دبیر انجمن پزشکی هستهای ایران
پزشکی هستهای، کلید طلایی تشخیص بیماریها است
با پیشرفت علم و فناوریهای نوین در جهان، پزشکان نیز برای اینکه از این غافله عقب نمانند به فکر استفاده از روشهای جدیدی برای تشخیص و درمان بیماریها افتادند.
به گزارش افکارنیوز، از سال ۱۳۴۰ یعنی ۵۰ سال پیش، بهرهگیری از انرژی هستهای برای درمان و تشخیص بسیاری از بیماریهایی که پیش از این با دستگاههای ساده انجام میشد، در کشور ما نیز مورد توجه دانشمندان هستهای قرار گرفت و امروز با گذشت نیم قرن از آن زمان پیشرفتهایی که در زمینه پزشکی هستهای در کشورمان انجام شده زبانزد جهانیان است.
با توجه به سالروز شهادت دانشمندان هستهای کشورمان که نقش موثری در پیشرفت هستهای کشورمان داشتند پای صحبتهای «دکتر مرتضی انصاری»، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تهران و دبیر انجمن پزشکی هستهای ایران نشستهایم تا ما را از چند و چون استفاده از این فناوری که نقش مهمی در درمان بیماریها دارد با خبر سازد.
نخستین بار چه زمانی از انرژی هستهای برای درمان بیماریها در کشورمان استفاده شد؟
استفاده از مواد رادیواکتیو در پزشکی ایران نخستین بار در سال ١٣٣٩ در آزمایشگاه پیمان مرکزی دانشکده علوم پزشکی تهران شروع شد. حدود یک سال بعد، یعنی سال ١٣۴ ، نقشهبرداری از تیروئید و اندازهگیری هورمونهای تیروئیدی در خون به وسیله «گاما کمرایی» که به بیمارستان رازی هدیه شده بود، آغاز شد و در این کار کارشناسی به نام «MC Nokes» مشاوره دکتر نظام مافی سهم بزرگی در پیشرفت کار پزشکی هستهای در ایران داشت. اما در سال ١٣۴۶، با تشویق و همت دکتر نظام مافی از محل ثلثمرحوم ابراهیم قره گزلو، مرکز پزشکی هستهای و تحقیقات غدد مترشحه داخلی دانشگاه تهران تاسیس شد و این مرکز از
سال ١٣۴۷ با ریاست دکتر نظام مافی شروع به کار کرد.
پیشرفت این رشته علمی را در سی سال گذشته چطور ارزیابی میکنید؟
در سی سال گذشته، ورود تکنیک ASPECT، که روش مقطعنگاری هم گفته میشود و کاربرد آن تهیه تصاویر سه بعدی و واضح از بدن بیماران است، مهمترین پیشرفت پزشکی کشور محسوب میشود. در توضیح این روش میتوان گفت که این روش مشابه تصویربرداری CT است، با این تفاوت که در آن از تابش اشعههای گاما استفاده میشود. پرتودارو(یا همان tracer) از طریق تزریق یا تنفس یا …، وارد جریان خون میشود. البته توجه داشته باشید که پرتودارو متشکل از دو بخش است: دارویی که با ایزوتوپ رادیواکتیو برچسب گذاری شده است. ایزوتوپ رادیو اکتیو در بدن متلاشی شده منجر به تولید اشعههای گاما میشود. برخلاف
تصویربرداری معمولی صفحهای که در پزشکی هستهای استفاده میشود، این روش تصاویر ۳ بعدی میدهد.
کاربرد عمده این روش که تصاویر ۳ بعدی از فعالیتهای متابولیکی داخل بدن میدهد، تصویربرداری از تومور، استخوانهای بدن، تیروئید و همچنین مطالعات مربوط به رشد و سرایت بیماری، است. البته با این روش تصویربرداری دیگر ناظر بر فیزیولوژیک بدن هستیم. برای مثال با روش سونوگرافی پزشک مطلع میشود که ابعاد کلیه چند است یا در مجاورت آن چه چیزی وجود دارد. اما با این روش تصویربرداری که با اسکن رادیواکتیو انجام میشود قادر هستیم تا با قدرت یک پیکوگرم گلبولهای خون را هم اندازهگیری کنیم و حتی درصد فعالیت اعضای بدن را مشخص کنیم. که این پیشرفت مهمی در علم پزشکی هستهای
محسوب میشود.
پزشکی هستهای در تشخیص چه بیماریهایی موثر است؟
پزشکی هستهای در تشخیص برخی از بیماریها تنها روش استاندارد و کلید طلایی محسوب میشود. به عنوان مثال «کلس سیس تیت» حاد، بیماری ای است که در آن سنگی داخل مجرای صفرای بیمار میماند و باعثبه وجود آمدن دردهای شدید شکمی در او میشود که اگر تشخیص آن به سرعت انجام نشود میتواند کشنده باشد. گفتنی است که تشخیص این مشکل فقط با اسکن هایدا یا همان اسکن کیسه صفرا امکان پذیر است. همچنین درباره بیماری صرع درکودکان که نوار مغزی نیز قادر به تشخیص آن نیست با استفاده از پزشکی هستهای کانون مولد این بیماری در مغز مشخص میشود و بنابراین پزشکان میتوانند آن را درمان کنند.
خونریزیهای داخلی نیز یکی دیگر از بیماریهایی است که تشخیص آن با آنژیوگرافی به دقت انجام نمیشود؛ اما با استفاده از تصویربرداری هستهای حتی میتوان تا ۵ صدم سی سی خونریزی ها را در بدن مشخص کرد. بیماری دیگری که در مراحل اولیه با استفاده از این روش قابل تشخیص است انواع سرطانها و متازستاز آن است که البته همه میدانند تشخیص به موقع این بیماری تا چه حد می تواند در درمان آن موثر باشد.
نمونه مشخص دیگری برای درمان با کمک انرژی هسته ای سراغ دارید؟
برای مثال رفتن به چشمههای آب گرم برای بسیاری از بیمارانی که دچار دردهای عضلانی بوده اند همیشه اثر بخش بوده است. اما برخی از پزشکان این بیماران استفاده از این روش را به دو علت غیر بهداشتی بودن یا تأثیر تلقینی آن رد میکردند. با این حال طبق بررسی محققان مشخص شد علت بهبودی بیمارانی که دردهای عضلانی داشتند و درد آنان با رفتن به چشمههای آب گرم کم میشد و همچنین اثر شفا بخشی آبهای گرم، وجود مقداری مواد رادیواکتیو در این آب بوده است. به همین علت بود که پژوهشگران پزشکی هسته ای با الهام از این هدیه طبیعی، رادیواکتیوها را به صورت مصنوعی مانند آمپول فسفر ۳۲، ساختند و
اکنون به وسیله سرنگ این مواد به داخل مفصل بیمار تزریق میشود که در درمان این دست از بیماران بسیار نتیجه بخش بوده است.
با توجه به اینکه کشورهای استعمارگر دشمنی خود را با ایران از همان اوایل انقلاب به اشکال گوناگون نشان داده اند که در آخرین قدم با مخالفت ایران برای دستیابی به انرژی هستهای و ایجاد تحریمهای اقتصادی و حتی سلامت همراه بوده و فشار زیادی به کشور تحمیل کرده است، آیا این موضوع تأثیری در پیشرفت پزشکیهستهای کشور داشته است؟
خیر. زیرا با اینکه برای پیشرفت در این رشته باید در کنفرانسهای جهانی شرکت کرد و با دانشمندان بزرگ تعامل داشت اما با این حال ما از بسیاری از کشورهایی که هم دارای تجهیزات مدرن هستند و هم امکان شرکت در کنفرانسهای جهانی را دارند، عقب نیستیم و این مهم اتفاق نیفتاد مگر با همت دانشمندان گمنامی که تلاش کردند تا به بهترین نحو از انرژی هستهای استفاده ببرند و راه را برای پیشرفتهای پزشکی در این زمینه باز کنند.
دانشمندانی که این روزها سالگرد شهادتشان است و اگر همت و تلاش آنان نبود مسلما شاهد این پیشرفتها در پزشکی هستهای، تولید رادیو داروها و همچنین انرژی هستهای کشورمان نبودیم.
به یاد دارم سالها قبل برای یک دوره آموزشی به امارات رفته بودم که با دیدن تجهیزات این کشور در زمینه پزشکی هستهای متحیر شدم. اما چند سال بعد زمانی که همان گروه در کنگره بعدی که در ایران برگزار شد حضور یافتند و از سازمان انرژی اتمی ما بازدید داشتند از پیشرفت ما در زمینه تولید مواد اولیه دارو متعجب شدند و این برای ما امیدوار کننده بود. همچنین باید توجه داشته باشید که بعد از وقوع انقلاب اسلامی و قطع بسیاری از روابط با کشورهای خارجی ورود مواد اولیه دارو نیز قطع شد، این موضوع انگیزهای برای دانشمندان ایرانی شد تا به فکر تولید مواد اولیه این داروها بیفتند و امروز ما
در تولید آنها خودکفا باشیم.
شما آینده پزشکی هستهای را چطور ارزیابی میکنید؟
هر روزه در سراسر جهان مطالب زیادی درباره بهرهمندی از این رشته پزشکی در درمان بیماریها به چاپ میرسد و روشهای جدیدی برای این علم توسط دانشمندان معرفی میشود. ما نیز پیگیر این پیشرفتها هستیم و با اینکه هنوز به نتیجه صددرصدی نرسیدهایم، اما در تلاش هستیم تا بتوانیم همگام با پیشرفتهای جهانی راه خود را ادامه دهیم و در زمینه پزشکی هستهای و رادیو داروها پیشرفت کنیم.
زهرا میرزاخانی