از هر ۵ ایرانی، یک نفر اختلال روانی دارد
مطالعات کشوری نشان می دهد حدود ۱۰ درصد از جمعیت ۱۵ تا ۶۴ سال کشور به دعانویسها، رمالها و فالگیرها مراجعه میکنند، یکی از پیامدهای ناگوار بروز اختلالات روانی در جامعه، افزایش مراجعه به این افراد است. آخرین بررسیها و مطالعات کشوری نشان میدهد ۲۰درصد جمعیت ایران و به عبارتی ۱۵میلیون نفر به نوعی از اختلالات روانپزشکی رنج میبرند و دچار آن هستند
آسیبهای اجتماعی در جامعه ایرانی هر روز رنگ و بوی تازهای پیدا میكنند. آخرین بررسیها و مطالعات کشوری نشان میدهد ۲۰ درصد جمعیت ایران و به عبارتی ۱۵ میلیون نفر به نوعی از اختلالات روانپزشکی رنج میبرند و دچار آن هستند. كارشناسان معتقدند در جامعه ما سلامت روان افراد در مقایسه با سلامت جسم كمتر مورد توجه قرار گرفته و این در حالی است كه سلامت روانی نه تنها کم ارزش نیست بلکه از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. به طوری که شعار امسال سازمان جهانی بهداشت پیش به سوی سرمایه گذاری در سلامت روان نامگذاری شده است.
زنان اختلالات روانی بیشتری دارند
دکتر عباسعلی ناصحی مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت که به تازگی این آمار خیره کننده از اختلالات روانی در ایران را منتشر کرده است، از نوع نگاه مسئولان به حوزه سلامت روان انتقاد میکند و معتقد است که مسئولان، مدیران و سیاستگذاران آگاهی لازم را در مورد اهمیت سلامت روان ندارند. به گفته دکتر ناصحی میزان شیوع اختلالات روانی در زنان ۲۶ و در مردان ۱۶ درصد است. این در حالی است که زنان ۴۹ درصد جمعیت کشورمان را تشکیل می دهند و جمعیت آنها از مردها کمتر است. ناصحی با اشاره به پایین بودن سن بلوغ جنسی و جسمی در خانمها که باعثاسترس آنها می شود، میگوید:
«خانمها در مقایسه با مردان نسبت به داروهای ضد افسردگی پاسخ کمتری دارند و عوارض این داروها در زنان بیشتر از مردان است. همچنین تبعیض های اجتماعی، مسائل ناشی از طلاق، سوء رفتارهای جنسی و مسئولیتهای شغلی در شیوع افسردگی در زنان موثر است.» این در حالی است که مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت معتقد است که در مورد پیشگیری از بیماریهای روانی دست این وزارتخانه زیاد باز نیست. یکی از عمدهترین مشکلاتی که در این زمینه وجود دارد این است که مشکلات جسمی از روشهای پیشگیری قاطعی برخوردار هستند اما درموضوع پیشگیری از اختلالاتروانی به راحتی پیشگیری
از مسائل جسمی نیست و نیاز به کار مستمر و پیگیری اقدامات و تحلیل رفتارهای فرد در دوران بزرگسالی دارد.
طرح پزشک خانواده به داد سلامت روانی جامعه میرسد؟
به دلیل اهمیت این بیماری و اختلالات است که دکتر احمد حاجبی رئیس اداره سلامت روان وزارت بهداشت از ارائه خدمات سلامت روان در طرح پزشک خانواده خبر می دهد و می گوید: «به منظور ارتقای خدمات سلامت روان، روانشناسان بالینی در گروههای درمانی پزشک خانواده در شهرهای بالای ۲۰ و ۵۰ هزار نفر فعال می شوند.» وی همچنین از اجرای طرح جامع کشوری پیشگیری از خودکشی خبر می دهد و ادامه میدهد: «این طرح در قالب افزایش مداخلات و آموزش در دو دانشگاه کشور به صورت پایلوت اجرا شده و پس از بررسی نتایج طرح در دیگر دانشگاههای کشور نیز اجرا می شود.» البته همه اینها در حالی مطرح میشود که
در چند هفته گذشته بحثهای متعدد و دامنهداری از نمایندگان مجلس تا وزیر بهداشت درباره طرح پزشک خانواده مطرح شده است که نشان میدهد این طرح نتایج چشمگیر و مثبتی در جامعه نداشته و شواهد نشان میدهد وزارت بهداشت توان اجرای این طرح کشوری را ندارد. اهمیت موضوع اختلالات روان به اندازه ای بالاست که دکتر مرضیه وحیددستجردی، وزیر بهداشت این موضوع را حرف اول جامعه می داند و می گوید: «باید فکری به حال سلامت روان جامعه کرد.» دکتر محمد شریعتی، قائم مقام معاون بهداشت وزارت بهداشت هم معتقد است که سلامت روان و اختلالات سلامت روان موضوعی پیچیده و مورد توجه در دنیاست که بار
عمدهای از بیماریهای موجود در دنیا را به خود اختصاص داده و از اهمیت ویژهای برخوردار است.
افسردگی در جهان شایعتر میشود
پرفسور حمید قدس، استاد دانشگاه سنت جرج لندن با اشاره به اینکه ۴۵۰ میلیون نفر در جهان دچار اختلالات روانی هستند، میگوید: «۱۲۱ میلیون نفر نیز از افسردگی رنج می برند و پیش بینی می شود تا سال ۲۰۲۰ نسبت این بیماریها در جهان ۱۵ درصد افزایش یابد.» به گفته وی، از هر ۴ خانواده یک نفر در طول عمر خود به بیماری روانی مبتلا می شود که این موضوع بسیار نگران کننده است. پروفسور قدس ادامه میدهد: «۲۸ درصد کشورها فاقد بودجه اختصاصی برای بهداشتروانی هستند و ۳۶ درصد کشورهایی که بودجهای به این حوزه اختصاص داده اند تنها یک درصد بودجه سلامت آنها به بهداشت روان اختصاص دارد.» دکتر
مصطفی معین، رئیس کرسی یونسکو در آموزش سلامت نیز با اعلام اینکه ۴۲ درصد از مبتلایان به اختلالات روانی مشکل خود را به خانواده هایشان اطلاع نمیدهند، اضافه میکند: «۸۰ درصد از مبتلایان به اختلالات روانی در کشورهای جهان سوم زندگی میکنند و اختلالات روانی به تنهایی بیش از بیماریهای قلبی و عروقی بر جامعه هزینه تحمیل میکنند. آمار افراد مبتلا به اختلالات روانی در ایران حدود ۳۰ درصد تخمین زده می شود. ۷۰ درصد بیماران در جهان به دلیل ترس از «انگ و تبعیض» از مراجعه به روانپزشکان خودداری می کنند.» این در حالی است که دکتر محمدرضا محمدی، رئیس مرکز تحقیقات روانپزشکی و
روانشناسی دانشگاه علوم پزشکی تهران اعلام کرده است که ۸۰ درصد مبتلایان به اختلالات روانپزشکی در کشورهای در حال توسعه از دریافت خدمات لازم محرومند.
محرومیتها و محدودیتهای اجتماعی اختلال روانی میآورد
کارشناسان و تحلیلگران اجتماعی معتقدند آسیبهای اجتماعی در ایران شکل لجام گسیختهای به خودش گرفته و باعثتبعاتی شده است که هر چه زودتر باید عوامل و ریشههای این اختلالات را شناسایی و با آنها مقابله کرد. دکتر امانالله قراییمقدم در گفتوگو با تهران امروز تعدادی از این عوامل را برمیشمارد و عوامل اجتماعی ایجاد کننده اختلالات روانی را از بقیه مسائل پررنگتر میداند؛ «عوامل متعددی در جامعه که صرفا اجتماعی هم هستند به این مسئله دامن میزنند. این مسائل نه ارزشی هستند و نه فطری و ذاتی. البته مسائل اقتصادی هم در کنار این عوامل نقش دارند. دیدن و شنیدن مسائل
تلخ جامعه، برخوردها در ادارهها و سازمانها و تنها و بیکسشدن انسانها در شهرهایشان این مسئله را تشدید میکند. انسانهای جامعه امروز بیپناه و بی یاور شدهاند و فقط از کنار هم میگذرند بدون آنکه همدیگر را احساس کنند. دیدن اعدامها، جنایتهای خیابانی، مشاهده بیعکسالعمل کشتن یک آدم در میدان کاج این اختلالات را به وجود میآورد. مسائل اقتصادی و برخوردهای سیاسی و حرف و حدیثهایی که از گوشه و کنار میشنوند به این افزایش اختلالات کمک میکند. نبود شادی و نشاط، ضعف برنامههای تلویزیونی محرومیتها و محدودیتهای اجتماعی از دیگر عوامل این موضوع هستند.
مقایسه کردن جوانان با جوانان هم سن و سال در کشورهای دیگر و فشارها و محرومیتها باعثایجاد روابط نامناسب و افزایش میزان ناراحتیهای روحی و روانی میشود که تحت عنوان مکانیسم بالا میرود. در واقع جامعه دچار یک آنومی، پریشانی فکری و سردرگمیشده است. نبود امکانات گذران اوقات فراغت درست و تفریحات سالم هم به گسترش این معضل کمک میکند. عوامل خارجی مثل آلودگی هوا هم میتواند در این مسئله موثر باشد به عنوان مثال آسیبهای اجتماعی و اختلالات روانی شهر تهران از شهری مثل یزد که هوای پاک تری دارد بیشتر است. با این حال مسائل اقلیمیدر برابر عوامل اجتماعی تاثیر بسیار
کمتری دارند.
باید به فکر اشتغال جوانها بود
کارشناسان معتقدند از پیامدهای ناگوار بروز اختلالات روانی افزایش مراجعه به دعانویسها، رمالها و فالگیرهاست. شاید یکی از پیامدهای ناگوار بروز اختلالات روانی در جامعه، افزایش مراجعات به افرادی است که هیچ علم و تخصصی در زمینه روانپزشکی و روانشناسی ندارند اما متاسفانه از اقبال نسبی برخوردارند. این افراد در قالب دعانویس، رمال و فالگیر، از ساده اندیشی برخی افراد نهایت بهره را برده و آنها را سرکسیه می کنند بدون اینکه حاصل و فایدهای نصیب مشتری خود کرده باشند. مطالعات کشوری نشان می دهد حدود ۱۰ درصد از جمعیت ۱۵ تا ۶۴ سال کشور به این قبیل افراد مراجعه می کنند. دکتر
عباسعلی ناصحی مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت هم با اعلام اینکه افسردگی و اقدام به خودکشی در مردان و زنان طلاق بیشتر است، از افسردگی، اعتیاد و اختلالات دو قطبی به عنوان سه بیماری اصلی در اختلالات روانی نام میبرد و ادامه میدهد: «افسردگی ۲۶ درصد، اعتیاد ۲۴ درصد و اختلالات دو قطبی ۱۲ درصد بار اختلالات روانی شامل میشوند.» دکتر قراییمقدم هم تبعات این اختلالات را بیشمار میداند و میگوید خیلی از آسیبهای روانی و اجتماعی که در جامعه میبینیم ناشی از همین اختلالات هستند؛ «اختلالات روانی پرخاشگری، آسیبهای اجتماعی و بحرانهای سیاسی
را ایجاد میکند و افزایش میدهد. تضاد درون گروهی و درون سازمانی را بالا میبرد و وفاق اجتماعی را کمرنگ میکند. زمینه مساعدی را فراهم میکند تا حرف و حدیثهایی که از طریق شبکههای خارجی و بیرون از مرزها منتشر میشود برای مردم به واقعیت تبدیل شود. فرار مغزها بیشتر میشود و میزان کارآمدی و بازده اقتصادی در جامعه پایین میآید. فرار از کار مفید، نابسامانی های خانوادگی، افزایش خشونت های خانوادگی که موجب فرار دختران میشود و بالا رفتن میزان طلاق از دیگر تبعات غیرقابل انکار این اختلالات است.» این استاد دانشگاه راهکار حل این معضل و کاهش اختلالات را منوط به این
میداند که دولت و حکومت از راههای مختلف به فکر حل این مشکلات باشند؛ «شادی و نشاط در جامعه نیست و این عامل تشدید کننده انواع و اقسام آسیبهای اجتماعی است که باعثمیشود جوانان به مسائلی مثل سیگار کشیدن و پایین آمدن سن اعتیاد و مصرف مشروبات الکلی ورود پیدا کنند و به آسیبهای خانمانسوزی دچار و کشیده شوند. باید کار تولید شود. وقتی کار نیست، ازدواج هم نیست و اینها همه غم سنگینی است. وقتی پدری دختر و پسر بیکارش را جلوی چشمانش میبیند ناراحت میشود و روانش تحت تاثیر قرار میگیرد. باید با تولید اشتغال جوانان را از این مهلکه نجات داد و جلوی خیلی از آسیبهایی را که
ناشی از همین بیکاری هستند گرفت.»
دکتر احمد علی نوربالا، استاد روان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران هم در این رابطه میگوید: «اختلالات روانی در همه کشورها و جوامع و تمام سنین و در هر دو جنس دیده میشود و افراد را در جوامع شهری و روستایی و در گروههای فقیر و غنی درگیر میکند. اختلالات روانی و رفتاری، اختلالاتی شایع هستند و ۲۵ درصد افراد دنیا در طول زندگی خود به آن دچار میشوند. در این زمینه عوامل ژنتیک ۱۵ درصد و عوامل اجتماعی ۵۰ درصد نقش دارند. در حال حاضر تقریبا میانگین افسردگی در ایران از منطقه امرو(منطقه مدیترانه شرقی) بیشتر است و در زمینه آمار اعتیاد نیز ایران پیشتاز است. هرچند که پس از
پیروزی انقلاب اسلامیاقداماتی برای مبارزه با اعتیاد انجام شده، اما چندان موفق نبوده است. افراد سالم از نظر جسمیپیشرو و مولد و اشخاصی که در سلامت روانی به سر میبرند، شاداب هستند، اما افراد که از نظر جسمیبیمار هستند، مورد توجه و ترحم قرار میگیرند، اما بیماران روانی پیچیده، مورد ترس، خشم و تنفر هستند و انگ زنی باعثمراجعه نکردن آنان به پزشک میشود و با اکراه این کار را انجام میدهند که نتیجه این گونه عملکرد برخی مواقع به معلولیت فرد میانجامد. انگ زدایی از بیماران روانی از مبتلایان به ایدز کمتر است. اهمیت اختلالات روانی مغفول واقع شده است، این در حالی
است که براساس پژوهشهای انجام شده ایرانیها افرادی نگران، غمگین، قانون گریز و غیرقابل پیش بینی هستند و همه این عوامل خطر بروز اختلالات روانی را افزایش میدهد. اختلالات روانی و رفتاری، پیامدهای سنگین و ناگوار اقتصادی و اجتماعی دارد که در بیشتر جوامع از جمله کشور ایران مورد غفلت واقع شده است، بنابراین در وهله اول، باید از مقوله انگ نسبت به این بیماران پرهیز و در مرحله دوم به صورت اساسی به پیشگیری و درمان این اختلالات با اختصاص بودجه مورد نیاز اقدام کرد و البته این موضوع عزمیجدی و همگانی را میطلبد.»
سلامت نیوز