کودک بیش فعال هم می تواند دانشمند شود
نوع تربیت در دوران کودکی پایه گذار آینده افراد است. در حقیقت انسانها تربیت کودکی خود را در بزرگسالی بروز می دهند و اینکه انسانها به سوی کمال یا زوال می روند درصد بسیار زیادی از آن به پرورش آنها در کودکی برمی گردد.
به نوشته روز نامه مردم سالاری،بسياري از کودکان چند دهه قبل پدر ومادران امروز هستند که با توجه به پيشرفت علم و تکنولوژي دغدغه هايي بيشتر از آنچه پدر و مادرهايشان برايشان داشتند براي فرزندان خود دارند.
درگذشته ای نزدیک تربیت و پرورش فرزندان در محیطی دور از علم روانشناسی صورت می گرفت ووالدین بدون اینکه اطلا عات زیادی از روش های فرزند پروری داشته باشند کودکان خود را بزرگ کرده و به جا معه تحویل می دادند. اما امروز علم روانشناسی به یکی از علوم پایه تبدیل شده که زندگی آدمی تحت تاثیر آن قرار گرفته و دانشمندان این علم سعی بر آن دارند تا با تحلیل و بررسی روح و روان انسانها زندگی آنها را به سوی کمال سوق دهند.
در این زمینه روانشناسان و روانکاوان بررسی های فراوانی انجام داده و راهکارهای زیادی برای تربیت صحیح کودکان ارایه داده و همچنان ارایه می دهند.
اما از طرفی اختلا لا تی هم شناخته شده که شاید نقش تربیت در آن ضعیف باشد اما برطرف کردن آنها در طفولیت آینده یک جامعه را به سوی سلا متی پیش می برد. یکی از این اختلا لا ت بیش فعالی است که در کودکی شیوع فراوانی دارد و در سالهای اخیر به آن توجه زیادی شده است. بسیاری از پدر و مادران از جنب جوش زیاد فرزندان خود نالا نند و از حرکت های زیاد آنها در رنج و عذاب. بعضی والدین هم از عدم توجه کودک خود به درس و مدرسه گله و شکایت دارند. اما برای اینکه بفهمیم کودکمان دچار این اختلا ل هست یا نه باید اطلا عات کافی داشته باشیم و صرفا جنب و جوش یا عدم تمرکز را عاملی برای برچسب زدن به کودکمان
نبینیم به همین خا طر بر آن شدیم تا در گفت وگو با خانم سماواتی کارشناس ارشد کودک و خانواده اطلا عاتی در این زمینه بدست آوریم و از اثرات سو» این اختلا ل و همچنین اثرات مثبت برطرف کردن آن آگاه شویم. چرا که بی توجهی و وسواس، هر دو می تواند خطرات جبران ناپذیری به همراه داشته باشد و آینده کودک را به کل تغییر دهد. کودک ایده آل آرزوی هر پدر و مادری است و برای نزدیک شدن به این ایده ال باید آگاهی کسب کرد و به آن عمل نمود. پس این گفت وگو را برای کسب اطلا عات بیشتر آغاز می کنیم:
اختلا ل بیش فعال چیست و به چه کودکانی بیش فعال می گویند؟
قبل از این که بخواهم در مورد بیش فعالی توضیحی دهم باید به این نکته اشاره کنم که وقتی به کودکی برچسب بیش فعالی می زنیم حتما باید نسبت به درست بودن تشخیص خود مطمئن باشیم، چرا که برچسب زدن به کودک سالم می تواند خطرات جبران ناپذیری برای او و خانواده اش به وجود آورد در حالی که می توانسته زندگی سالم و روبه رشدی داشته باشد. بنابراین وقتی به کودکی بیش فعال می گوییم مسائلی که به آن اشاره می کنم باید به آن توجه کرد: اول این که کودک حداقل شش ماه در این ویژگی رفتاری باشد. اما اگر مسائلی مانند بحران های خانوادگی، سوگواری، اضطراب کودک یا خانواده و همچنین عوض شدن شرایط محیطی(مثلا
کودک از محیطی به محیط دیگر وارد شده و دچار رفتارهای تکانشی و ناآرام شده) و… برای کودک پیش آمده باشد نمی توان به این کودک بیش فعال گفت. به همین دلیل وقتی روانپزشک یا روانشناس کودکی را از این لحاظ بررسی می کند حتما باید به این نکات توجه داشته باشد. نکته دوم این که این رفتارها باید در دو محیط مجزا مثلا در خانه و مدرسه یا مهد پیش آمده باشد تا جزو موارد بیش فعال قرار گیرد. بیش فعالی یکی از شایع ترین اختلا لا ت دوران کودکی و مدرسه است. از ویژگی های آن تحرک و جنب و جوش بیش از حد است به طوری که گویی این کودکان خستگی ناپذیرند و حتی در خواب هم جنب و جوش دارند. مورد دیگر عدم تمرکز و
توجه در آنهاست. این کودکان دارای دامنه دقت کوتاهی هستند و نمی توانند روی مساله خاصی متمرکز شوند و کاری را که شروع کرده اند نمی توانند به پایان رسانند، به بیان دیگر عملکرد ندارند و فعالیت هایشان هدفمند نیست. رفتارهای تکانشی از دیگر ویژگی های این کودکان است. به این معنی که رفتارهای غیرمنتظره از آنها سر می زند مثلا ناگهان چیزی را پرت می کنند و یا دست پدر و مادر خود را در خیابان رها کرده و به وسط خیابان می روند. صبر کردن و انتظار کشیدن برای آنها سخت است و با کوچکترین مساله ای به راحتی تحریک می شوند. همچنین بدون توجه به پیامد اعمالشان دست به انجام آن می زنند و حتی ممکن
است بارها پیامد منفی کاری را دیده باشند اما دوباره آن را انجام دهند. بنابراین این رفتارها از سوی خانواده ها نافرمانی تلقی شده و آنها را سرزنش می کنند در حالی که این رفتارها ریشه در اختلا ل آنها داشته و با برطرف کردن آنها، این موارد هم برطرف می شود. از دیگر ویژگی های آنها می توان به این موارد اشاره کرد که به راحتی حواسشان پرت می شود، وقتی احساس محرومیت می کنند سریع واکنش نشان داده و گاهی این واکنش با پرخاشگری و خشم های انفجاری است. در نهایت دیگران را تعمدی آزار می دهند. بیش فعالی می تواند تکانشی و نا آرام باشد یا به صورت کاهش توجه و تمرکز و یا تلفیقی از این موارد باشد.
نکته ای که باید در اینجا توجه کرد اینست که بیشتر این موارد که به آن اشاره شد باید با سن کودک مقایسه شود بدین معنی که این کودکان رفتارهایی پایین تر از سطح سنشان دارند مثلا وقتی از کودکی ۴ ساله انتظار داریم که معنی صف را بفهمد یا به آموزش مربی توجه کند این کودکان ما را به اندازه کودک ۴ساله راضی نگه نمی دارند.
عامل خاصی باعثایجاد این اختلا ل می شود؟
مطمئنا هیچگاه نتوانستند یک عامل خاص را برای این اختلا ل در نظر بگیرند، اما اکثر محققان عوامل بیولوژیک را مهمترین عامل می دانند و مطالعه روی دوقلوهای همسان نقش ژنتیک را تایید کرده است. در حقیقت نوعی ترکیب شیمیایی مغز در این کودکان متفاوت است که باعثبروز چنین اختلا لی در آنها می شود. اضطراب مادر در دوران بارداری، سیگار کشیدن و مصرف الکل، صدمات مغزی زمان زایمان، مسمومیت با سرب(تنفس سرب) تغذیه(خوردن کافئین، موارد آلرژی زا و رنگدانه ها و…) تاثیر در افزایش این اختلا ل خواهد داشت.
تربیت والدین تاثیری در بروز این بیماری دارد؟
طبق تحقیقات انجام شده شیوه های تربیتی پدر و مادر در ایجاد بیش فعالی تاثیری ندارد اما باید گفت نوع تربیت در کاهش یا افزایش میزان این اختلا ل تاثیر به سزایی دارد. به طوری که وقتی روش های تربیتی تغییر پیدا کرده در مواردی حتی تا ۷۰ درصد این اختلا ل کاهش یافته اما بازهم مساله ژنتیک جز» مواردی است که برای ما مهم است.
سن بروز این اختلا ل چه زمانی است؟
سن بیش فعالی زیر ۷ سال است و همانطور که گفته شد حداقل ۶ ماه باید ادامه داشته باشد و اگر کسی بعد از ۷ سالگی چنین رفتارهایی از خود بروز داد نمی توان گفت بیش فعال است. نکته جالب این است که تعداد پسرهای مبتلا به بیش فعالی بیشتر از دخترهاست.
فرق بین یک کودک با هوش با بیش فعال چیست؟
این اشتباه گاهی صورت می گیرد که کودکان باهوش در زمره کودکان بیش فعال قرار می گیرند اما باید گفت کودکان باهوش وقتی در محیطی جدید قرار می گیرند سریع محیط را بررسی کرده و همه جزئیات آن را دریافت می کنند به همین دلیل سریع خسته می شوند و تحمل آن محیط را ندارند، در حقیقت کودکان باهوش کم توجهی و بی حوصلگی در محیط های خاص دارند. نکته مهمتر اینکه کودکان باهوش عملکرد دارند یعنی وقتی به آنها کاری سپرده می شود ممکن است فعالیت زیادی داشته باشند اما هدف دارند اما کودک بیش فعال بدون هدف است. مساله دیگر فعالیت این کودکان است که می توانند آن را کنترل کنند به طوری که مثلا وقتی به
آنها می گویی آرام تر بدو می تواند آن را کنترل کند. همچنین در رویارفتن و عدم تمرکز در کودکان باهوش عمدی است اما این مساله در کودکان بیش فعال غیرعمدی است.
چرا این اختلا ل اینقدر اهمیت دارد و باید درمان شود؟
به این کودکان به خاطر نوع رفتارشان انتقادات زیادی هم از جانب پدر ومادر و اطرافیان و هم در محیط مدرسه و مهد و… می شود و دائما در حال سرزنش شدن هستند وحتی گاهی تنبیه های شدید می شوند، از طرفی از سوی دوستان و حتی سرمربی یا معلم(به خاطر رفتارهای مخرب) طرد می شوند و همچنین تمرکز پایین آنها باعثمی شود آموزشها را خوب دریافت نکنند و عملکرد تحصیلی پایینی داشته باشند در نتیجه از لحاظ اجتماعی به شدت آسیب می بینندو در نتیجه در آینده به سمت خشم، افسردگی، اضطراب، اعتیاد و… کشیده می شوند.
بسیاری از اعتیادهایی که ما در جوانان می بینیم ناشی از این مساله بوده و بی توجهی و عدم درمان آنها را به این سو کشیده است. گاهی این کودکان وقتی تنبیه بدنی می شوند احساس انتقام و تلا فی در آنها زیاد شده در نتیجه در بزرگسالی ممکن است رفتارهای تلا فی جویانه زیادی از آنها سرزند.
افت تحصیلی(به دلیل عدم تمرکز) آینده تحصیلی و شغلی آنها را هم به خطر می اندازد. به هر حال طرد شدن از جامعه، خانواده و دوستان سختی بزرگی است که این کودکان باید به دوش بکشند. در حالی که می توان با درمان به موقع آنها را از آسیب هایی که در آینده ممکن است با آن دست به گریبان شوند دور کرد.
البته نکته مهم این است که این بچه ها درمان شوند نه اینکه فقط بخواهیم برچسب بیش فعالی به آنها بزنیم و کودک و خانواده را با یک دنیا مشکلا ت تنها بگذاریم، بنابراین این اختلا ل همیشه باید توسط یک روانشناس یا روانپزشک که با کودک کار می کند تشخصی داده شود. چون متخصص رفتار کودک را با سنش مطابقت می دهد و با سوالا تی که از پدر و مادر می پرسد این مساله را بررسی می کند در حالی که پدر و مادر و غیرمتخصصین در این زمینه اطلا عات کافی ندارند وممکن است با دیدن یک رفتار که مطابق میلشان نیست به کودک برچسب بیش فعالی زده و خانواده و کودک دچار مشکل شوند.
آیا بیش فعالی با افزایش سن از بین می رود؟
درست است که این اختلا ل با افزایش سن کاهش یافته و حتی گاهی از بین می رود اما این موضوع صددرصد نیست و لطماتی که به کودک وارد می شود جبران ناپذیرتر از آن است که بخواهیم به آن بی توجه باشیم و آینده فرزندانمان را به خطر بیندازیم.
نکته آخر؟
چون بيش فعالي اختلا لي است که در آن ترکيبات شيميايي مغز دچار اختلا ل شده اند بنابراين به راحتي با دارو درماني برطرف مي شود و در مورد خفيف متوسط هم مي توان بدون دارو درماني و با روانکاوي آن را برطرف کرد. پس بي توجهي به آن بي توجهي به کودک دلبندمان و در نهايت خراب کردن آينده اش است. در حالي که درمان آن آينده اي روشن را براي کودکمان به ارمغان مي آورد.