دام پهن غربیها برای سرقت مغزهای ایرانی
نفیسه ابراهیمزاده انتظام
براساس اعلام سرپرست دفتر ارتباط و همانديشي با نخبگان بنياد ملي نخبگان، نقصها و نگاه مهندسي موجود نسبت به امور مربوط به نخبگان علوم انساني كار را براي كشورهايي نظير امريكا كه براي جذب نخبگان ايراني اين حوزه دام پهن كردهاند، آسان كرده است.
شاید زمان زیادی نباشد که حرف و عمل درباره حفظ سرمایه انسانی و فکری در کشور به هم نزدیک شدهاند. به همین دلیل است که تلاشی در رابطه با تحقق «مواظب داراییات باش، همسایهات را دزد نکن» آغاز شده است. حاصل غلبه این نگاه در سطح کلان، ایجاد بنیاد ملی نخبگان برای شناسایی و جذب فارغالتحصیلان دانشگاهی و اندیشمندان – خصوصاً جوان – داخلی است.
با این حال آنچه امید نقشینه ارجمند، سرپرست دفترارتباط و هماندیشی با نخبگان بنیاد ملی نخبگان از آن با عنوان نقصهای موجود در این رابطه خصوصاً در زمینه علوم انسانی یاد میکند، از سویی و فرصت طلبی سایر کشورها در نشان دادن در باغ سبز به نخبگان ایرانی از طرف دیگر، کشورمان را در صدر کشورهایی قرار میدهد که در حفظ دانشمندان و متفکران علوم انسانی خود ناموفق ظاهر شدهاند.
اینکه چرا دانشگاههای کشورهای دیگر در اعطای پذیرش به دانشجویان و فارغالتحصیلان ایرانی رشتههای علوم انسانی از هم سبقت میگیرند و یا اینکه چرا مقصد مهاجرت این نخبگان و اندیشمندان به ترتیب کشورهای امریکا، کانادا، انگلیس و فرانسه است و باز هم اینکه بیان تمام اینها از سوی یک مقام رسمی بنیاد ملی نخبگان که مسئول مستقیم رصد و کنترل این وضع به نفع منافع ملی است، بیاختیار جملهای از خطبه ඳ نهجالبلاغه امیرالمؤمنین(ع) را به یاد میآورد که در آن جوامع اسلامی را از بیتفاوت بودن و پیشگیری نکردن از بلاها تا زمانی که فرود آیند که مشخصه جوامع آشفته است، برحذر
میدارد.
ایجاد فرصتهای تحقیقاتی، فراهم آوردن زمینههای مالی و فکری پژوهش و ایدهپردازی در جهت تولید نظریه، حاکم بودن منابع و نظریههای علمی غربی در حوزه علوم انسانی دانشگاهها، غلبه فارغالتحصیلان غربی در کسب کرسیهای تدریس و تحقیق محافل علوم انسانی کشور، دردسترستر بودن منابع و کتب علوم انسانی غربی در مراکز علمی و دانشگاهی، نبود زمینههای شغلی برای فارغالتحصیلان مقاطع مختلف علوم انسانی و اسفناکتر از بقیه آمادگی تلویحی جامعه برای پذیرش و اجرای نظریهها و شیوههای موجود در مبانی نظری، اعتقادی و کاربردی علوم انسانی خصوصاً در رشتهها و گرایشهای
جامعهشناسی، روانشناسی، مدیریت، اقتصاد و علوم سیاسی برخی از زمینههایی هستند که با وجود ایجاد زمینههای
این موضوع که کشورهای دیگر برای جذب نخبگان ایرانی دام پهن کردهاند سالها است دغدغه بسیاری از صاحبنظران و پای ثابت ابراز نگرانی رسانهها به عنوان چشم بینا و گوش شنوای جامعه است. با این حال هر بار طرح مسئله جدیدی تلنگر تازهای برای پرداختن به آن از منظر تازهتری میشود
تحول در این حوزه، در سالهای اخیر و در پی تأکیدات مقام معظم رهبری، همچنان به سرقت دانشمندان از سوی کشورهایی که اتفاقی بودن وجود آنها در صدر مقصد نخبگان ایرانی مهاجر سهلانگاری در این زمینه است، کمک میکند.
علاوه بر این، آفند ناامن جلوه دادن ایران برای سرمایهگذاریهای فکری و تحقیقاتی با ترور دانشمندان و بزرگنمایی تحریمها و مسکوت گذاشتن ارزشهای فکری ایرانی – اسلامی دانشمندان داخل نکتهای است که ما برای خنثیکردن آن پدافندی ارائه نکردهایم. به هر بیان، نقشینه ارجمند که اظهاراتش بهانه تهیه این گزارش شده است، نقصهای موجود در امور مربوط به نخبگان علوم انسانی را که به زعم وی بسیار جدی و غیرقابل اغماض هستند، به دلیل آئیننامهها، شرایط حمایتی و انجام فیلترهایی توسط افرادی با داشتن نگاه مهندسی میداند.
وی بیبرنامگی بنیاد ملی نخبگان در زمینه ایجاد ارتباط با نخبگان حوزه علوم انسانی را که تاکنون از طریق آییننامههای بنیاد شناسایی نشدهاند بزرگترین نقص در این زمینه برمیشمارد.
علاوه بر این، سرپرست دفتر ارتباط و هماندیشی با نخبگان بنیاد ملی نخبگان، واردشدن آمار تولید علمی در حوزه علوم انسانی را از دیگر نقصهای موجود در این زمینه میداند و خاطرنشان میکند: زمانی که بحثشاخص تعداد مقالات میشود تنها در برگیرنده رشتههای مهندسی است، در حالیکه سالانه مقالات علمی زیادی در حوزه علوم انسانی تدوین میشود.
به گفته وی، فضای تحقیقاتی حوزههای علوم انسانی با سایر علوم متفاوت است و یک محقق در این حوزه برخلاف سایر حوزههای مهندسی باید سالها مطالعه و تحقیقات انجام دهد تا بتواند نظریهای را ارائه دهد.
همه مقصریم!
نقشینه با بیان اینکه این نقصها محدود به بنیاد ملی نخبگان نمیشود، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی و وزارت علوم را در ایجاد این شرایط سهیم میخواند و عنوان میکند: همواره درصدد هستیم تا با مترهای حوزههای مهندسی، رشتههای علوم انسانی را بسنجیم که گاهی به نتایج غلط میرسیم و فیلترهایی ایجاد میکنیم که نادرست هستند.
وی در عین حال تسهیل امور مربوط به نخبگان علوم انسانی را یکی از دغدغههای بنیاد ملی نخبگان عنوان و تأکید میکند: مادامی که کانالهای شناسایی ما در حوزه علوم انسانی ضعیف باشد تنها قادر به شناسایی نخبگان حوزه علوم مهندسی هستیم، از این رو لازم است تا آییننامههای احراز نخبگی در این زمینه اصلاح شود. به اعتقاد نقشینه ارجمند، با اصلاح آییننامههای بنیاد میتوان با قشر وسیعتری از نخبگان حوزه علوم انسانی ارتباط برقرار و حمایتهای لازم را به آنها ارائه کرد.
این موضوع که کشورهای دیگر برای جذب نخبگان ایرانی دام پهن کردهاند سالها است دغدغه بسیاری از صاحبنظران و پای ثابت ابراز نگرانی رسانهها به عنوان چشم بینا و گوش شنوای جامعه است. با این حال هر بار طرح مسئله جدیدی تلنگر تازهای برای پرداختن به آن از منظر تازهتری میشود.
این بار نیز اشاره نقشینه به وضعیت مهاجرت نخبگان حوزه علوم انسانی و بیان اینکه بالاترین سطوح نخبگان کشور در این حوزه، به ترتیب امریکا، کانادا، انگلیس و فرانسه را برای ادامه تحصیل انتخاب میکنند، باز هم ای کاش را بدرقه آرزوها و ایدهآلهایمان در این رابطه میکند.
ای کاش روند بومیسازی علوم انسانی تسریع و تسهیل میشد. ای کاش زمینههای شغلی بیشتری برای نخبگان علوم انسانی ایرانی فراهم میشد و ای کاش در حفظ سرمایههای انسانی و فکری بیشتر میکوشیدیم.
منبع : جوان آنلاین ۱۵/۰۶/۱۳۹۰