فضایل و اعمال ماه شعبان
شعبان ماه من(پیامبر) است
شعبان ماه بسيار شريفي است و به حضرت سيد انبياء صَلَّي اللهِ عَلِيهِ وَ آله منسوب است و آن حضرت اين ماه را روزه ميگرفت و به ماه رمضان وصل ميکرد و ميفرمود، "شعبان، ماه من است هر که يک روز از ماه مرا روزه بگيرد بهشت براي او واجب ميشود" و از حضرت صادق عليه السلام روايت شده است که چون ماه شعبان فرا ميرسيد امام زينالعابدين عليه السلام اصحاب خود را جمع مينمود و ميفرمود، "اي اصحاب من ميدانيد اين چه ماهي است؟ اين ماه شعبان است و حضرت رسول صلي الله عليه و آله ميفرمود شعبان ماه من است پس در اين ماه براي جلب محبت پيغمبر خود و براي تقرّب به سوي پروردگار خود روزه بداريد.
به حقّ آن خدایی که جان علیّ بن الحسین به دست قدرت اوست سوگند یاد میکنم که از پدرم حسین بن علی علیهماالسلام شنیدم که فرمود شنیدم از امیرالمؤمنین علیه السلام که هر که روزه بگیرد در ماه شعبان برای جلب محبّت پیغمبر خدا و تقرّب به سوی خدا؛ خداوند او را دوست میدارد و در روز قیامت کرامت خود را نصیب او میگرداند و بهشت را برای او واجب میکند. "
سپس از حضرت صادق علیه السلام و ایشان از امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرد که میفرمود: از زمانی که شنیدم منادی رسول خدا صلی الله علیه و آله ندا کرد در ماه شعبان، ترک نشد از من روزه شعبان و ترک نخواهد شد از من تا مدتی که حیات دارم ان شاء الله تعالی. سپس میفرمود که روزه دو ماه شعبان و رمضان توبه و مغفرت از خدا است.
روزه ماه شعبان؛
عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ علیه السلام: قَالَ صِیَامُ شَعْبَانَ ذُخْرٌ لِلْعَبْدِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ مَا مِنْ عَبْدٍ یُکْثِرُ الصَّوْمَ فِی شَعْبَانَ إِلَّا أَصْلَحَ اللَّهُ لَهُ أَمْرَ مَعِیشَتِهِ وَ کَفَاهُ شَرَّ عَدُوِّهِ وَ إِنَّ أَدْنَى مَا یَکُونُ لِمَنْ یَصُومُ یَوْماً مِنْ شَعْبَانَ أَنْ تَجِبَ لَهُ الْجَنَّةُ
امام صادق(علیه السلام) فرمودند: روزه شعبان ذخیره روز قیامت بنده است و هر بنده اى که در ماه شعبان زیاده روز بگیرد خداوند امر معیشت او را سامان بخشد و شرّ دشمن را از او دفع کند.(وسائل الشیعه ج: ۱۰ص ۵۰۵)
* بهترین اعمال ماه شعبان؛
از روایات استفاده مىشود که بهترین دعاها و ذکرها در این ماه استغفار است و هرکه هر روز از این ماه هفتاد مرتبه استغفار کند مثل آنست که هفتاد هزار در ماههاى دیگر استغفار کند.
* اعمال ماه شعبان؛
اعمال این ماه شریف بر دو قِسم است اعمال مشترکه و اعمال مختصه.
اعمال مشترکه ماه شعبان؛
اوّل: هر روز هفتاد مرتبه بگوید اَسْتَغْفِرُاللّهَ وَ اَسْئَلُهُ التَّوْبَةَ
دوّم: هر روز هفتاد مرتبه بگوید اَسْتَغْفِرُاللّهَ الَّذى لا اِلهَ اِلاّ هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحیمُ الْحَىُّ الْقَیّوُمُ وَ اَتُوبُ اِلَیْهِ.
سوّم: تصدّق کند در این ماه اگرچه به نصف دانه خرمایى باشد تا حق تعالى بدن او را برآتش جهنّم حرام گرداند از حضرت صادق علیه السلام منقول است که از آن جناب سؤ ال کردند از فضیلت روزه رجب فرمود چرا غافلید از روزه شعبان، راوى عرض کرد یابن رَسول الله چه ثوابی دارد کسى که یک روز از شعبان را روزه بدارد فرمود به خدا قسم بهشت ثواب اوست عرض کرد یابن رسول الله بهترین اعمال در این ماه چیست فرمود تصدّق و استغفار هر که تصدّق کند در ماه شعبان حق تعالى آن را تربیت کند همچنانکه یکى از شما شتر بچّه اش را تربیت مى کند تا آنکه در روز قیامت برسد به صاحبش در حالتى که بقدر کوه اُحُد شده باشد.
چهارم: در تمام این ماه هزار بار بگوید لا اِلهَ اِلا اللّهُ وَلانَعْبُدُ اِلاّ اِیّاهُ مُخْلِصینَ لَهُ الدّینَ وَ لَوُ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ که ثواب بسیار دارد از جمله آنکه عبادت هزار ساله در نامه عملش بنویسند.
پنجم: در هر پنجشنبه این ماه دو رکعت نماز کند در هر رکعت بعد از حمد صد مرتبه توحید و بعد از سلام صد بار صلوات بفرستد تا حق تعالی برآورد هر حاجتی که دارد از امر دین و دنیای خود و روزه اش نیزفضیلت دارد و روایت شده که در هر روز پنجشنبه ماه شعبان زینت می کنند آسمانها را پس ملائکه عرض می کنند خداوندا بیامرز روزه داران این روز را و دعای ایشان را مستجاب گردان و در خبر نبوی است که هر که روز دوشنبه و پنجشنبه شعبان را روزه دارد حقّتعالی بیست حاجت ازحوائج دنیا وبیست حاجت ازحاجتهای آخرت او را برآورد.
ششم: در این ماه صلوات بسیار فرستد
هفتم: در هر روز از شعبان در وقت زوال و در شب نیمه آن بخواند این صلوات مَرْویّه از حضرت امام زینالعابدین علیهالسلام را:
اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ شَجَرَةِ النُّبُوَّةِ وَمَوْضِعِ الرِّسالَةِ وَمُخْتَلَفِ الْمَلاَّئِکَةِ
خدایا درود فرست بر محمد و آل محمد درخت نبوت و جایگاه رسالت و محل رفت و آمد فرشتگان
وَمَعْدِنِ الْعِلْمِ وَاَهْلِ بَیْتِ الْوَحْیِ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ
و معدن دانش و خاندان وحی خدایا درود فرست بر محمد و آل
مُحَمَّدٍ الْفُلْکِ الْجارِیَةِ فِی اللُّجَجِ الْغامِرَةِ یَاءْمَنُ مَنْ رَکِبَها وَیَغْرَقُ
محمد کشتی جاری در اقیانوسهای بیکران ایمن شود هر که سوار آن کشی گردد و غرق شود
مَنْ تَرَکَهَا الْمُتَقَدِّمُ لَهُمْ مارِقٌ وَالْمُتَاَخِّرُ عَنْهُمْ زاهِقٌ وَاللاّزِمُ لَهُمْ
کسی که آن را واگذارد، هر که بر ایشان تقدم جوید از دین بیرون رفته و کسی که از ایشان عقب ماند به نابودی گراید ولی ملازم ایشان
لاحِقٌ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ الْکَهْفِ الْحَصینِ وَغِیاثِ
به حق خواهد رسید خدایا درود فرست بر محمد و آل محمد آن پناه گاه محکم و فریادرس
الْمُضْطَرِّ الْمُسْتَکینِ وَمَلْجَاءِ الْهارِبینَ وَعِصْمَةِ الْمُعْتَصِمینَ اَللّهُمَّ
بیچاره درمانده و پناه گریختگان و دستاویز محکم برای وسیله جویان خدایا درود
صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ صَلوةً کَثیرَةً تَکُونُ لَهُمْ رِضاً وَلِحَقِّ
فرست بر محمد و آل محمد درود بسیاری که موجب خوشنودی ایشان گردد و حق
مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ اَداَّءً وَقَضاَّءً بِحَوْلٍ مِنْکَ وَقُوَّةٍ یا رَبَّ الْعالَمینَ
محمد و آل محمد اداء گشته و انجام وظیفه ما شده باشد به جنبش و نیروی تو ای پروردگار جهانیان
اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ الطَّیِّبینَ الاْبْرارِ الاْخْیارِ الَّذینَ
خدایا درود فرست بر محمد و آل محمد آن پاکان نیکوکار برگزیده آن کسانی که
اَوْجَبْتَ حُقُوقَهُمْ وَفَرَضْتَ طاعَتَهُمْ وَوِلایَتَهُمْ اَللّهُمَّ صَلِّ عَلی
حقوقشان را واجب کردی و اطاعت و دوستیشان را فرض نمودی خدایا درود فرست بر
مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَاعْمُرْ قَلْبی بِطاعَتِکَ وَلا تُخْزِنی بِمَعْصِیَتِکَ
محمد و آل محمد و آباد کن دل مرا به اطاعت خود و به وسیله نافرمانیت رسوایم مکن
وَارْزُقْنی مُواساةَ مَنْ قَتَّرْتَ عَلَیْهِ مِنْ رِزْقِکَ بِما وَسَّعْتَ عَلَیَّ مِنْ
و روزی من گردان که کمک مالی دهم بر کسی که روزیت را بر او تنگ کردی بوسیله آنچه بر من فراخ گرداندی از
فَضْلِکَ وَنَشَرْتَ عَلَیَّ مِنْ عَدْلِکَ وَاَحْیَیْتَنی تَحْتَ ظِلِّکَ وَهذا شَهْرُ
فضل خویش و گستردی بر من از عدل خویش و مرا در زیر سایه ات زنده داشتی و این ماه
نَبِیِّکَ سَیِّدِ رُسُلِکَ شَعْبانُ الَّذی حَفَفْتَهُ مِنْکَ بِالرَّحْمَةِ وَالرِّضْوانِ
پیمبرت و آقای رسولانت ماه شعبان است که اطراف آن را به رحمت و خوشنودی خود پوشاندی
الَّذی کانَ رَسُولُ اللّهِ صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِ وَالِه وَسَلَّمَ یَدْاَبُ فی صِیامِهِ
آن ماهی که رسول خدا صلی اللّه علیه و آله و سلم کوشش بسیار داشت در روزه
وَقِیامِهِ فی لَیالیهِ وَاَیّامِهِ بُخُوعاً لَکَ فی اِکْرامِهِ وَاِعْظامِهِ اِلی مَحَلِّ
و شب زنده داریش هم در شبها و هم در روزهایش بخاطر فروتنی در برابر تو در مورد گرامی داشتن و بزرگداشتنش هم چنان
حِمامِهِ اَللّهُمَّ فَاَعِنّا عَلَی الاِْسْتِنانِ بِسُنَّتِهِ فیهِ وَنَیْلِ الشَّفاعَةِ لَدَیْهِ
تا هنگام مرگش خدایا پس ما را کمک ده تا روش او را در این ماه پیروی کنیم و به شفاعتی که نزد او است برسیم
اَللّهُمَّ وَاجْعَلْهُ لی شَفیعاً مُشَفَّعاً وَطَریقاً اِلَیْکَ مَهیَعاً وَاجْعَلْنی لَهُ
خدایا قرار ده او را برای من شفیعی پذیرفته و راهی بسویت که همواره باشد و مرا پیرو او گردان
مُتَّبِعاً حَتّی اَلْقاکَ یَوْمَ الْقِیمَةِ عَنّی راضِیاً وَ عَنْ ذُنُوبی غاضِیاً قَدْ
تا به جایی که در روز قیامت تو را در حالی دیدار کنم که از من خوشنود باشی و گناهانم را نادیده گیری
اَوْجَبْتَ لی مِنْکَ الرَّحْمَةَ وَالرِّضْوانَ وَاَنْزَلْتَنی دارَ الْقَرارِ وَمَحَلَّ الاْخْیارِ
و برای من واجب کرده باشی از جانب خود رحمت و خوشنودی را و مرا در خانه همیشگی(بهشت جاویدان) و منزلگاه نیکان فرود آری
* روزه دوشنبه و پنجشنبه؛
روزه دوشنبه و پنج شنبه این ماه براى حوائج دنیا و آخرت نافع است.
در هر پنج شنبه این ماه، دو رکعت نماز کند در هر رکعت بعد از حمد صد مرتبه توحید و بعد از سلام صد بار صلوات بفرستد. و روزه اش نیز فضیلت دارد و روایت شده که در هر روز پنج شنبه ماه شعبان زینت مى کنند آسمانها را پس ملائکه عرض مى کنند خداوندا بیامرز روزه داران این روز را و دعاى ایشان را مستجاب گردان.
یکی از اعمالی که در این ماه مورد تاکید قرار گرفته فرستادن صلوات است که در روایات بسیار مورد تاکید قرار گرفته است.
* دعای جمعه آخر ماه شعبان؛
از روز جمعه آخر ماه تا آخر ماه(این دعا را) بخواند: اللهم ان لم تکن غفرت لنا فیما مضى من شعبان فاغفرلنا فیما بقى منه.
* بعضی از اعمال روزها و شبهای ماه شعبان؛
روز اول: روزهاش فضیلت دارد و وارد شده که بهشت براى او حتما واجب مىگردد.
روز سوم: روز مبارکى است و موافق مشهور روز ولادت با سعادت حضرت سیدالشهداء علیه السلام در مدینه منوره و در سال سوم هجری است، روزى است که ملائکه آسمانها به تهنیت پیامبر صلى الله علیه و آله به این مولود مسعود آمدند و از خاک قبرش براى جدش آوردند و آن جناب را تعزیت نیز گفتند و فطرس ملک یا(دردائیل) پناه به آن طفل معصوم و امام مظلوم برد و حق تعالى او را ببخشید و به جاى خودش برگردانید.
براى روز سوم چند عمل است:
۱ روزه، ۲ خواندن دعاى: اللهم انى اسئلک بحق المولود فى هذا الیوم …، ۳ خواندن دعاى(اللهم انت متعالى المکان..) و این آخرین دعائى است که حضرت امام حسین علیه السلام خواندند در آن روزى که کفار دور او را احاطه کرده بودند
و علماء این دعا را از دعاهاى روز سوم این ماه گرفتهاند و بدان که سه دعا نقل شده که امام حسین علیه السلام هر سه را در روز عاشوراء خواندند.
اول دعائى است که در وقت صبح عاشوراء خواندند و دست به درگاه الهى بلند کرد و فرمود:(اللهم انت ثقتى فى کل کرب …
دوم این دعا است که تعلیم امام زین العابدین علیه السلام فرمود در آن روز در وقتى که آن حضرت را(خون) در برگرفت و خونها از بدن مبارکش مى جوشید: بحق یس و القرآن الحکیم و بحق طه و القرآن العظیم یا من یقدر على حوائج السائلین یا من یعلم ما فى الضمیر یا منفس عن المکروبین یا مفرج عن المغمومین یا راحم الشیخ الکبیر یا رازق الطفل الصغیر یا من لا یحتاج الى التفسیر صل على محمد و آل محمد و افعل بى کذا و کذا.
شب سیزدهم: اوّل لَیالی بیض است و کیفیّت نماز امشب و دو شَبِ بعد در ماه رجب گذشت.
شب نیمه شعبان؛
شب بسیار مبارکى است و بعد از شب قدر افضل لیالى است و حق تعالى بفضل خویش در این شب به بندگان خود عطا مرحمت فرماید و گناهان ایشان را بیامرزد و سائلى را از درگاه خویش رد نکند مگر آنکه معصیتى از خدا طلب نماید و روایت است که؛ از اول این شب تا آخر آن از جانب حق تعالى ندا مىرسد که آیا استغفار کنندهاى هست که طلب آمرزش کند از گناهان خود تا من او را بیامرزم آیا کسى هست که طلب روزى کند تا من او را روزى دهم.
و از جمله برکات این شب مبارک آن است که ولادت با سعادت سلطان عصر امام زمان ارواحنا له الفداء در سحر این شب(در) سال ۲۵۵(دویست و پنجاه و پنج) در سرمن راى(سامراء) واقع شده و باعثمزید شرافت این لیله مبارکه شده
* اعمال شب نیمه شعبان؛
۱ غسل است که باعثتخفیف گناهان مىشود.
۲ احیاء این شب است به نماز و دعا و استغفار چنانچه امام زینالعابدین علیه السلام عمل مىنمودند.
۳ زیارت حضرت امام حسین علیه السلام است که افضل اعمال این شب و باعثآمرزش گناهان است و روح صد و بیست چهار هزار پیامبر زیارت کند آن جناب را در این شب، و اقل زیارت آن حضرت آن است که به بامى یا صحنى باز در آید و به جانب راست و چپ خود نظر کند پس سر به جانب آسمان کند، پس زیارت کند آن حضرت را به این کلمات: السلام علیک یا ابا عبدالله السلام علیک یا بن رسول الله السلام علیک و رحمه الله و برکاته. و هر کس در هر کجا که باشد در هر وقت که آن حضرت را به این کیفیت زیارت کند امید است که ثواب حج و عمره براى او نوشته شود و ما دو زیارت مخصوص این شب را در هدیه(الزائرین) ذکر نمودیم.
۴ بخواند صلوات هر روز را که در وقت زوال مىخواند.
۵ دعاى کمیل است که ورودش در این شب است و در شبهاى جمعه نیز خوانده مىشود.
۶ - آن که بگوید هر یک از اذکار «سبحان الله، الحمدلله، الله اکبر و لا اله الا الله» را صد مرتبه که سبب آمرزش گناهان و برآمدن حوایج است.
۷ - شیخ و کفعمى فرموده بخواند دعاى: الهى تعرض لک فى هذا اللیل المتعرضون.. و این دعایى است که شبها در عقب نماز شفع خوانده مى شود.
۸ - نماز جعفر انجام دهد چنانکه شیخ از حضرت امام رضا علیه السلام روایت کرده
۹ - انجام دهد نمازهاى این شب را و آنها بسیار است از جمله چهار رکعت است که سى نفر از اصحاب صادق علیه السلام به این طریق از آن حضرت روایت کرده اند، در هر رکعت بعد از حمد صد مرتبه توحید بخواند و بعد از نماز بخواند:
اللهم انى الیک فقیر و من عذابک خائف و بک مستجیر رب لا تبدل اسمى و لا تغیر جسمى رب و لا تجهد بلائى و لاتشمت بى اعدائى اعوذ بعفوک من عقابک واعوذ برحمتک من عذابک و اعوذ برضاک من سخطک و اعوذ بک منک جل ثناوک انت کما اثنیت على نفسک و فوق ما یقول القائلون فیک.
* روز نیمه شعبان؛
در سال ۲۵۵ هجرى قمرى در این روز ولادت با سعادت امام زمان حضرت حجه ابن الحسن بن على عسکرى - صلوات الله علیه و على آبائه - واقع شده و والده ما جدهاش حضرت نرجس خاتون از اولاد حوارى حضرت عیسى علیه السلام است.
مستحب است در هر زمان زیارت امام زمان علیه السلام و مستحب است در وقت زیارت آن حضرت دعا نمودن براى تعجیل در فرج آن بزرگوار و مؤکد است زیارت ایشان در سرداب امام زمان علیه السلام در شهر سامراء و به یقین روزى ظهور و حکومت آن حضرت واقع خواهد شد و زمین را پس از آن که از ستم و بیداد پر گشته پر از عدل و قسط خواهد نمود.
و در توقيع شريف حضرت عسکرى عليه السلام است براى على بـن بـابـويـه قمى آمده:( و عليک بالصبر و انتظار الفرج فان النبى صلى الله عليه و آله قـال: (افـضـل اعـمـال امـتـى انتظار الفرج ) (يعنى بر تو باد به صبر و انتظار کـشـيـدن بـراى فـرج، کـه پـيـامـبـر اکـرم صـلى الله عـليـه و آله فـرمـود: بـهـتـريـن اعـمـال امـت مـن (انتظار فرج ) است).