به بهانه ششمین سالگرد خروج پیکان از خط تولید
پیکان همچنان در دل مردم
شش سال پیش در چنین روزی پیکان، نماد صنعت خودروسازی ایران از چرخهی تولید خارج شد و به این ترتیب ایرانیها با خودرویی که صنعت خودروسازی ایران را از ورشکستگی نجات داد و در عین حال برای بسیاری نیز ایجاد اشتغال کرد، خداحافظی کردند.
به گزارش ایسنا، ۲۵ اردیبهشت سال ۱۳۸۴ بالاخره بعد از کش و قوسهای فراوان و پس از تولید دو میلیون و ۲۹۵ هزار دستگاه آخرین پیکان از خط تولید گذشت و راهی موزه شد.
اسحاق جهانگیری - وزیر صنایع و معادن وقت، در مراسم نمادین بر لوح یادبود پیکان نوشت: " پیکان ارابهای بود که صنعت تولید ایران بر دوش آن شکل گرفت و امروز به موزه برود تا نشانه اعتلای صنعت خودرو ایران باشد. "
از سال ۱۳۴۲ تا زمان خروج پیکان از خط تولید دو میلیون و ۲۹۵ هزار دستگاه از این خودرو در کشور تولید شد. با خروج پیکان از چرخهی تولید، صنعت خودروسازی ایران قرار بود خودروی ال. ۹۰ با نام ایرانی تندر۹۰ جایگزین پیکان شود. اگرچه تندر۹۰ هماکنون در کشور تولید میشود، اما این خودرو هرگز نتوانست همانند پیکان جایی در قلب ایرانیها پیدا کند.
ایران ناسیونال یا همان ایران خودرو که مادر پیکان محسوب میشود، روز ۱۲ مهرماه ۱۳۴۱ با سرمایهای در حدود ۱۰ میلیون تومان و با هدف مونتاژ و تولید انواع خودرو متولد شد و از ۲۸ اسفندماه ۱۳۴۲ با تولید اتوبوس شروع به کار کرد؛ اما تولید اتوبوس آن هم به تیراژ محدود خواستههای برادران خیامی، مدیران آن روز ایران خودرو، را برآورده نمیکرد و به همین دلیل در آن زمان آنان سعی کردند با کارخانههای خودروسازی دنیا ارتباط برقرار کنند تا بتوانند خودرویی را برای اقشار متوسط در ایران تولید کنند.
فورد، پژو، فولکس و تالبوت برخی گزینههایی بودند که با آنها تماس برقرار شد. هنوز هم بسیاری بر این باورند که استعمار پیر انگلستان که صنعت خودروی خود را در آن روزگار مظهر ارادهی ملی خود میدید، به وسیله راههایی که همه به آن روشهای انگلیسی نام میدهند سبب شد تا شرکت تالبوت بتواند جای شرکتهای آلمانی و فرانسوی را بگیرد؛ اما عدهای دیگر نیز میگفتند در آن زمان تنها کارخانههای انگلیسی روی خوش به مدیران ایران خودرو نشان دادند. به هرحال پیکان وارد ایران شد.
در سال ۱۳۴۵ قراردادی بین شرکت ایران خودرو و تالبوت در مورد مونتاژ و ساخت خودروی پیکان که نام انگلیسی آن هیلمن بود، امضا شد و به طور رسمی با وارد شدن قطعات از تالبوت انگلستان که در آن روزگار زیرمجموعه شرکت کرایسلر آمریکا بود، تولید پیکان در اردیبهشت سال ۱۳۴۶ با ظرفیت ۶۰ هزار دستگاه آغاز شد. این تیراژ به تدریج به ۱۲۰ هزار دستگاه رسید.
اما ورود اولین پیکان به خیابانهای تهران بسیار جالب بود. خودرو بعد از طی مسافت کمی جوش میآورد. علت هم مشخص بود. رادیاتور برای انگلستان طراحی شده بود نه ایران! بعدها با اصلاح این ایراد، مشکل پیکان تا حدودی حل شد.
تولید داخل این خودرو به آرامی و با شکلگیری قطعهسازان کوچک و بزرگ و با به وجود آمدن نظامهای مهندسی در حال افزایش بود.
شاید دانستن این مطلب جالب است که تولید این خودرو پس از یک دهه تولید در انگلستان، در ایران شروع شد. انگلیس و استرالیا از محبوبترین بازارهای پیکان در زمان خود بودند.
چهره این خودرو که طراحی آن در سال ۱۹۶۵ به پایان رسید و در سال ۱۹۶۶ نیز در شهر کاونتری انگلستان تولیدش آغاز شده بود، آکنده از فرمهای هندسه و قرینهای است که چهره یک اتومبیل کلاسیک را تداعی میکند.
مدلهای اولیهی پیکان در انگلستان دارای حجم موتور ۱۷۲۵ سیسی بود. در سالهای بعد یعنی سال ۱۹۶۹ مدل دولوکس پیکان که در ایران نیز بسیار مشهور است، ساخته شد.
بهترین مدل پیکان که در ایران معروف به پیکان اونجر است نیز در سال ۱۹۷۵ ساخته شد. تالبوت در آن زمان موتور پرتحرک فورد را روی پیکان گذاشته بود.
پیکان تا قبل از پیروزی انقلاب در بیش از شش مدل تولید شد که پیکان استیشن، دولوکس، کار و جوانان، برخی از آن مدلهاست.
روند مونتاژ خودرو در ایران خودرو به همین ترتیب تا سال ۱۳۶۴ ادامه یافت و تا این سال کماکان قطعات اصلی از خارج وارد و شرکت ایران خودرو آن را مونتاژ میکرد و در کنار آن قسمتهایی مانند بدنه، رادیاتور، شیشه و کمک فنر عقب و جلو در ایران ساخته میشد.
در سال ۱۳۶۴ خط تولید پیکان تالبوت انگلستان متوقف و در شرکت پژو فرانسه ادغام شد. با توجه به این وضعیت، تولید پیکان از سقف بیش از ۷۰ هزار دستگاه در سال ۱۳۶۳ به سه هزار دستگاه در سال ۱۳۶۸ رسید و عملا خط تولید پیکان میرفت تا با توقف روبهرو شود.
اما در سال ۱۳۶۸ مدیران وقت ایران خودرو تصمیم گرفتند تا خطوط دست دوم شرکت تالبوت را خریداری کرده و با تقسیم آن در تولیدکنندگان قطعات خودرو و بازسازی بخشی از خطوط تولید ایران خودرو سعی کردند پیکان را از ورطه نیستی نجات دهند. اما بعد از نصب خطوط، شرکت ایران خودرو با خطوط ناقص، دست دوم و مستهلک شدهای روبهرو بود که کاستیهای فراوانی داشت.
در سال ۱۳۷۰ صنعت خودروی ایران به جانداری نیمهمرده شبیه بود. شرایط اقتصادی و صنعتی بعد از جنگ تحمیلی و حدود هفت سال خواب زمستانی، ایران خودرو را در وضعیت بدی قرار داده بود.
در آن زمان بسیاری معتقد بودند دیگر احتیاجی به صنعت خودرو نیست و عدهای نیز خواستار ادامه تولید کارخانههای خودروسازی و نجات آن بودند. اما پیکان در آن سالها، صنعت خودروی ایران را نجات داد و جریان حیاتی سرمایه را به شرکت ایران خودرو بازگرداند. حتی در اوایل دههی ۷۰ و واردات انبوه خودرو، این خودرو از محبوبیت نیفتاد و همچنان پول رایج بازار خودرو ایران بود.
راحتی تعمیر، ارزان بودن تعمیر، همهجا تعمیری، هزینه کم و انس مردم ایران با این خودرو، همچنان این خودرو را تا سال ۱۳۸۰ به عنوان پرمشتریترین خودرو در بازار داخلی مطرح میکرد.
خودرو پیکان از دههی ۷۰ به بعد باعثشد مراکز قطعهسازی با داخلیسازی قطعات پیکان در کشور شکل بگیرند. بسیاری از قطعهسازان از کپیکاری قطعات پیکان به روش مهندسی معکوس و به دانش ساخت دست یافتند و تا جایی پیش رفتند که هماکنون به اروپا و آمریکا نیز صادرات قطعه انجام میدهند.