بستنی بخوریم یا نه ؟

- آقای دکتر ، به عنوان اولین سوال بفرمایید ، چند نوع بستنی در حال حاضر در کشوروجود دارد ؟

کلا" بستنی های موجود به دو گروه عمده تقسیم می شوند : شیری و یخی که در آنها از اسانسها و رنگهای خوراکی و شیرین کننده ها استفاده شده است .

- هر کدام از این بستنی ها چه مزایا و مضراتی داشته و تا چه حد بهداشتی هستند ؟

از بستنی های شیری شروع کنیم . دو گروه از بستنی های شیری در حال حاضر موجود است . انواع سالم و پاستوریزه که درکارخانه های معتبر تولید شده و انواعی که به شکل سنتی در مغازه ها تهیه می شود.

انواع کارخانه ای این حسن را دارد که شیر آنها سالم است و حتی اگر بنا به عقیده اکثر مردم در آنها از شیر خشک استفاده شده باشد ، هیچ ایرادی نداشته و نکته منفی بهداشتی در مورد آنها وجود ندارد. اما اشکالی که به این نوع بستنی ها وارد می شود ، افزودنی های آنهاست زیرا گاهی برای جلب توجه مشتری از لحاظ رنگ و بوی مطبوع ، اسانسهای شیمیایی به این بستنی ها افزوده می شود و حتی گاهی برای نگهداری طولانی مدت ، نگهدارنده هایی نیز به بستنی اضافه می شود که در مقیاس زیاد ، برای سلامتی مضر است. اما اگر چنین بستنی هایی بطور تفننی و حداکثر 2 بار در هفته مصرف شود ‌، خطر ساز نیست.

بپردازیم به بستنی هایی که به شکل سنتی و عموما" همراه مقدار زیادی به اصطلاح زعفران و خامه تهیه می شوند . عموما" ماده ای که به نام زعفران در این بستنی ها بکار می رود یک ماده گیاهی به نام گلرنگ است که با قیمت بسیار ارزانی از عطاری ها تهیه شده و کمی سمی است لذا مصرف زیاد آن می تواند مضر باشد . اما خود زعفران به عنوان یک ادویه آنتی اکسیدان اگر به میزان کم در غذاها مصرف شود ، مناسب و مفید است و ارزش غذایی هم دارد.

در ضمن خامه هایی که به این بستنی ها اضافه می شود ، بعضا" استاندارد نیست و حتی شیری که بستنی از آن تهیه می گردد ، نه محل تولید و نه نحوه نگهداری آن مشخص است. ظروفی که این گونه بستنی نیز در آن تولید می شوند ؛ تشتهایی هستند که جدار آنها پر از خراش است و یک منبع آلودگی شدید میکروبی محسوب می شوند که مسمومیت با سموم مترشحه از آنها می تواند استفراغ ، تهوع ، دل پیچه و سردردهای شدید در انسان ایجاد کند.

به همین جهت توصیه می شود تا زمانی که از سلامت چنین بستنی هایی اطمینان نداریم ، از آنها استفاده نکنیم.

در مورد بستنی های غیر شیری و یخی : این بستنی ها نیز انواع استاندارد و کارخانه ای دارند و هم انواع غیر کارخانه ای .

بستنی هایی که در کارخانه های معتبر تولید می شوند ، حاوی مقداری مواد رنگی هستند اما از نوع مجاز و استاندارد . شاید در این بستنی ها از مقدار اندکی ترکیبات طبیعی مثل آب توت فرنگی نیز استفاده شده باشد اما در نهایت رنگ زیبا و شفافیت این بستنی ها ، از مواد رنگی شیمیایی حاصل می شود . با اینکه مقداراین ترکیبات شیمیایی تحت کنترل است اما عملا"‌در بحث نگهدارنده ها و مواد شیمیایی ترس از این وجود دارد که بعد از مدتی ، ناگهان معلوم می شود این مواد برای سلامتی مضر هستند ودر نهایت محصول دیگری تولید نمی شود اما در طی مدت استفاده از محصول ، ‌اثرات مخرب ماده مورد نظر در مصرف کنندگان ایجاد شده است.

- پس با این حساب استفاده از کدام بستنی را توصیه می کنید ؟

انواع شیری و خصوصا" نوع کارخانه ای . در مورد بستنی های رنگی نیز حتما" نوع استاندارد آن را توصیه می کنیم. بطور کلی بستنی باید به شکل تفننی و یک یا دو بار در هفته ، زمانی مصرف شود که به وعده اصلی غذای شخص لطمه نخورد.

- آیا از بستنی ها استفاده دارویی و درمانی نیز می شود؟

بله یکی از جالبترین کاربردهای درمانی بستنی ، علاقه مند کردن بچه ها به لبنیات است ، به این صورت که به کودکانی که شیر و ماست نمی خورند ، روزی 1 بستنی شیری بدون کاکائو می دهیم تا آرام آرام به لبنیات علاقه مند شوند.

اما درمورد افزودن داروها به بستنی ، ‌شاید به شکل اختصاصی و توسط پزشک مقداری دارو به بستنی اضافه شود اما به طور عام و در مقیاس کارخانه ای ، بستنی که خواص دارویی داشته باشد در حال حاضر در ایران موجود نیست.

استفاده دیگری که از بستنی می توان کرد ،‌ درمورد افرادی است که تحت عمل جراحی لوزه یا دستگاه گوارش قرار گرفته اند که به جهت کاهش خطر خونریزی بعد از عمل به این افراد توصیه می شود بعد از عمل از چندین وعده بستنی استفاده کنند تا محل جراحی خنک نگاه داشته شود.

- آیا امکان غنی کردن بستنی وجود دارد و آیا بستنی برای گروههای خاص مثل دیابتی ها در ایران هست؟

بستنی غنی شده یا بستنی های کم چرب و کم شیرین در خارج از کشور به شکل گسترده ای وجود دارد اما فعلا"‌در ایران رایج نیست . در حال حاضر بیشتر روی تنوع طعم و مزه بستنی کار می شود تا خاصیت آن . اتفاقا" میزان شیرین کننده هایی که در بستنی ها ، شیرینی ها و آدامسهای ایرانی بکار برده می شود واقعا" بیشتر از مقداری است که در سایر کشورها مرسوم است . باید جدا" روی این مساله کار شود که بستنی هایی با چربی و شیرینی کمتر و بدون اسانس در ایران تولید کنیم تا مطابق با نیازهای اقشار مختلف جامعه باشد.

- به عنوان آخرین سوال ، آیا خوردن بستنی ، عوارض ناخواسته ای نیز به همراه دارد ؟

اولین خطری که مصرف زیاد بستنی به همراه دارد ؛‌ چاقی است . افرادی که به جای مصرف غذاهای سالم به میزان زیادی بستنی مصرف می کنند. ظاهر چاق و پف کرده ای دارند اما در حقیقت از لحاظ مواد معدنی و ویتامین ها فقیرند چون مصرف بستنی ، جلوی اشتها را می گیرد . در عین حال ترکیبات افزودنی مثل کاکائو به بستنی ‌نیز در مقیاس زیاد به سلامت لطمه می زنند . مثلا" خود کاکائو ، ‌اگر زیاد مصرف شود مانع از جذب کلسیم و روی می شود و محرک نیز هست. امکان ایجاد حساسیت به مواد مصنوعی موجود در بستنی نیز برخی مواقع وجود دارد اما با مصرف به جا و به اندازه آن از همه این عوارض می توان جلوگیری کرد.