حجاب بازیگران مخاطب را دچار تناقض میکند
تلويزيون به عنوان تنها منبع اطلاع رساني ملي نه تنها در ايران، بلكه در تمام دنيا از جايگاه ويژهاي برخوردار است چنانچه از ديرباز به وسيله اين رسانه همگاني بسياري ازمسائل فرهنگي، اجتماعي را به جامعه تزريق ميكردهاند، بنابراين به صراحت ميتوان گفت نقش رسانهها بهويژه تلويزيون درجريانسازي فرهنگي جوامع، غيرقابل انکار است، زيرا اين رسانه فراگير با در اختيارداشتن ظرفيتهاي مناسب و بهرهگيري از امكانات بصري ميتواند در ميان اقشارمختلف تأثير بسزايي داشته باشد.
تلویزیون به عنوان تنها منبع اطلاع رسانی ملی نه تنها در ایران، بلکه در تمام دنیا از جایگاه ویژهای برخوردار است چنانچه از دیرباز به وسیله این رسانه همگانی بسیاری ازمسائل فرهنگی، اجتماعی را به جامعه تزریق میکردهاند، بنابراین به صراحت میتوان گفت نقش رسانهها بهویژه تلویزیون درجریانسازی فرهنگی جوامع، غیرقابل انکار است، زیرا این رسانه فراگیر با در اختیارداشتن ظرفیتهای مناسب و بهرهگیری از امکانات بصری میتواند در میان اقشارمختلف تأثیر بسزایی داشته باشد.
امام خمینی(ره) درباره نقش وجایگاه تلویزیون میفرمایند: «اهمیت رادیو تلویزیون بیشتر از همه است. این دستگاهها دستگاههای تربیتی است؛ باید تمام اقشارملت با این دستگاهها تربیت بشوند؛ یک دانشگاه عمومی است. دانشگاهها دانشگاههای موضعی است. این یک دانشگاه عمومی است یعنی دانشگاهی است که درتمام سطح کشورگسترده است. باید ازآن، عمل دانشگاه را، به آن اندازهای که میشود، استفاده کرد. باید این دستگاه دستگاهی باشد که بعد ازچند سال تمام قشر ملت را روشن کند، تمام را مبارز بار بیاورد، تمام را متفکر بار بیاورد. تمام اینها را مستقل بار بیاورد. آزادمنش بار بیاورد.
ازغربزدگی بیرون کند؛ استقلال به مردم بدهد، این از همه چیزهایی که در این دستگاهها هست مهمتر است.»(بیانات امام راحل در ۲۹/۱۲ / ۵۷)
تصویر حجاب در رسانه ملی
در رسانههای دیداری کشورمان، هر چند وقت یکبار شاهد شهرت چشمگیر بازیگرانی میشویم که اغلب نه به واسطه هنربازیگری، بلکه به سبب بازی در فیلمهای کم مایه و مبتذل به گزینههای دائمی فیلمسازان تبدیل میشوند؛ بازیگرانی که گویی هیچ هویتی ندارند، محدودیتی را برای خود قائل نیستند و پوشش و رفتارشان دستمایه خواست فیلمسازان است. در فیلمی با پوشش چادر حاضر میشوند و در خارج از بازی با لباس اسپرت و روسری کوتاه و… وجود اینگونه افراد در رسانه ملی، خطری جدی برای مخاطبان جوان است که با الگو قراردادن چنین افرادی، به کج راهه میروند.
تأثیر بازیگر بر احساسات جامعه را نمیتوان انکار کرد یا تأثیر رفتارها و حتی کلام بازیگران بر مخاطب نیز امری تجربه شده است. چندی است که مسئله حجاب و عفاف بحثداغ محافل دانشگاهی و رسانهای شده؛ چراکه عدهای سهوا یا عمداً با شکستن تابوهای اجتماعی و فرهنگی درجامعه بیش از قبل باعثهنجارشکنی شدهاند. دراین راستا تلویزیون برنامههای متعددی با حضورکارشناسان انتظامی، جامعهشناسی، روانشناسی تولیدکرده است تا به بررسی و علل این معضل اجتماعی که گریبانگیر جامعه اسلامیمان شده است بپردازند، اما در این میان نقش و جایگاه دستاندرکاران تلویزیون چیست؟ خود این متولی
فرهنگساز و تأثیرگذار درجامعه تا چه اندازه توانسته است در این مسیر فعالیت مثبتی داشته باشد؟
ازمنظرجامعه شناسی رسانهها بخشی ازفرهنگ اجتماع هستند که کارکرد اصلیشان حفظ ارزشهای فرهنگی و انتقال مفاهیم و میراثو سنن است به عبارتی انتقالدهنده هویتهای ملی جامعه هستند که در این میان تلویزیون در صدر قراردارد. مسعود چلبی استاد دانشگاه میگوید: «ارزشها و نمادها و معانی هستهای فرهنگ بهخصوص در سطح وجودی باید آن چنان انتخاب شود که ارزشها و نمادها و معانی مورد نظر اکثریت گروهها و اجتماعات طبیعی جامعه را فراگیرد.» با این تفاصیل مطرح شده به اهمیت رسانه ملی بیشتر واقف میشویم، رسانهای که امروزحتی در دورافتادهترین نقاط کشورآنتنهای آن
برپاست که بیانگر تسلط عمومی آن میباشد بههمین خاطر رسالت فرهنگی تلویزیون بهمراتب سنگینتر و خطیرتر از سایر رسانههاست.
همانطورکه درسطور بالا آورده شد تلویزیون میان اقشارمردم جایگاه خوبی دارد وهمه از هر سن و جنس و موقعیتی به نوعی بیننده و مخاطب برنامههای آن هستند که همین عامل در تنوع تولید برنامههای نمایشی، ترکیبی، مستند… با مشخصههای متفاوت تأثیردارد اما آنچه لازم است به صورت مشترک برای تمام تولیدات داخلی بهخصوص نمایشی به آن توجه شود مسائل فرهنگی و تربیتی است، زیرا مخاطب از میان کاراکترهای تلویزیونی برای خود الگوبرداری میکند و هرچه سن و سواد افراد کمتر باشد بیشتر متاثر از شخصیتها هستند و شاید همینجاست که ظرافت تولیدات خود را نشان میدهد.
این امر در سریالها و مجموعههای طولانی مدت یا روتین شبانه بیشترنمایان است بنابراین هنرپیشههایی که قرار است به عنوان کاراکتراصلی به خانههای مردم بیایند باید به غیر ازهنر بازیگری از هنر دینی و اخلاقی هم برخوردار باشند تا بتوانند در این دانشگاه عمومی، الگوهای خوبی به حسابآیند. وقتی بازیگر قرار است با پوشش کامل چادر، نقش اصلی را بازی کند اما بعد از آن پایان بازی، در زندگی شخصی و واقعی او را در وجهه یک فرد بدحجاب و مبتذل(یا به قول جامعه شناسان شلحجاب) میبینند مخاطب دچار پارادوکس میشود که کدام را باید بپذیرد و صد البته تنها نتیجه این حرکتها،
شعارزدگی مخاطب است که تلویزیون در برنامههای خود فقط شعار میدهد درحالی که واقعیت چیز دیگری است.
وقتی رسانه ملی الگوسازی میکند
حال با توجه به این رویه غلط بازیگران زن درسیما که خود جای بحثمفصلی دارد دستاندرکاران و مدیران ارشد صدا وسیما بهجای آنکه اینگونه حرکات و رفتارهای نادرست اجتماعی را مانع شوند، خواسته و ناخواسته ازمروجین چنین رفتارهایی شدهاند. به این صورت که تازگیها از سوی این سازمان مد شده تا در پایان سریالهای تلویزیونی با هزینههای هنگفت جشنی برپا میکنند و به دستاندرکاران تولید فیلم وسریالهایشان جایزه میدهند وبه قول معروف به خودشان نان قرض میدهند. اینجاست که انسان از خودش میپرسد باآن دستمزدهایی که میگیرند و وظیفهکاری که مانند سایر اقشار جامعه
دارند این جشن و بده وبستانهای اسطورهساز چیست؟
هنگام هدیهدادن خانمهای بازیگر و عوامل به تصور اینکه به مهمانی و مراسم عروسی آمدهاند با پوششو آرایشهای زننده بالای سن میروند و از دست مدیر و مسئول رسانه ملی هدیه میگیرند و مجری هم با آب و تاب شروع به بزرگنمایی میکند. جالب اینجاست همان خانم محجبه و چادری مجموعه که برای بسیاری از بینندگان الگو بود حالا برای جشن و هدیه گرفتن با پوشش بسیار بد و زنندهای آمده و در جلوی دوربین تلویزیون از رؤسای خود جایزه میگیرد.(جشن تقدیر ازبازیگران و عوامل سریال «ستایش» که بازیگران زن با پوشش بسیار بدی حضورداشتند و بدون هیچ ابایی شو لباس راهانداخته بودند) البته این
تابوشکنی بعد ازسریال «نرگس» شروع شد زمانی که بازیگر جوان مرد مجموعه با چهره زنانه و آرایش فشن موهایش از دست مدیر کل صدا وسیما هدیه تشویقی گرفت و با جناب مدیر کل خوش و بش کرد، آنجا بود که پیش خود گفتیم سنت حسنه دیگری به سنن حسنه صدا وسیمایملی اضافه شد! جالبتر آن بود که حتی چهره آقای بازیگر آن جشن چندین بار در اخبارهم به نمایش درآمد، گویی صدا و سیما کمر به قبح شکستن از رفتار مانکنی برخی بازیگرانش بسته است.
و این قبح شکنیهای جشنوارهای به بهانه اعیادملی، میلاد ائمه، عید مبعثو... با رنگ ولعابی بیشتر برپا میشود. حالا اینها همه جدا از عکسهای مانکنی سوپراستارهای تازه به دوران رسیده در مجلات زرد است که آن را هم باید ماحصل غیر مستقیم عدم مدیریت فرهنگی درتلویزیون ملی دانست. با این الگوسازی کاریکاتوری برای جوانان آقایان دستاندرکار و مدیران ارشد رسانه ملی چه جوابی به مردم باید بدهند وقتی نیروی انتظامی درخیابانها طرح حجاب میگذارد و در تلویزیون شب مبعثپیامبراسلام(ص) به بازیگرهای مروج بدحجابی جایزه میدهند؟ و چند شب بعد هم از همان شبکه نشستی پیرامون حجاب و
عفاف گذاشته میشود آیا واقعا چنین برنامههایی کارایی دارند؟ حجتالاسلام والمسلمین نقویان در اینباره میگوید: «مسئولان تلویزیون در الگوسازی دقت و توجه بیشتری داشته باشند بهجای اینکه مدام دربرنامههایشان از بازیگران تقدیر و تشکر کنند و آنها را که بعضا وجه و ظاهری مناسبی هم ندارند الگو کنند بهتر است گاهی هم از علما و بزرگان دینی درتلویزیون دعوت داشته باشند.»
به طورحتم تلویزیون تأثیرخود را میگذارد والگوسازی دارد اما نه در راستای فرهنگ غالب و اکثریت جامعه ونه برای ترویج فرهنگ عفاف و حجاب، بلکه با وجود مانکنهای نقاشی شده و پوششهایی که اینبازیگران درخارج از نقشهایخود بهخصوص جشنهای سازمانی دارند به دختران و پسران نوجوان و جوان ما الگو میدهند.
تناقض برای مخاطب
عبدالله متقیزاده، کارشناس پژوهش رسانه ملی درباره الگوسازی تلویزیون هم در اینباره متذکرشد: «الگوسازی حجاب وعفاف در صداوسیما متأسفانه به نوعی است که برای مخاطب تناقض ایجاد کرده به جای آموزنده بودن بیشتر باعثسردرگمی آنها شده است به این صورت که تعدادی از برنامهها بدون هدف تنها برای گذران وقت بیننده تولید میشوند و بیآنکه جنبه آموزشی داشته باشند این شیوه خیلی مطلوب نیست، چراکه رسانهها باید درراه ترویج و ارتقای ارزشها و هنجارها در جامعه خود را سهیم بدانند بهخصوص مسئله حجاب وعفاف درتلویزیون، زیرا وقتی بازیگری درفیلمی حجابی مناسب دارد ولی خارج ازقاب
تلویزیون و درجشنها وبرنامهها حدود حجاب را رعایت نمیکند یعنی دو شخصیتی، که درنتیجه ذهنیت مخاطب نسبت به او وبرنامههای تلویزیون منفی میشود بنابراین باید قواعد و قوانین حجاب وعفاف درتمام برنامهها و خارج ازآن رعایت شود و با آموزش درست تحقق یابد.»
با اين جريان متعارض با روند اكثريت جامعه، هرقدر نيروي انتظامي، ستاد احياي امربه معروف و نهي ازمنكر و. . . درسطح شهرمدام از پوشش بد و بدحجابي صحبت كنند و مانع تردد آنها بشوند تأثير چنداني حاصل نميگردد مگر مقطعي و گذرا؛ چراكه با جود چنين الگوهاي اسطوره شده رسانه ملي نميتوان طرح جدي و عميقي در جامعه پياده كرد؟! مگر دختران و پسران ما جداي از بازيگران صدا و سيما هستند كه با آنها در حضور آقايان مسئول و مديران يك سازمان عريض و طويل بهراحتي و با احترام برخورد ميشود ولي وقتي فلان نوجوان ما همان پوشش بازيگر محبوبش را دارد به عنوان خاطي حجاب وعفاف محسوب ميشود وبايد مانع
آن شد چرا چون آنها ستارهاند و اينها نه! خوب مسلم است كه اهميتي نميدهند و چنين طرحهايي جواب نميدهد و كوتاه مدت است. حجتالاسلام محمدتقي رهبر، عضوکميسيون فرهنگي مجلس با اشاره به اين وضع رسانه ملي ميگويد: برخي حرکتهاي خزنده درصدا و سيما ديده ميشود بنابراين بايد هيئتهاي نظارت براي شبکههاي صداوسيما راه اندازي شود تا اين هيئتها به دقت برپخش و توليد برنامهها نظارت داشته باشند./جوان