حکایت فرهنگ عذرخواهی در مدیران ایرانی:
جان می دهند اما عذر خواهی نمی کنند!
با به وجود آمدن هر حادثه ای در کشورمان رسانه ها مطرح می کنند که فرهنگ عذرخواهی در کشور باید نهادینه شود. شاید عذرخواهی کلامی در ظاهر نتواند داغ عظیمی را که یک خانواده و یک گروه از مردم تحمل می کنند از بین ببرد اما این حس اطمینان و اعتماد را در افکار عمومی به وجود می آورد که سهل انگاری و عدم قبول مسئولیت در بین مدیران کم کم به همین وسیله می تواند از بین برود.
- رییس شرکت تویوتا به دلیل مشکل فنی ای که برای تعدادی از خودروهای ساخت این شرکت به وجود آمده بود، در مقابل خبرنگاران تعظیم و از مردم ژاپن عذرخواهی کرد.
رییس جمهور کره جنوبی بعد از حادثه غرق شدن تعدادی از دانش آموزان که برای اردو راهی سفر دریایی شده بودند، در برنامه زنده تلویزیونی در مقابل مردم تعظیم و از خانواده قربانیان و تمام مردم کره عذرخواهی کرد. این عذرخواهی های رسمی در کشورهای آسیای شرقی به مسئله ای جدا نشدنی از فرهنگ مردم این مناطق تبدیل شده است.
این عذرخواهی ها جدای از استعفاهایی است که در زمان حوادثانجام می شود اما در ایران عذرخواهی مسئولان به این آسانی هم نیست.
به گزارشافکارنیوز، سالها پیش زمانی که حادثه قطار خرم آباد رخ داد، نمایندگان و مردم و رسانه های گروهی همه و همه از وزیر راه و ترابری اصلاحات خواستند از سمت خود استعفا دهد. اما او تا پای استیضاح و برکناری هم رفت و از مردم عذرخواهی نکرد. وزیر آموزش و پرورش بعد از حادثه ای که برای دانش آموزان در اردوی راهیان نور به وجود آمد و تعداد زیادی از نوجوانان قربانی شدند، حاضر به عذرخواهی رسمی از خانواده هایشان نشد.
سازمان هواشناسی برای پیش بینی نکردن وضعیت طوفانی تهران و از دست رفتن جان ۵ انسان و مجروح شدن تعدادی دیگری از شهروندان تهرانی حاضر به عذرخواهی از مردم نشد. هر زمان حادثه ای برای مردم رخ می دهد، آنقدر سازمان و مسئول مربوطه وجود دارد که هر کدام با پاسکاری دلایل رخ دادن حادثه بتوانند خود را از نگاههای عصبانی مردم دور کنند. این بار در حادثه قطار تهران – مشهد نیز با وجود اینکه تعدادی برکنار شده و علت حادثه نیز مشخص شده هنوز هیچ کس از مردم عذرخواهی نکرده است.
فرهنگ ایستادگی در برابر عذرخواهی
با به وجود آمدن هر حادثه ای در کشورمان رسانه ها مطرح می کنند که فرهنگ عذرخواهی در کشور باید نهادینه شود. شاید عذرخواهی کلامی در ظاهر نتواند داغ عظیمی را که یک خانواده و یک گروه از مردم تحمل می کنند از بین ببرد اما این حس اطمینان و اعتماد را در افکار عمومی به وجود می آورد که سهل انگاری و عدم قبول مسئولیت در بین مدیران کم کم به همین وسیله می تواند از بین برود.
روانشناسان و جامعه شناسان زیادی در طی چند سال گذشته به بررسی علت وجود نداشتن فرهنگ عذرخواهی در میان ایرانیان پرداخته اند اما با وجود تاکیدی که بر روی نقش آموزش و پروش و همچنین رسانه ها بر روی ترویج این فرهنگ شده است، هنوز هیچ اقدام خاصی برای این مسئله صورت نگرفته و در مقابل، فرهنگ های دیگری نیز در برابر این فرهنگ مهم اسلامی شکل گرفته است که نگرانیهای بیشتری را ایجاد می کند.
نیازی به عذرخواهی روحانی نبود!
با تلاشهایی که از جانب رسانه ها صورت گرفته تا فرهنگ عذرخواهی از مردم در جامعه شکل بگیرد، به نظر می رسد نشانه های مثبتی از آغاز شدن برخی تلاشهای کم و محدود در این زمینه مشاهده می شود اما باید دید آیا این تلاشها همواره می تواند ادامه داشته و به فرهنگی جدید در فضای سیاسی و احتماعی کشور تبدیل شود؟ چندی پیش رییس جمهور با حضور در برنامه زنده تلویزیونی از مردم به دلیل مشکلاتی که در ماجرای تهیه سبد کالایی شان پیش آمده بود عذرخواهی کرد.
این عذرخواهی از جانب بالاترین مقام اجرایی کشور بسیار پسندیده بود و با استقبال مثبت مردم و رسانه ها نیز رو به رو شد اما فردای همان روز چند تن از اعضای هیات دولت همین عذرخواهی از سوی رییس جمهور را نپسندیدند و علنا بیان کردند نیازی به عذرخواهی حجت الاسلام روحانی از مردم وجود نداشت!
بدین ترتیب اولین تلاش رییس جمهور برای فرهنگ سازی در این زمینه با دیوار مصلحت سنجی های همکارانش رو به رو شد و باز هم مذاق مردم را تلخ کرد.
البته بحثدیگری که در مسئله فرهنگ عذرخواهی وجود دارد، بیان آن و بعد تصمیم قطعی برای جلوگیری از اشتباهات گذشته است به همین دلیل در بحثاخلاق اسلامی پدیده ای به نام عذرخواهی وجود ندارد و به جای آن «توبه» مطرح شده است. توبه یعنی عذرخواهی به خاطر گناه و بعد سعی در تکرار نکردن آن است. اما گذشت چند هفته از زمانی که رییس جمهور به دلیل زیر سوال رفتن شان و غرور ایرانیان در مسئله سبد کالا از آنها عذرخواهی کرد، دولت برای انصراف مردم از دریافت یارانه ها رو به تهدید و تحقیر آنها روی آورد.
در زمان ده روزه بعد از تعطیلات عید نوروز که مردم فرصت داشتند با مراجعه به سایت وزارت رفاه از دریافت یارانه نقدی انصراف دهند، دولت بارها آنها را تهدید کرد که حسابهای مالی شان را چک می کند، اگر دروغ گفته باشند با آنها برخورد می کند و اگر ثابت شود به یارانه نیازی ندارند، تا سه برابر مبلغ را از آنها می گیرد. این تهدیدها در نهایت به هدف نهایی خود که انصراف هر چه بیشتر مردم از دریافت یارانه بود مواجه نشد اما بعد از آن نیز کسی از مردم به دلیل این همه تهدید مطرح شده عذرخواهی نکرد.
سیلی زدن فرماندار به صورت یک مامور
آخرین باری که خبر عذرخواهی یک مسئول دولتی در رسانه ها به انتشار رسید، مربوط به سیلی زدن فرماندار «صحنه» به صورت یک مامور وظیفه شناس پلیس راهنمایی و رانندگی بود که این عذرخواهی هم به واسطه ماموران انتظامی محل صورت گرفت. شاید اگر این مسئله آنقدر در رسانه ها مطرح نشده و کار به مراجع قضایی نمی کشید، مسئله عذرخواهی فرماندار هم در کار نبود! از این دست عذرخواهی ها که به زور قانون انجام می شود، در ایران کم نیست. در ماجرای اختلاس بزرگ ۳ هزار میلیاردی هیچ مقام دولتی حاضر به عذر خواهی از مردم نشد مگر در پای میز استیضاح. وزیر اقتصاد در پای میز استیضاح از مردم و مجلس عذر خواهی
کرد تا فرصت دوباره برای حضور در وزارتخانه را بیابد و پیش از آن هرگز کلامی مبنی بر پشیمانی و قبول اشتباه از دولتی ها شنیده نشد.
با این حال خبر برخورد قطار مسافربری تهران - مشهد با یک قطار باری در ایستگاه سمنان حاوی یک خبر دلگرم کننده در این موضوع بود و آنهم عذرخواهی و استعفای مدیرکل راه آهن شاهرود بود که به صورت داوطلبانه به دلیل کوتاهی کارکنان تحت امرش استعفا داد . این اولین نمونه از استعفاهایی است که به دلیل کم کاری و یا اشتباه در حوزه مدیریتی یک مدیر صورت گرفته و در رسانه ها کمتر به آن پرداخته شده است . با این حال این نمونه آنقدر در برابر تعداد مسئولینی که بعد از این حادثه برکنار شده اند کم است که تنها می توان از آن به روزنه ای کوچک در برابر استقامت ها در مقابل یک عذرخواهی ساده از مردم یاد
کرد .