تبلیغات
کد خبر: ۲۷۴۲۲۱

اولین روزی که تهران آسفالت شد!

از وقتی آغا محمدخان قاجار تهران را به عنوان پایتخت خود تعیین کرد، تهران شروع به رشد کرد. هم وسعتش افزایش یافت، هم جمعیتش بیشتر شد.

به گزارش افکارنیوز، منابع تاریخی دلالت دارد بر اینکه تهران سابقه ای تقریباً ۱۰۰۰ ساله در جغرافیای ایران دارد، راست و دروغش به عهده آنهایی که چنین ادعایی می کنند، اما آنچه واقعیت دارد اینکه از وقتی آغا محمدخان قاجار تهران را به عنوان پایتخت خود تعیین کرد، تهران شروع به رشد کرد. هم وسعتش افزایش یافت، هم جمعیتش بیشتر شد. با این حال، تا پیش از آن که دوره سلطنت به ناصرالدین شاه برسد، تهران تفاوتی با هیچ کدام از روستاهای کشور در آن زمان نداشت و طبق آنچه روزنامه وقایع اتفاقیه گواهی کرده، نخستین بار در دوران صدارت میرزا تقی خان امیرکبیر برخی کوچه های ارگ تسطیح و سنگفرش شد تا مناسب برای عبور و مرور کالسکه ها باشد. اغلب سیاحانی که تهران آن روزها را دیده اند، در سفرنامه هایشان تاکید کرده اند تهران در زمان ناصرالدین شاه اولین رشد کالبدی موثرش را تجربه کرد و سفرهای ناصرالدین شاه به فرنگ موجب شد وی به فکر بیفتد به تهران شکل و شمایلی بدهد که شایسته عنوان پایتخت باشد و در همین رابطه یکی از اولین قدم هایی که برداشت، دستور خیابان کشیدن تهران بود.

تا قبل از آن تاریخ، در بعضی شهرهای کشور از جمله اصفهان، شیراز، تبریز، قزوین و حتی سلطانیه که سابقه پایتخت بودن داشتند، دارای خیابان کشی بود، اما در تهران، از اواسط دوران دوره سلطنت ناصرالدین شاه کلمه «خیابان» در میان عناصر معماری در شهرسازی جایی برای خود پیدا کرد. گواهش هم اینکه در اولین نقشه تهران که توسط برزین روسی به سال ۱۲۲۱ شمسی و در عهد محمدشاه از تهران تهیه شد و ۱۰ سال بعد در مسکو به چاپ رسید و همچنین در نقشه موسیو کرشش اتریشی، معلم دارالفنون که در اوایل دوره سلطنت ناصرالدین شاه تهیه شده و در سال ۱۲۳۸ شمسی به چاپ رسیده، نامی از خیابان مشاهده نمی شود و تمام معابر با نام های مرسوم آن دوره(یعنی کوچه، گذر، گذار، بازارچه، بازار، راسته و… مشخص شده است.
در دوره ناصری، براساس ضرورت و نیاز، حصاری را که در زمان صفویه به دور تهران کشیده شده بود، خراب کردند و حصار جدید ناصری را وسیع تر ساختند. به این ترتیب، مساحت شهر گسترش قابل توجهی یافت و گذرگاه های جدیدی احداثشد که از معابر قبلی عریض تر و با کمی اغماض، به خط مستقیم کشیده شده بود و از لحاظ شکل تا حد زیادی به خیابان های امروزی شباهت داشت.

در نقشه ای که نجم الدوله از تهران تهیه کرده و در سال ۱۲۷۱ شمسی به چاپ رسیده، برای نخستین بار نام «خیابان» به چشم می خورد و براساس همان نقشه می توان گفت اولین خیابان هایی که در تهران به وجود آمد، عبارت بود از: خیابان های باغ جنت، باغ انگوری، جناب وزیر و امیریه که مجموع آنها خیابان ولیعصر فعلی را تشکیل می دهد، امیریه، باغ شاه، جلو قبرستان که اکنون مولوی نامیده می شود و دروازه گمرک در غرب خیابان مولوی فعلی و جالب اینکه همان زمان کلمه خیابان برای اولین بار وارد شعر فارسی نیز شد و یکی از شاعران تحت تاثیر کلمه جدید خیابان بیتی سرود که چنین است:

دل من باغبان عشق و تنهایی گلستانش
ازل دروازه باغ و ابد حد خیابانش

آسفالت خیابان های تهران


به طوری که وقایع اتفاقیه در شماره ۳۶، در ۱۲۳۰ شمسی نوشته در دوران صدارت میرزا تقی خان امیرکبیر برای اولین بار برخی کوچه های ارگ سلطنتی تسطیح و سنگفرش شد نو بعدها «شوسه» که طریقی بود برای آماده سازی سطح معابر جهت عبور راحت تر کالسکه، درشکه و گاری و… وارد عرصه راه سازی پایتخت شد، اما هنوز خبری از «آسفالت» نبود. تا اینکه با فرا رسیدن سال ۱۳۱۰ خورشیدی خیابان های تهران برای اولین بار رنگ آسفالت به خود دید. در آن سال قرار بوود ملک فیصل پادشاه عربستان به تهران بیاید و بلدیه پایتخت که کار شهرداری امروز را انجام می داد، به تکاپو افتاد تا پیش از سفر وی، فکری برای بعضی خیابان های تهران بکند.

در آن زمان، هیچ کدام از متولیان امور شهری با پدیده ای به نام آسفالت آشنایی نداشتند، اما کسانی که ممالک دیگر را دیده بودند، به کمک بلدیه شتافته و آن را در جریان گذاشتند که در کشورهای دیگر خاک آمیخته با قیر و مخلوطی از شن و ماسه درشت و ریز را، برای پوشش سطح خیابان ها و جاده ها به کار می برند و دست اندرکاران بلدیه براساس همان رهنمودها، مواد اولیه مورد نیاز را تامین کردند و در مدت زمان کمی، خیابان کوتاه الماسیه(باب همایون)، سعدی میدان توپخانه و اوایل خیابان لاله زار آسفالت شدند و بعدها خیابان باغ شاه(امام خمینی کنونی) و خیابان ولیعصر و تا حدودی حوالی کافه بلدیه(تئاتر شهر امروز) و دیگر خیابان ها آسفالت شد و بدین ترتیب رفته رفته آسفالت نه فقط خیابان ها و معابر تهران، بلکه معابر بعضی از دیگر شهرهای کشور و همچنین بعضی جاده های برون شهری آسفالت شد.

«سلیمان بهبودی» ضمن خاطرات خود از روزگار پهلوی اول، اشاره ای نیز به این موضوع کرده و نوشته: روزی در جلسه وزیران، در کاخ مرمر، رضا شاه گفت: من می دانم در خیابان یا شهری که می خواهند آسفالت کنند، اول باید کابل برق و کابل تلفن، حتی مجرای فاضلاب بسازند، بعد آسفالت کنند، اما چه باید کرد که ما پول نداریم، و از عهده این قبیل کارها بر نمی آییم، نباید خیابان ها را در زمستان با گل و لای و تابستان ها با خاک باقی بگذاریم. آخر دنیا، به ما چه می گوید. ما نباید منتظر شویم تا پول کابل کشی پیدا کنیم، خیابان ها را امروز می توانیم آسفالت کنیم، آسفالت می کنیم و وقتی پول پیدا کردیم، آسفالت را می کَنیم و کابل تلفن می کشیم. باز آسفالت می کنیم بعد وقتی پول پیدا کردیم، آسفالت را می کَنیم و کابل برق می کشیم و باز آسفالت می کنیم، باز هم خراب می کنیم و مجرای فاضلاب می کشیم، فقط چیزی که هست جوان ها جمع می شوند، می گویند، فلانی اروپا را ندیده که بداند وقتی می خواهند، خیابانی را آسفالت کنند، قبلاً باید چه کارهایی را انجام دهند، بعد آسفالت کنند. بگذارید این حرف ها را به من بگویند، من قبول می کنم، به شرط آنکه شما، آسفالت خیابان ها را شروع کنید. عیبی ندارد به من بد می گویند، نه به شما!

خانواده جوان/ شماره ۱۹۲/ خرداد ماه ۹۲/ م. حسن بيگي/ صفحه ۲۲

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات