ساده انگاری بدتر از آلودگی هوا
صبح دیروزهنگامی که در مسیر رفتن به محل کارم بودم، همزمان به مصاحبه یکی از مسئولان محترم دولتی گوش میدادم که راهکار جدیدی را برای کاهش آلودگی هوای تهران ارائه میدادند.
بر طبق راهکار ارائه شده توسط ایشان، این امکان وجود دارد که از طریق ایجاد تغییرات دمایی - بهصورت مصنوعی - در اتمسفر جابهجایی ایجاد کرد و با این شیوه، از آلودگی هوای تهران کاست، شاهد ادعای ایشان هم این بود که این نظریه در یک «اتاق کوچک» به آزمایش گذاشته شده و جواب داده است و بنابراین در «تهران بزرگ» هم بهزودی قابل اجراست.
این اظهارات در حالی بیان میشود که با مراجعه به وبسایتهای معتبر بینالمللی میتوان به آسانی ضخامت لایه مرزی وارونگی هوای شهر تهران را به دست آورد. براساس اطلاعات ارائه شده در این سایتها، ضخامت این لایه بین ۱۰۰ تا ۷۰۰ متر در روز کموزیاد میشود و ارتفاع آن در حدود ۱۵۰۰ متر از سطح زمین است. یعنی یک لحاف هوایی به ضخامت متوسط ۴۰۰ متر در ارتفاع ۱۵۰۰ متری سطح شهر تهران را پوشانده و به خاطر وارونگی دما اجازه عبور هوای گرم را که حاوی آلایندهها نیز هست به ارتفاعات بالاتر نمیدهد.
حال اگر سطح شهر تهران را ۷۶۰ کیلومتر مربع درنظر بگیریم، پس حجم این لحاف هوایی از طریق ضرب کردن ۴۰۰ در ۷۶۰ کیلومتر مربع به دست میآید که برابر است با ۳۰۴ کیلومتر مکعب و جرم آن هم حدودا ۳۰۴ میلیارد کیلوگرم خواهد بود. اگر بنا بهنظریه این مسئول محترم، بخواهیم - از طریق مصنوعی - کاری کنیم که دما بهگونهای تغییر یابد تا هوا جابهجا شود، باید نیمرخ دمایی لایه مذکور معکوس شود. با مراجعه مجدد به یک وب سایت هواشناسی بینالمللی، درمییابیم که لایه مرزی وارونگی اختلاف دمایی حدود یک درجه سانتیگراد دارد(و تعجب میکنیم که چگونه اختلاف دمایی اندک کمتر از یکدرجه
سانتیگراد میتواند چنین معضلی در سطح شهر تهران ایجاد کند) انرژی لازم برای تغییر دمای این جرم ۳۰۴ میلیارد کیلوگرمی هوا برای فقط تغییر به میزان یک درجه سانتیگراد در هر لحظه معادل ۳۰۴ میلیارد کیلوژول خواهد بود و اگر بنا باشد که دائما این انرژی تامین شود به ۳۰۴ میلیارد کیلووات انرژی نیاز است.
۲۵۰ نیروگاه حرارتی برقی
بیایید فرض کنید نتیجه تمام تخمینهای فوق را ۱۰۰۰ برابر کاهش دهیم!! باز هم نتیجه ۳۰۴ هزار مگاوات انرژی است و طبیعی است که اگرظرفیت یک نیروگاه تولید برق را ۱۲۰۰ مگاوات درنظر بگیریم، به ۲۵۰ نیروگاه برق نیاز داریم تا انرژی لازم برای اجرای طرح این مسئول محترم دولتی را تامین کنیم؛ بماند که خود ۲۵۰نیروگاه حرارتی برقی آلودگی قابل ملاحظهای تولید خواهد کرد!
اگر این طرح را در کنار طرح دیگری که در سالهای اخیر برای کاهش آلودگی هوای پایتخت از سوی مسئولان دولتی مطرح شده بود بگذاریم به این نتیجه میرسیم که با موضوع حاد آلودگی هوای تهران تا چه حد سادهانگارانه برخورد میشود.
در جست وجوی راهکارهای منطقی
در چنین شرایطی باید راهحلهای ابتدایی و سادهانگارانه را کنار نهاد و با درنظر گرفتن تمامی عوامل و بررسی تمامی راهکارهای منطقی وارد عمل شد و در قدم اول تولید آلودگی را کاهش داد، کاهش تولید آلودگی نیز راهحلهای عمده و اساسی دارد که پیادهسازی آنها در گروی توجه مسئولان محترم دولتی است.
اساسیترین راهحل، کاهش آلودگی خودروهای تولید داخل با وضع مقررات سختگیرانه آلودگی تولید شده توسط خودروهاست. مقررات کنونی سالها با مقررات وضع شده در کشورهای دیگر فاصله دارد. وضع مقررات سختگیرانهتر مداوما به تاخیر میافتد. علاوه بر آن راهکاری برای مراقبت از استاندارد وضع شده نیز وجود ندارد. همه اینها سبب شده است که خودروهای ساخت داخل که عمدتا ترکیب ناوگان شهری را تشکیل میدهند، سطح آلودگی تولیدی بسیار بالاتر از استانداردهای مورد قبول بینالمللی داشته باشند.
راهحل اساسی دیگر، افزایش کیفیت سوختهای ساخت داخل است. علاوه بر اینها شاهکلید کاهش آلودگی هوا در کلانشهرها، توسعه حملونقل عمومی است. تخصیص سریع و بدون قید و شرط بودجههای حملونقل عمومی نظیر مترو، راهکاری است که اثر مستقیم و قابل ملاحظهای بر کاهش استفاده از خودروهای شخصی و نتیجتا کاهش آلودگی هوا خواهد داشت.
راهکارهایی نظیر کاهش تقاضای سفر با افزایش کارآمدی دولت الکترونیک و افزایش امکانات حملونقل غیرموتوری برای مسیرهای کوتاه مانند پیادهروی و دوچرخهسواری از راهکارهایی هستند که در درجات بعدی اهمیت قرار دارند.
بد نیست بهجای تجویز مسکنی که تسکین هم نخواهد داد مانند جابهجایی هوا یا آبپاشی، درد را از بنیاد درمان کرد.