یک روز پا به پای کوچ
اینجا ایل است، ایل خستگی ندارد، ایلیاتی غیرت دارد، سختی راه را به جان میخرد تا بگوید هست، ایل نفس میکشد و از هر دم و بازدمش غیرت و مردانگی به جوش و خروش میآید.
به گزارشافکارنیوز،هنوز هوا تاریک است که زنان و مردان رخت خوشپوش خواب را از چشم بر میکنند و بار بر اسب و الاغ و استرهایشان میبندند، سفری طولانی در راه است، سفری از این سو به آن سو، سفری از قشلاق به ییلاق، سفری یک ماهه و شاید هم بیشتر.
مرد رمهدار در مراتع کنار خیابان سایه روشن یک طلوع طلایی را تجربه میکند و اشعههای خورشید لابهلای گرد و غبار به پا خاسته از حرکت رمه بر گونههای آفتاب سوخته زنان و مردان ایل دلنوازی میکند، طلایه کم رمق صبحگاهی یک روز بهاری بیش از آنچه که باعثگزش صورت ایل مردان و ایل زنان شود، گرمای یک روز پر کار را به رخ آنان میکشد و پیام خستگیناپذیری ایل را تا سر حد زندگی به دشت و مراتع اطراف میپاشد.
اینجا ایل است، ایل خستگی ندارد، صدای زنگوله گوسفندان حرکت ایل را به سمت ییلاقی نوید میدهد که قرار است زندگی در دل کوه و کوهسار آن جاری گردد و هوا با لطافت بهاری سر راه ایلیاتیها موجی از طراوت میبارد، ایل آشوری ۲۵ روز پیش از منطقه «بیبی حکیمه» گچساران به سمت مراتع سمیرم حرکت کردهاند، چند روز در سفر و دو تا سه روز در مراتع و چند روزی هم پشت مراتع اصفهان در قرق ماندهاند.
حضور زود هنگام ایل پشت مراتع سمیرم، اداره کل مراتع استان اصفهان را مجبور کرد ۱۵ روز زودتر از موعد قانونی قرق را بشکند، قرق که بشکند چند روزی هم زمان لازم است تا ایل به یک مکان مناسب برسد، بند از اسب و استر زمین بیندازد و سیاه چادر به پا کند، مرد رمهدار هیهیکنان چوب در هوا میچرخاند و دامها را در مرتع به پیش میبرد و زن ایلیاتی نیز بر روی خط ممتد جاده کنار مرتع در مسیر افق حرکت میکند.
لباسهای محلی و صورت پوشهایی که برای جلوگیری از ورود گرد و غبار به دهان و بینی به روی صورت بستهاند جلوه خاصی به آنان میبخشد، برخی از آنان کودکان ایل را در دو سوی خورجین یک الاغ گذاشته و تنها سر و صورت کودکشان بیرون مانده است و مثل این که کودک نیز میداند.
اینجا ایل است، ایل خستگی ندارد، از گریه کودکانه در خورجین الاغها خبری نیست، به غیر از صدای زنگوله گوسفندان رمه و یا گاه صدای واقواق سگها، کمتر صدایی به گوش میرسد و حرکت روی خط ممتد کوچ همچنان ادامه دارد، آفتاب دیگر کامل خودنمایی کرده و دارد جان میگیرد، خورشید ایل را نشانه گرفته و اشعههایش را بدون هیچ خطایی به صورت ایلیاتیها میپاشد. هر خانواده حریمی دارد و خانوادههای ایل به فاصله ۲۰۰ متری یکدیگر در حرکتند، آنها با دیدن مردمانی که از جاده میگذرند و با تعجب خانه به دوشی آنان را به تماشا مینشینند، لبخندی از جنس مهربانی میزنند، شاید آنها نیز
نمیتوانند مانند شهریها زندگی کنند، آنها هم یکجا نشینی را بر نمیتابند و حرکت از ییلاق به قشلاق و از قشلاق به ییلاق را بیش از هر چیز دیگر میپسندند.
*خشکی گلوی ایل را فشرد
ایرج آشوری یک ایل مرد ۳۷ ساله است که هفت فرزند دارد، وی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری فارس در اصفهان از مشکلات عشایر میگوید و از خشکسالی که به تعبیر خودش گلوی ایل را میفشارد.
آشوری معتقد است دولت بیش از این میتواند به عشایر کمک کند، ولی با توجه به توانی که دولت دارد به ایل زیاد توجه نمیکند.
وی در گفتوگو با خبرنگار ما ادامه داد: سال گذشته جو کیلویی ۴۰۰ تومان بود، ولی امسال کیلویی هزار تومان و این موضوع باعثفشار مضاعف بر عشایر میگردد. آشوری که از کودکی در ایل بزرگ شده و یکجا نشینی را به هیچ عنوان بر نمیتابد، اظهار کرد: من و همسرم بیسواد هستیم، ولی فرزندانمان درس میخوانند.
وی کمآبی و خشکسالی را باعثکم شدن جمعیت ایل عنوان نمود و افزود: پیش از این مراتع بین ییلاق و قشلاق خیلی بیشتر بود، ولی اکنون خیلی از این مراتع به کشاورزان تحویل داده شده و اجازه چرا به دامها را در آن نمیدهند.
آشوری بیان کرد: در مسیر کوچ نیز بعضاً سارق به گوسفندان میزند و تعدادی از آنها را به سرقت میبرد که این موضوع خسارت مالی زیادی به خانوادهها تحمیل میکند.
این مرد عشایر در ادامه گفت: بخشی از زندگی ما از طریق فروش لبنیات اداره میشود، ولی وقتی دزد به گله میزند حاصل دسترنج چند ماههمان را به سرقت میبرد.
اینجا ایل است، ایل خستگی ندارد و در هیاهوی سکوت، مرتع روز به روز کم رمقتر و لاغرتر میشود، زندگی سختتر و خشکسالی به ایل فشار میآورد، منابع طبیعی مبدأ اصرار دارد که ایل برای کوچ مرتع را خالی کند و منابع طبیعی مقصد نیز به این راحتی قرق را نمیشکند، همچنان صدای زنگوله گوسفندان در مرتع پیچیده است، برخی از خانوادهها که وضع مالی بهتری دارند یکی دو نفر شتر یا چند راس اسب هم دارند.
برخی از زنان ایلیاتی بزغاله و برهها را که توان کمتری برای کوچ دارند، در بغل گرفته و آنها را این چنین با ایل همراه میکنند.
*مشکل آب داریم
دلشاد خردمند زن ۲۷ ساله عشایر که دو فرزند دارد سرگرمی فرزندان ایل را خاک بازی و گل بازی بیان میکند و معتقد است که ایل با کمبود شدید آب مواجه است.
وی اظهار کرد: وقتی یک جا مستقر شدیم روزانه حدود چهار تا پنج دبه آب از چشمههای اطراف میآوریم و فاصله مسیر چشمه تا محل سکونت ما هم حدود دو کیلومتر است.
این زن جوان ایلیاتی خاطرنشان کرد: قبلاً چادرهای ایل از پشم بز بود و زنها این چادرها را میبافتند، ولی اکنون دیگر چادرهایمان اسکلتی شده است.
وی همچنین ادامه داد: پیش از این زنان ایل غذاهایشان را روی آتش درست میکردند، ولی اکنون اجاق گاز وارد ایل شده که تأثیر زیادی در کیفیت غذا دارد.
خردمند اضافه کرد: صحبتهایی از تمایل دولت برای ایجاد امکان یکجا نشینی عشایر به گوش نمیرسد، اما ما به عنوان یک خانواده عشایر درخواست یکجا نشینی داریم که بودجه زیادی نیاز دارد و ما این بودجه را نداریم.
وی افزود: پیش از قانون هدفمندی یارانهها یک گونی آرد را به مبلغ ۶ هزار و ۵۰۰تومان خریداری میکردیم، ولی اکنون باید برای خرید همان گونی حدود ۳۰ هزار تومان بپردازیم.
این زن ایلیاتی در ادامه بیان کرد: در ایل صبح زود از خواب بیدار میشویم و غروب که میشود میخوابیم.
وی پیرامون فعالیتهای روزانه در ایل نیز تصریح کرد: پیش از این در ایل گلیم و فرش میبافتیم، اما اکنون تنها نان و غذا میپزیم و زندگی ایلیاتی نسبت به ده سال قبل خیلی تفاوت کرده است.
خردمند در زمینه خرید وسایل و لوازم مورد نیاز در سیاه چادرها نیز گفت: به هر کس که ماشین دارد پول میدهیم تا از شهر برایمان خرید کند.
اما با این همه سختی یکجا نشینی در خون ایل نیست، ایل سختی را به جان میخرد، خانه به دوشی، رمه داری و دامداری، ولی زن ایلیاتی یکجانشینی را دوست ندارد.
فرنگیس مقانلو، دیگر زن ایلیاتی ۳۲ سالهای است که اکنون چهار بچه دارد.
وی که ۱۴ سال پیش از یکی از ایلهای شمال غرب کشور با یکی از مردان ایل قشقایی ازدواج کرد، چند سالی پس از ازدواج یکجانشین شد، شوهرش راننده ماشین سنگین است و وی با این که در یکی از شهرکهای ساخته شده توسط اداره امور عشایر سکونت دارد، اما دلش برای کوچ تنگ شده و آرزو دارد تا یک بار دیگر کوچ را تجربه کند.
وی در این زمینه به خبرنگار ما گفت: در فصل زمستان برف زیادی میبارد و با توجه به این که هنوز در این خانهها گاز نداریم زمستانهای سختی را طی میکنیم.
فرنگیس ادامه داد: داریم برنامه ریزی میکنیم تا برای کوچ ایل از ییلاق به قشلاق همراه آنها شده و از یکجانشینی خارج شویم.
*زمان کوچ کمتر شده است
سید ابوالقاسم هاشمی رئیس اداره امور عشایر سمیرم نیز در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری فارس در اصفهان با بیان این که زمان کوچ عشایر کوتاه شده است، گفت: پیش از این سفر ایل از قشلاق به ییلاق حدود ۴۵ روز به طول میانجامید و آنها بیشتر در میان بندها میماندند.
وی اظهار کرد: براساس تعریف اداره امور مراتع و منابع طبیعی، ایل باید حدود پنج ماه ییلاق و ۵.۵ ماه نیز در قشلاق و مابقی را در میان بندها باشد، ولی با توجه به واگذاری مراتع و تبدیل شدن آنها به زمینهای کشاورزی، ۴۵ روز حضور در میان بندها به حدود ۱۰ روز کاهش یافته است.
هاشمی بیان کرد: کهگیلویه و بویراحمد، بوشهر و فارس از عشایر میخواهد تا حدود ۱۵ روز پس از عید از مراتع آن استانها خارج شوند، از سوی دیگر اداره مراتع سمیرم نیز تا ۵۵ روز پس از عید نباید مراتع را باز کند، اما اکنون این تعادل به هم خورده و باید این مشکل را به خوبی مدیریت کرد.
رئیس اداره امور عشایر سمیرم خاطرنشان کرد: دولت به دنبال ساماندهی عشایر است، ولی در این زمینه به کمک سازمان حفاظت از محیط زیست، اداره مراتع و کشاورزی و … نیاز داریم.
وی افزود: در این اقدام اداره امور عشایر به تنهایی نباید وارد عمل شود بلکه همه باید کمک کنند چرا که سود این ساماندهی به همه میرسد.
گفتنی است، از شش طایفه ایل قشقایی، چهار طایفه عمله، دره شوری، شور با خورلو و فارسی مردان به سمت سمیرم اصفهان حرکت میکنند و دو طایفه کشکولی بزرگ و کوچک هم در اطراف آباده سکونت پیدا میکنند.
۳۳ خانواده نیز از ایل بختیاری به سمیرم میآیند که در مجموع حدود یک سوم محصول سیب شهرستان سمیرم توسط عشایر تولید میشود، همچنین یک میلیون و ۶۰۰ هزار رأس دام عشایری در مراتع شهرستان سمیرم هستند و حدود ۲۳ نفر از عشایر نیز فاقد شناسنامه و اوراق شناسایی هستند.