یادی از جشن و آیین " مهرگان "
جشن مهرگان یکی از بزرگترین جشنهای ایران باستان بعد از جشن نوروز بوده که همزمان با برابری پاییزی و در ۱۶ مهر برگزار میشده است.
به گزارش ایسنا، جشن مهرگان به مدت شش روز در ستايش ايزدمهر(ميترا) بر پا ميشده و در اين ايام مراسم خاصي از جمله بار عام شاهانه، اهداء هدايا به پيشگاه پادشاهان، مراسم آفرينخواني و... رواج داشته است.
این جشن باستانی ایرانزمین به شاهان باستانی خصوصا فریدون منسوب است و بیشتر در دوران هخامنشی مورد توجه قرار گرفته است.
استاد " میرجلالالدین کزازی "، از نویسندگان و پژوهشگران بهنام کرمانشاهی، در خصوص این جشن باستانی گفت: جشن مهرگان یکی از کهنترین و باشکوهترین جشنهای ایرانی است که ارزش والای آن از روزگاران کهن دامنهای برونمرزی یافته و به کشورهای دیگر جهان نیز راه برده است.
وی ادامه داد: ریخت تازیشده مهرگان، مهرجان است که نامی شده برای هر جشن؛ و گویی دیگر جز آن جشنی را نمیشناسند.
این نویسنده کرمانشاهی با اشاره به اینکه مهرگان مانند نوروز باستان در ایران ساسانی بین شش تا ده روز برگزار میشده، افزود: این جشن باستانی به دو گونه بخش میشده که یکی را مهرگان خرد و دیگری را مهرگان بزرگ میگفتهاند.
کزازی در خصوص مهرگان بزرگ، اظهار داشت: در این آیین همه مردم میتوانستند به نزد شهریاران ایران بروند و به آهنگ فرخباد این جشن گوش فرا دهند.
این نویسنده تاکید کرد: در شاهنامه، این جشن به شهریار نمادین و فرهمند ایران، فریدون بازخوانده شده است که در مهرماه بر اورنگ پادشاهی برنشسته است و جشن و آیین مهرگان را پایه ریخته است.
وی با بیان اینکه جشن مهرگان نیز در درازنای زمان هنجارها و ویژگیهای گوناگون یافته و آیینهایی چند در آن کارساز افتاده است، یادآور شد: پیشینه آیین مهرگان به بزرگداشت خورشید و روشنایی بازمیگردد، به همان سان که ما در پارسی کنونی میبینیم.
کزازی گفت: واژه مهر چند کاربرد و معنی دارد که یکی از آنها مغ(خدای) باستانی هند و ایران است.
کزازی، ایزد پیمان و دوستی را به عنوان یکی دیگر از کاربردهای نام مهر برشمرد و افزود: واژه مهر که امروز بهمعنای دوستی به کار میرود نیز از همان جاست.
وی ادامه داد: مهر، ایزدی است که هر پگاه بر گردونه زرین خود مینشیند و این گردونه را از البرز کوه در پهنههای سپهر میراند و جانهای پاک و پیراسته را از زمین به آسمان و جایگاه برین آنها میبرد.
این استاد زبان و ادبیات فارسی، مهر را نام دینآوری در روزگار اشکانی دانست که از دوشیزهای به نام ناهید زاده شده و در زمانی کوتاه آیینش در قلمرو جهانی و پادشاهی روم همگانی شده و حتی تنی چند از پادشاهان روم نیز به آن گرویدهاند.
کزازی تصریح کرد: اگرچه آیین ترسا جای این آیین را در میان رومیان گرفت، اما نمادها و نشانههایی از آن برجاست که روز سپند آیینی(یکشنبه) که به نام روز خورشید است، آشناترین آنهاست.
وی در خصوص آیینهای این روز، گفت: در جشن مهرگان نیز مانند نوروز، خوانی ویژه گسترانده میشد که این آیین هنوز برجاست و ما ایرانیان از آن با نام خوان شب یلدا یاد میکنیم که یلدا به معنی شب زایش مهر است.
اين استاد ادبيات فارسي يادآور شد: نمادهايي که ما در خوان يلدا ميبينيم از جمله انار و هندوانه، در پيوند با مهر و خورشيد است که ايرانيان بر خود بايسته ميدانند آن را بر خوان نهند.