اهل بیت(ع) چگونه بر سرنوشتها حکومت میکنند؟
از آنجا که شب قدر، شب حکومت اهل بیت(ع) بر سرنوشتها است، مخالفین تلاش کرده اند؛ بگویند با رفتن پیامبر(ص) شب قدر هم رفت، اما اهل بیت(ع) با استناد به قرآن این تلاش مذبوحانه را محکوم کرده و آن را یک فتنه و یک آزمایش معرفی فرموده اند.
حجتالاسلاموالمسلمین علی آلکاظمی با ارسال مقالهای به مرکز خبر حوزه (حوزهنیوز)، فلسفه شب قدر و تداوم آن بعد از پیامبر (ص) و نیز شیوه حکومت اهل بیت (ع) بر سرنوشتها را تشریح کرده است.
*معنا و مفهوم قدر
از جمله برکات عظیمه ماه مبارک رمضان این است که شب قدر در آن قرار گرفته است، حال باید ببینیم که قدر چیست و به چه معنی است؟
لفظ قدر به معنی اندازه و مقدار است.
راغب در مفردات میگوید:(قدر و تقدیر عبارت است از بیان کیفیت و مقدار چیزی)(۱) مفردات راغب ص۳۹۵
و چون طبق معارف اسلامی در شب قدر، میزان مقدرات انسان و سرنوشت آنان از این سال تا سال دیگر، از آسمان بر ولیّ امر، نازل میشود، این شب را «شب قدر» نامیده اند.
امام باقر علیه السلام میفرماید: قال الله عزوجل؛ فِیهَا یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ، یعنی: در شب قدر هر چیزی اندازه گیری میشود، هرچیزی که در این سال خواهد شد، تا سال دیگر، از خیر و شر، طاعت و معصیت، مولود و اجل یا رزق مقدور میشود، پس هر چه در این سال اندازهگیری شد و بر آن داوری شد، تحقق آن حتمی است…، کافی۱۵۷/۴ باب فی لیلةالقدر
*شب قدر چه شبی از سال است؟
ابو حنیفه گفته است، شب قدر در تمام شبهای سال پنهان است، و اگر کسی طلاق زنش را مقید به شب قدر کند، طلاق واقع نخواهد شد، مگر آنکه یکسال بگذرد.(۳) مجمعالبیان ج۱۰ ص۷۸۶
از ابن مسعود روایت شده است که هر کسی تمام سال را شب زنده داری کند، شب قدر را درک خواهد کرد. مجمعالبیان ج۱۰ ص۷۸۶
از ابن زید عقیلی نیز نقل شده است شب قدر، شب اول ماه رمضان است.
و از ابی بن کعب و عایشه نیز نقل شده است شب قدر شب بیست و هفتم ماه رمضان است. مجمعالبیان ج۱۰ ص۷۸۸
*مفسران شیعه چه میگویند؟
مفسران و علمای شیعه بر این عقیدهاند که شب قدر از ماه رمضان بیرون نیست، به دلیل دو آیه از قرآن که خداوند میفرماید: شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِیَ أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ، بقره، آیه ۱۸۵ و در سوره قدر میفرماید: إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ سوره قدر، آیه ۱ که این دو آیه تصریح دارند شب قدر در ماه رمضان است.
بر اساس اعتقادات بیشتر اهل سنت، آنان شب بیست و هفتم را احیاء میگیرند و طبق روایات اهل بیت علیه السلام و فرموده رسول گرامی اسلام که شب قدر از شبهای نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوم ماه رمضان بیرون نیست، عامه از درک فضیلت احیاء شب قدر محروم هستند.
*نظر اهل بیت علیهم السلام و پیامبر اکرم(ص) در مورد شب قدر
از امام صادق علیه السلام نقل شده است، از آن حضرت پرسیدند؛ شب قدر چه شبی است؟ فرمودند؛ شب قدر را در شبهای نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوم جستجو کنید. خصال صدوق(ره) ج۲، ص۵۱۹ - ح۸
عبدالله بن بکیراز زراره از امام صادق علیه السلام روایت میکند، از آن حضرت پرسیدم در ماه رمضان چه شبهایی غسل کردن در آن مستحب است؟ فرمودند؛ شب نوزدهم و بیست و یکم و بیست سوم سپس فرمودند: شب بیست و سوم، شب جُهنی است و حدیثآن چنین است که به پیامبر خدا صلی الله علیه و آله گفت: منزل من از مدینه دور است، به من دستور بده که شبی به مدینه بیایم. حضرت به او فرمود، شب بیست و سوم بیا. من لا یحضره الفقیه ج۲ ص۱۶۰
قطب راوندی در کتاب دعوات خود از امام صادق علیه السلام روایت میکند، شب بیست وسوم از ماه رمضان همان شب جهنی است که درآن هر امر مهمی تعیین میشود و در این شب بلا ها و آرزوها و اجل ها و ارزاق داوری ها و تمامی آن چه خداوند تا سال آینده مثل همین شب مقدر میکند تعیین می شود، خوش بحال بنده ای که این شب ها را در حال رکوع وسجود زنده بدارد و گناهان خود را در جلوی چشم بیاورد و بر آن گریه کند، که اگر این کار را کرد امیدوارم که ناامید نشود. مستدرک الوسایل ج۷ ص۴۷۴ باب ۲۳
*مراحل تقدیر در این سه شب
از روایت جهنی استفاده شده است، شب قدر تنها یک شب است و همان شب بیست و سوم ماه میباشد، اما واقعیت چیز دیگری است که از محتوای روایات شب قدر، تدریجی بودن شب قدر و تقسیم مراحل تقدیر در این سه شب فهمیده میشود.
زراره از امام صادق علیه السلام روایت میکند که فرمودند: مرحله اندازه گیری و تقدیر شب قدر، در شب نوزدهم است، و قطعی شدن آن در شب بیست و یکم و امضای آن در شب بیست وسوم میباشد. نورالثقلین ج۵ ص۶۲۷
در روایت دیگری امام صادق علیه السلام فرموده اند: شب نوزدهم ماه رمضان مرحله تقدیر است و شب بیستویکم حکم صادر میشود و شب بیست و سوم تقدیرها تا سال آینده همین شب قطعی میشود، ولی آن چه خدا بخواهد خواهد شد. نوالثقلین ج۵ ص۶۲۷
بنابر این روشن شد که چرا پیامبر خدا صلی الله علیه و آله برای جهنی، روی شب بیست و سوم تأکید فرمودند؟ زیرا شب های قبل مراحل مقدماتی است، و این شب، شب قطعی شدن سرنوشتهاست.
* حکومت اهل بیت(ع) بر سرنوشتها
در شب قدر به وسیله جبرئیل و فرشتگان همراهش و فرشته روح از جانب خداوند، امور سال بر صاحب امر نازل میشود. صاحب امر کسی جزء اهل بیت(ع) نیست.
امری که بر صاحب آن نازل میشود، چیست؟
مرحوم طبرسی در تفسیر امر میگوید: «من کل امر» یعنی هر امری از خیر و برکت و بعضی گفته اند؛ منظور از «امر» سرنوشت انسانهاست و سرآمد عمرشان، و میزان رزق آنان است که از این سال تا سال آینده مشخص میشود. مجمعالبیان ج۱۰ ص۷۸۶
مرحوم علی بن ابراهیم قمی در تفسیر امری که در شب قدر نازل میشود گفتهاند: فرشتگان و روح القدس بر امام زمان علیه السلام نازل میشوند و آنچه را که از امور نوشته اند به او تقدیم میکنند. تفسیر قمیج۲ ص۴۳۱
* علت مخالفت عامه با ادامه شب قدر بعد از پیامبر(ص)
از آنجا که شب قدر، شب حکومت اهل بیت(ع) بر سرنوشتها است، مخالفین تلاش کرده اند؛ بگویند با رفتن پیامبر(ص) شب قدر هم رفت، اما اهل بیت(ع) با استناد به قرآن این تلاش مذبوحانه را محکوم کرده و آن را یک فتنه و یک آزمایش معرفی فرموده اند.
امام سجاد علیه السلام میفرماید: … خداوند در قسمتی از قرآن مجید فرموده است: وَاتَّقُواْ فِتْنَةً لاَّ تُصِیبَنَّ الَّذِینَ ظَلَمُواْ مِنکُمْ خَآصَّةً وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ؛ سوره انفال، آیه ۲۵، بترسید از فتنه ای که تنها دامنگیر ستمگرانتان نمیشود و آن در مورد، انا انزلناه فی لیله القدر میباشد.
باز خداوند در جایی دیگر از قرآنش فرموده است: وَمَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِن مَّاتَ أَوْ قُتِلَ انقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِکُمْ وَمَن یَنقَلِبْ عَلَىَ عَقِبَیْهِ فَلَن یَضُرَّ اللّهَ شَیْئًا وَسَیَجْزِی اللّهُ الشَّاکِرِینَ؛ آل عمران، آیه ۱۴۴، خداوند در آیه اول میفرماید: وقتی پیامبر از دنیا رفت، مخالفین امر خداوند بزرگ گویند: شب قدر هم با رسول خداوند رفت و این همان فتنه ای است که دامنگیرشان شده است و با این فتنه به عقب بازگشتند، زیرا اگر بگویند شب قدر نرفته است، پس ناگزیرخداوند در این شب امری دارد و چون اقرار
به امر خدا کردند، چاره ای ندارند که بگویند این امر صاحبی دارد. اصول کافی ج۱ ص۲۴۸ کتاب الحجة
* شیعیان با سوره انا انزلناه استدلال کنند
با توجه به اهمیت شب قدر، و این که سرنوشتها در این شب از سوی جبرئل وفرشتگان بر امام زمان(ع) نازل می شود، اهل بیت(ع) سوره قدر را مهمترین فراز دین شمرده اند و آن را حجت خدا بر خلق و غایت علم خود دانستهاند و می فرمایند: با سوره قدر با مخالفین خود استدلال کنید، پیروز خواهید شد.
امام باقر علیه السلام می فرماید: ای جماعت شیعه با سوره انا انزناه استلال کنید، بر مخالفان خود پیروز میشوید، به خدا سوگند بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله که حجت خدا بر خلق است و این سوره مهمترین فراز دین شما نهایت علم ماست. ای جماعت شیعه استدلال کنید به سوره دخان؛ حم، وَالْکِتَابِ الْمُبِینِ، إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةٍ مُّبَارَکَةٍ إِنَّا کُنَّا مُنذِرِینَ، که این شب مخصوص والیان امر بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله است. کافی ج۱ ص۲۴۹ کتاب الحجة
* شب قدر تا قیامت ادامه دارد
از ابوذر روایت شده که می گوید: گفتم: یا رسول الله آیا شب قدر چیزی است که در دوران پیامبران در آن شب چیزهایی نازل شده است، وقتی پیامبران رفتند شب قدر هم برداشته می شود؟ فرمودند: نه؛ بلکه شب قدر تا روز قیامت ادامه دارد. اصول کافی ج۱ ص۲۴۹ کتاب الحجة
داود بن فَرقَد می گوید: یعقوب برای من حدیثکرد و گفت: از مردی شنیدم که از امام صادق علیه السلام درباره شب قدر می پرسید؟ گفت: به من از شب قدر بفرمایید، آیا این شب همه ساله بوده و خواهد بود؟ امام صادق علیه السلام فرمودند: اگر شب قدر برداشته شود قرآن هم بر داشته میشود. کافی ج۴ ص۱۵۹، کتاب الصیام، باب لیلةالقدر
* خلیفه اول ودوم و پیامبر(ص) درباره شب قدر
از امام صادق علیه السلام روایت شده است که حضرت علی علیه السلام بارها می گفت؛ بسیاری از اوقات خلیفه اول و دوم نزد رسول خدا(ص) جمع می شدند در حالتی که پیامبر سوره انا انزلناه را با خشوع و گریه می خواند، آن دو می گفتند: چرا شما نسبت به این سوره بسیار حساس هستید؟ رسول خدا صلی الله علیه آله می فرمود: برای آنچه که چشمم می بیند و قلبم گواهی می دهد، و برای آنچه که قلب این(علی) بعد از من خواهد دید، می پرسیدند شما چه چیز می بینید و علی چه می بیند؟ علی(ع) گوید: پیامبر برای آنان روی خاک می نوشت:(وتنزل الملائکه و الروح …) سپس میفرمود: آیا پس از قول خداوند:(کل امر) چیزی باقی
میماند؟ می گفتند: نه، سپس می فرمود آیا می دانید که این امر به چه کسی نازل می شود؟ میگفنتد ای رسول خدا کسی که امر بر او نازل میشود شما هستید، حضرت می فرمود: بله، آیا شب قدر بعد از من هم خواهد بود؟ می گفتند: بله، می فرمود: آیا در شب قدر بعد از من این امر نازل میشود؟ می گفتند: بله، حضرت می فرمود: بعد از من این امر بر چه کسی نازل می شود؟ می گفتند: نمی دانیم، حضرت سر مرا می گرفت و می فرمود: اگر نمی دانید پس بدانید این علی است که «امر» در شب قدر بعد از من بر او نازل خواهد شد،.
امام صادق علیه السلام می فرماید: خلیفه اول و دوم بعد از رسول خدا صلی الله علیه و آله عظمت شب قدر را می دانستند، و در این شب سخت به وحشت می افتادند. اصول کافی، ج۱ ص۲۴۸ کتاب الحجة؛ زیرا می دانستند حق کسی را غصب کرده اند، که حاکم شب قدر است.
علي آل كاظمي - رمضان المبارك