ماجرای درددل امام هادی(ع) با یکی از یارانش
اى ابوذر، بدترین مردم آن است که علمش به او سودى نمىرساند و او نیز از علمش سودى نمىبرد؛ انسانى که بدیو خوبىرا مىشناسد، ولى باز بدى مىکند و از شناخت خویش بهره نمیبرد.
به گزارش برنا آیت الله سید صادق حسینی شیرازی در مورد نیت آدمها در زندگی و تاثیر آن در سرنوشت انسان ها در صحبت هایی میفرمایند:
اى ابوذر، بدترین مردم در روز قیامت نزد خداوند متعال دانشمندى است که از علم و دانش خویش بهرهاى نبرده است. هرکس دانشى را تحصیل کند تنها براى آنکه توجه مردم را به خود جلب نماید، بوى بهشت به مشام او نخواهد رسید، و اگر دانشى را بیاموزد تا دیگران را بوسیله آن فریب دهد، او نیز از بوى بهشت محروم است.
رسول اکرم(ص) در این فراز از کلام خویش در پى معرفى بدترینِ بدها است؛ حضرت مى فرماید: اى ابوذر، بدترین مردم آن است که علمش به او سودى نمى رساند و او نیز از علمش سودى نمى برد؛ انسانى که بدى ها و خوبى ها را مى شناسد، ولى باز بدى مى کند و از شناخت خویش بهره اى نمى برد. روشن است اینگونه افراد که خود، راه را گُم کرده اند نمى توانند دیگران را راهنمایى و هدایت کنند.
حکایت آن دو برادر
در زمان امام جواد(ع) دو برادر بودند که سرگذشت آنها نیز براى درک درست تاثیر نیت بر رفتار و شخصیت انسان ها مفید و شنیدنى است.
محمد بن فرج الرجحى و عمر بن فرج الرجحى دو برادرند که در یک محیط رشد کردند، اما محمد به جایى رسید که از اصحاب خوب و با وفاى امام جواد(ع) شد. در کتاب فقهى جواهر الکلام و کتاب وسائل الشیعة، روایاتى از محمد بن فرج نقل شده که از ایشان به عنوان ثقه و یکى از اصحاب معصوم(ع) یاد شده است و عمر بر خلاف او راه گستاخى را پیش گرفت و از عُمّال ظلم هارون، مأمون، معتصم و متوکل شد.
در همان زمان که محمد مشغول ضبط و نقل حدیثو معارف حقه الهى بود، برادرش عُمر به ظلم و اجحاف شیعیان مشغول بود و آنان را قلع و قمع کرده و نابود مى ساخت.
پس از شهادت امام موسى بن جعفر(ع) به دست جلودى، هارون، او را براى مصادره اموال خانواده امام مامور کرد. پس از آن عمر والى مدینه و مکه گردید و دستور داد تمام مردم از معامله و رفت و آمد و حتى گفتوگو با علویون خوددارى کنند.
این جنایت در زمان امام جواد(ع) و به دستِ عمر بن فرج الرجحى که آن زمان، والى مکه و مدینه بود انجام شد و اگر کسى این قانون را مى شکست و با علویون ارتباط بر قرار مى کرد، از هستى ساقط مى شد. به این معنا که اموالش مصادره مى شد، شلاق مى خورد و این شلاق و مصادره بیشتر با تحقیر و تخریب شخصیت همراه بود.
تا زمانى که متوکل زنده بود، فشار و ارعاب و تهدید نسبت به خاندان پیامبر(ص) ادامه داشت. کار مصادره اموال تا جایى پیش رفت که زنان این خاندان شریف به خاطر نداشتن چادر، نه تنها از خانه بیرون نمى رفتند، بلکه با یکى دو روسرى به نوبت نماز مى خواندند، در روایت از این بانوان به عنوان «عاریات حواسر» تعبیر شده است. بر اساس این روایت آنها حتى یک روسرى خصوصى از آنِ خود نداشتند.
در طول حکومت متوکل، وضع به این گونه بود و معصومین(ع) بدون این که از قدرت معنوى و مادى خویش استفاده نمایند، صبر و تحمل پیشه کردند. در حالى که نابود کردن تمامى دستگاه عباسیون براى آنان، که به فهرست لایتناهى خداوند متصل بودند، کار سختى نبود. علت این صبر و تحمل را نیز در روایات، آزمایش خلق و امتحان بندگان اعلام کرده اند. بندگان خدا باید آزمایش شوند تا سَرِه و ناسره از هم جدا شوند و آنانکه لیاقت رشد و تکامل دارند به درجات بالاترى دست پیدا کنند و اراده خویش را به نمایش بگذارند.
همه انسانها باید امتحان پس دهند. متوکل، عمر و جلودى؛ امامان، تابعین، هر دو گروه در گردونه روزگار باید مورد آزمایش الهى قرار گیرند تا بعضى ها با افتخار و سربلند بیرون آیند و زندگى شان سرمشق دیگران شود و در مقابل تمام بشریت نورافشانى کنند، و گروهى دیگر تمام هستى خویش را به دو روز خوشگذرانى و تن پرورى بفروشند و سرافکنده دنیا و آخرت گردند.
محمد بن سنان نقل مى کند که خدمت امام هادى(ع) شرفیاب شدم و خبر مرگ عمر بن فرج را به ایشان دادم، امام دستها را به سوى آسمان بلند کرده و به درگاه خدا شکر نمودند: «الحمدلله، الحمدلله، الحمدلله …» و بیست و چهار مرتبه این ذکر مقدس را تکرار کردند. سپس محمد بن سنان به حضرت گفت: اگر مى دانستم این خبر تا این حد موجب شعف و شادى شما مى شود، پا برهنه به سوى شما مى دویدم تا شاید یک لحظه زودتر خوشحال شوید.
این جا بود که امام هادى(ع) با محمدبن سنان درد دل کرد و داستان نصیحت امام جواد(ع) و جواب ابلهانه عمر و ماجراى دعاى پدر خویش را بیان فرمودند.
ماجرا از این قرار بود که روزى امام جواد(ع) با عمر بن فرج، ملاقات کرد و او را نصیحت فرمود که با اهل بیت پیامبر(ص) این گونه مباش؛ اما عُمر از آن جا که در برابر حق جوابى نداشت و نمى خواست خود را تسلیم آن نماید، با کمال بى خردى و گستاخى، سخنى بر زبان آورد که بسیار سخت و گران بود. «العیاذ بالله» به امام گفت «أظنّک سَکران».
«ظن» در لغت از «أضداد اللّغة» است، یعنى گرچه ظن از جهت معنا با یقین مخالف است، اما در این جمله، معناى یقین مى دهد. یعنى «العیاذ بالله» یقین دارم که تو مستى!.
امام جواد(ع) با شنیدن این یاوه عُمر، سر به آسمان بلند کرد و فرمودند: «اللّهم إن کنت تعلم إنّی أمسیت لک صائماً فأذقه طعم الحرب و ذلّ الأسر…؛ خدایا، اگر تو خبردارى که روزم را به عصر رساندم در حالى که روزه دار بودم، مزه آهن داغ و ذلّت اسیرى و زندان را به وى بچشان.»
حضرت امام جواد(ع) در این جا علم خدا را به عنوان شاهد در برابر خود خداوند معرفى مى کند و با اعلام این که روزه دار است، به سنگینى و سختى تهمت شرابخوارى اشاره مى نماید.
استجابت دعاى حضرت جواد(ع)
عُمر تا بعد از شهادت امام جواد(ع) بر مسند قدرت باقى بود. پس از شهادت ایشان، دعاى آن حضرت مستجاب شد و به خاطر وقایعى که اتفاق افتاد، متوکل به سختى بر عمر غضب نمود و دستور داد تمام اموال او را مصادره کردند و همه کنیزکان، باغ ها و املاکش را از او گرفتند. سپس، او را به زندان افکند و حدود صد رَطل، یعنى بیش از سیصد کیلوگرم زنجیر به گردن و دست و پاى او آویزان کردند. به دستور متوکل هر روز یک نفر باید او را با مشت و لگد به باد کُتک مى گرفت و تعداد این ضربات، هر روز بالا مى رفت.
انسان باید از نفس خود مواظبت نماید. گاهى همین عذاب هاى دنیایى نیز در فکر آدم نمى گنجد، چه رسد به عذاب هاى اُخروى.
روزها مى گذشت و براى عمر بن فرج، چیزى جز افزایش تعداد ضرباتى كه باید از ناحیه گردن تحمل مى كرد، باقى نمانده بود تا این كه بالاخره پس از چند روزى كه تعداد ضربات به شش هزار رسید، هلاك شد و كارنامه سیاه اعمالش بسته شد. و با پرونده اى آكنده از خیانت به مسلمانان و خدمت به ظالمان، به دادگاه الهى حاضر گردید.