کفاره افطار عمدی روزه ماه مبارک رمضان
هرگاه در ماه مبارک رمضان کارهایی که روزه را باطل میکند را از روی عمد و اختیار و بدون عذر شرعی انجام دهد، علاوه بر اینکه روزه او باطل میشود و قضا دارد کفاره نیز بر او واجب است اعم از اینکه هنگام انجام مفطر، عالم به وجوب کفاره باشد یا نه.
۱ - وجوب کفاره و موارد آن
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
هرگاه در ماه مبارک رمضان کارهایی که روزه را باطل میکند را از روی عمد و اختیار و بدون عذر شرعی انجام دهد، علاوه بر اینکه روزه او باطل میشود و قضا دارد کفاره نیز بر او واجب است اعم از اینکه هنگام انجام مفطر، عالم به وجوب کفاره باشد یا نه.(اجوبه الاستفتاءات، س ۷۵۰ و ۸۲۲ و استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۵۳)
توجه:
اگر فردی به خاطر عذری احتمال دهد که روزه ماه مبارک رمضان بر او واجب نیست و به همین دلیل روزه نگیرد ولی بعدا معلوم شود که روزه بر او واجب بوده، علاوه بر قضا، کفاره هم بر او واجب است.(صرف احتمال عدم وجوب روزه ماه مبارک رمضان برای افطار کافی نیست). بلی اگر افطار به علت ترس از ضرر باشد و ترس هم منشأ عقلایی داشته باشد کفاره ندارد، ولی قضا بر او واجب است.(اجوبه الاستفتاءات، س ۷۳۵)
اگر به سبب بیاطلاعی از حکم شرعی، کاری را انجام دهد که روزه را باطل میکند، مثل اینکه نمیدانست سر زیر آب کردن روزه را باطل میکند و سر زیر آب کرد، روزهاش باطل است و باید آن را قضا کند ولی کفاره بر او واجب نیست.
(استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۵۵)
اگر کاری را انجام دهد که میداند حرام است، ولی نمیدانسته که روزه را باطل میکند علاوه بر قضا بنابر احتیاط واجب باید کفاره بدهد.(اجوبه الاستفتاءات، س ۷۹۲)
اگر به جهتی باطل کردن روزه برای او جایز یا واجب شود، مانند اینکه او را مجبور کنند کاری که روزه را باطل میکند انجام دهد، یا برای نجات جان غریق خود را در آب بیندازد، در این صورت، کفاره بر او واجب نیست، ولی باید قضای آن روز را به جا آورد.(استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۵۶)
۲ - اگر چیزی از اندرون روزهدار به دهان او برگردد، نباید آن را دوباره فرو برد، و اگر عمدا فرو برد قضا و کفاره بر او واجب است.(استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۶۵)
۳ - اگر روزهدار به گفته کسی که میگوید مغرب شده و اعتماد به گفته او نیست، افطار کند و سپس بفهمد که مغرب نبوده، قضا و کفاره بر او واجب میشود.(استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۶۷)
۴ - هر گاه روزهدار در ماه رمضان با همسر خود که روزهدار است جماع کند و زن نیز به آن راضی باشد بر هر یک از آنان حکم افطار عمدی جاری است و علاوه بر قضا، کفاره هم بر هر دو واجب است.
اجوبه الاستفتاءات، س ۷۷۰)
۲ - مقدار کفاره و کیفیت آن
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
۱ - کفاره افطار عمدی روزه ماه مبارک رمضان در شرع اسلامی یکی از سه چیز است. ۱ - آزاد کردن یک برده ۲ - دو ماه(شصت روز) روزه گرفتن ۳ - شصت فقیر را غذا دادن.(اجوبه الاستفتاءات، س ۷۸۴ و ۸۱۴ و استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۵۷)
توجه:
از آنجایی که در این دوران ظاهرا بردهایی وجود ندارد که بتوان آزاد کرد مکلف باید یکی از آن کار دیگر را انجام دهد.
(استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۵۷)
در مقدار کفاره تفاوتی نیست بین آن که روزهدار، به چیز حلال روزه خود را باطل کند یا به چیز حرام، مثل زنا یا استمنا یا خوردن و آشامیدن حرام، گرچه احتیاط مستحب در افطار به چیز حرام آن است که کفاره جمع بپردازد یعنی هم یک برده آزاد کند و هم دو ماه روزه بگیرد و هم شصت فقیر را غذا دهد.(اجوبه الاستفتاءات، س ۷۸۴ و ۷۸۵ و استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۶۳)
هرگاه هیچ یک از این سه کار ممکن نشود باید به هر تعداد فقیر که قادر است غذا بدهد و احتیاط(واجب) آن است که استغفار نیز بکند و اگر به هیچ وجه قادر به دادن غذا به فقرا نیست فقط کافی است که استغفار کند یعنی با دل و زبان بگوید «استغفرالله»(از خداوند بخشایش میطلبم).(اجوبه الاستفتاءات، س ۸۱۱ و ۸۱۲ و. استفتا از دفتر معظم له، باب روزه، م ۵۹)
کسی که به خاطر عدم توانایی بر روزه و غذا دادن به فقیر، وظیفهاش استغفار است، اگر بعدها تمکن پیدا کرد که روزه بگیرد یا به فقرا غذا دهد، لازم نیست این کار را بکند، گرچه موافق احتیاط مستحبی است.(اجوبه الاستفتاءات، س ۸۱۲ و استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۶۰)
۲ - کسی که میخواهد دو ماه کفاره روزه ماه رمضان را بگیرد باید یک ماه تمام و حداقل یک روز از ماه دوم را پیدرپی بگیرد و اگر بقیه ماه دوم پیدرپی نباشد اشکال ندارد.(استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۶۱)
۳ - زنی که میخواهد ۶۰ روز روزه کفاره بگیرد و در اثنای روز به روزهای عادت ماهانه و امثال آن برسد پس از پایان آن روزها میتواند بقیه روزهها را بگیرد و لازم نیست آنها را از سر بگیرد.(استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۶۲)
۴ - غذا دادن به ۶۰ فقیر را میتوان به دو صورت انجام دادم: ۱ - اینکه با غذای آماده آنان را سیر کند. ۲ - اینکه به هر نفر به اندازه ۷۵۰ گرم(یک مد) گندم یا آرد یا نان یا برنج یا سایر مواد غذایی بدهد.(استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۵۸)
۵ - کسی که برای کفاره روزه میخواهد به ۶۰ فقیر غذا دهد(به شرحی که در مساله قبل گفتیم) اگر به ۶۰ فقیر دسترسی دارد نمیتواند سهم دو نفر یا بیشتر را به یک نفر بدهد، بلکه لازم است به تمام ۶۰ نفر به اندازه سهم هر یک غذا بدهد. البته میتواند به عدد افراد خانواده شخص فقیر مقدار سهم آنان را به او واگذار کند و او آن را مصرف آنان نماید.(استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۷۱)
توجه:
در فقیر، تفاوتی میان بچه و بزرگ و زن و مرد نیست.(استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۷۱)
۳ - احکام کفاره
- - - - - - - - - - - - - - - - - -
۱ - اگر روزهدار در یک روز بیش از یک بار کاری که روزه را باطل میکند انجام دهد فقط یک کفاره بر او واجب میشود. بلی اگر این کار، آمیزش جنسی یا استمنا باشد احتیاط واجب آن است که به عدد دفعات آمیزش جنسی یا استمنا کفاره بدهد.(اجوبه الاستفتاءات، س ۷۹۴ و استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۶۴)
۲ - کسی که عمدا روزه خود را باطل کرده، اگر پس از آن به سفر برود کفاره از او ساقط نمیشود، بنابراین اگر با حالت جنابت از خواب بیدار شود و علم به جنب بودن خود داشته باشد و قبل از فجر اقدام به غسل یا تیمم نکند و برای فرار از روزه تصمیم بگیرد بعد از طلوع فجر مسافرت کند و این کار را نیز انجام دهد، صرف تصمیم و قصد سفر در شب و رفتن به مسافرت در روز برای سقوط کفاره از او کافی نیست.(اجوبه الاستفتاءات، س ۷۷۵ و استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۶۸)
۳ - کسی که کفاره بر او واجب شده، لازم نیست که آن را فورا بدهد، ولی نباید آن را به قدری به تاخیر بیاندازد که کوتاهی در ادای واجب شمرده شود.(استفتا از دفتر معظم له، باب روزه، م ۶۹)
۴ - کفاره واجب را اگر چند سال بگذرد و ندهد، چیزی بر آن اضافه نمیشود.(استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۷۰)
۵ - در کفاره روزه، بین قضا و کفاره، ترتیب واجب نیست.(اجوبه الاستفتاءات، س ۸۰۷)
کفاره افطار قضای ماه رمضان کفاره تأخیر فدیه
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
* کفاره افطار قضای ماه رمضان
۱ - وجوه کفاره و موارد آن
کسی که قضای روزه ماه رمضان را گرفته جایز نیست بعد از ظهر روزه را باطل کند و اگر عمدا چنین کاری را انجام دهد باید کفاره بپردازد.(اجوبه الاستفتاءات، س ۸۰۵)
توجه:
کسی که روزه قضای ماه رمضان را به جا میآورد میتواند پیش از ظهر روزه را افطار کند، به شرط اینکه وقت برای قضای روزه تنگ نباشد، اما اگر وقت تنگ باشد مثلا ۵ روز قضا به ذمه دارد و ۵ روز هم بیشتر به ماه رمضان باقی نمانده افطار پیش از ظهر(همچون افطار بعد از ظهر) برای او به احتیاط(واجب) جایز نیست، هر چند اگر افطار کند کفاره ندارد.
(اجوبه الاستفتاءات، س ۸۰۵ و استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۸۷)
اگر کسی برای گرفتن روزه قضای ماه رمضان اجیر شود و بعد از زوال افطار کند کفاره بر او واجب نیست(اجوبه استفتاءات، س ۸۰۹)
۲ - مقدار کفاره
کفاره افطار قضای ماه رمضان عبارت است از غذا دادن به ۱۰ فقیر و اگر نمیتواند واجب است ۳ روز روزه بگیرد.
(اجوبه الاستفتاءات، س ۸۰۵ و استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۷۲)
* کفاره تأخیر
۱ - وجوب کفاره و مورد آن
کسی که روزه ماه رمضان را به واسطه عذری نگیرد و تا رمضان آینده هم به خاطر سهلانگاری و بدون عذر قضای آن را به جا نیاورد باید بعدا روزه را قضا کند و برای هر روز کفاره تأخیر بدهد، اما اگر قضای روزه ماه رمضان را به علت استمرار عذری که مانع گرفتن است، مانند مسافرت تا ماه رمضان سال آینده به تاخیر اندازد قضای روزههایی که از او فوت شده کافی است و واجب نیست کفاره بدهد، هر چند احتیاط(مستحب) در جمع بین قضا و کفاره است. ناگفته نماند در خصوص بیماری، توضیحی وجود دارد که خواهد آمد.(اجوبه الاستفتاءات، س ۷۳۶ و ۸۰۳ و ۸۱۰ و استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۸۹ و ۹۰)
توجه:
کفاره تاخیر قضای روزه تا ماه رمضان سال بعد، بر اثر جهل به وجوب آن ساقط نمیشود، بنابراین اگر شخصی به خاطر جهل به وجوب قضای روزه تا قبل از ماه رمضان سال آینده قضای روزههایش را به تاخیر بیندازد برای هر روز کفاره تاخیر بدهد.(اجوبهالاستفتاءات، س ۸۱۳)
کفاره تاخیر قضای روزه ماه رمضان هر چند به مدت چند سال هم به تأخیر افتاده باشد یک بار واجب است و با گذشت سالها متعدد نمیشود، بنابراین اگر قضای روزه ماه رمضان را چند سال به تأخیر اندازد باید قضا را به جا آورد و برای هر روز یک کفاره تأخیر بدهد.(اجوبه الاستفتاءات، س ۸۰۳، و استفتا از دفتر معظم له، باب روزه، م ۹۱)
۲ - مقدار کفاره
کفاره تاخیر عبارت است از یک مد طعام که بایستی به فقیر داده شود.(اجوبهالاستفتاءات، س ۸۰۳ و ۸۱۰)
توجه:
کسی که باید برای هر روی یک مد طعام بدهد میتواند کفاره چند روز را به یک فقیر بدهد.(استفتا از دفتر معظخمله، باب روزه، م ۹۲)
* فدیه
۱ - موارد فدیه
موارد فدیه: ۱ - مرد و زن پیر که روزه گرفتن برای آنها مشقت دارد. ۲ - کسی که مبتلا به بیماری استسقا است یعنی زیاد تشنه میشود و روزه بر او مشقت دارد. ۳ - زن باردار که وضع حمل او نزدیک است و روزه برای حملش ضرر دارد. ۴ - زن شیرده که شیر او کم است و روزه برای بچهایی که شیر میدهد ضرر دارد. ۵ - فرد بیماری که روزه برای او ضرر دارد و بیماری او تا ماه رمضان سال بعد ادامه پیدا میکند.
زن بارداری که خوف از ضرر روزه بر جنین خود دارد باید روزهاش را افطار کند و برای هر روزی فدیه بدهد و قضای روزه را هم بعدا به جا آورد.(اجوبه الاستفتاءات، س ۸۰۳ و ۸۰۶)
زن شیردهی که به دلیل کم یا خشک شدن شیرش بر اثر روزه، خوف ضرر بر طفل خود دارد باید روزهاش را افطار کند و برای هر روزی فدیه بدهد و قضای روزه را هم بعدا به جا آورد.(اجوبه الاستفتاءات، س ۷۴۷)
بیماری که به واسطه بیماری، روزه ماه رمضان را نگرفته و بیماریش تا ماه رمضان سال بعد ادامه پیدا کرده است، قضای روزههایی را که نگرفته واجب نیست، فقط باید برای هر روز فدیه بپردازد.(اجوبه الاستفتاءات، س ۷۴۹ و ۷۵۲ و استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۸۸)
توجه:
زنی که به علت بیماری از روزه گرفتن معذور است و به جهت ادامه بیماری قادر بر قضا کردن آنها تا ماه رمضان سال آینده هم نیست فدیه بر خود او واجب است و چیزی بر عهده شوهرش نیست.(اجوبه الاستفتاءات، س ۸۰۴)
زنی که در دو سال متوالی باردار بوده و به دلیل عذر شرعی، روزه ماه رمضان را نگرفته، فقط قضا بر او واجب است. بلی اگر عذر او در خوردن روزه، خوف از ضرر روزه بر جنین یا کودکش بوده باید علاوه بر قضا، برای هر روزی فدیه هم بپردازد و چنانچه قضا را بعد از رمضان، تا ماه رمضان سال بعد بدون عذر شرعی به تاخیر انداخته علاوه بر قضا و فدیه، کفاره تاخیر هم بر او واجب است.(اجوبه الاستفتاءات، س ۸۰۶)
۳ - مقدار فدیه
مقدار فدیه همان مقدار کفاره تاخیر است یعنی یک مد طعام که بایستی به فقیر داده شود.(اجوبه الاستفتاءات، س ۷۴۷ و ۷۵۲ و ۸۰۶)
یک نکته در ارتباط با کفاره
اگر نذر کند که روز معینی را روزه بگیرد، چنانچه در آن روز عمدا روزه نگیرد یا روزهاش را باطل کند باید کفاره بدهد.
(استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۶۶)
توجه:
کفاره نذر همان کفاره قسم است که در جای خود گفته خواهد شد.(استفتا از دفتر معظمله، باب روزه، م ۶۶)
منبع: رساله اجوبه الاستفتآت مقام معظم رهبري