تبلیغات
کد خبر: ۷۹۸۵۷

متهمان ردیف اول شایعه پردازی

یکی از مسائلی که به ایجاد اعتماد و امنیت جامعه لطمه وارد می کند، شایعه پردازی است.

متهمان ردیف اول شایعه پردازی

به نوشته خراسان ،شايعه در واقع خبرهايي است که بدون منبع دقيق و بدون صحت بين افراد رد و بدل مي شود و اولين هدف آن ملتهب کردن جو رواني جامعه است.

نکته این جاست که شایعه در فضاهای ملتهب اجتماعی و سیاسی بهتر و بیشتر نفوذ پیدا می کند و در واقع شایعات زمانی کارکرد خود را می یابد که زمینه ای برای آن فراهم شده باشد.

از سوی دیگر وقتی زمینه تحقق شایعه فراهم شود، افرادی که از گسترش آن سود می برند، به فراگیری آن کمک می کنند. فریدون صدیقی مدرس روزنامه نگاری با بیان این مطلب به مهر می گوید: شکی نیست که رسانه ها و کم کاری آن ها در توسعه شایعه نقش دارد.

اگر رسانه مقبولیت و مخاطب لازم را داشته باشد و اعتماد مخاطب را جلب کند و به نیاز مخاطب پاسخ دهد، زمینه ای برای شکل گیری شایعه به وجود نمی آید.

بدیهی است که شایعه ارتباط تنگاتنگی با کار رسانه دارد. برای باز شدن بحثبه سراغ دکتر شهرام ناصری روان پزشک رفتیم و درباره دلایل لطمه دیدن اعتماد جامعه بر اثر گسترش شایعه پرسیدیم.

ارتباطات و شایعه

عصر حاضر به شبکه پیچیده ای از وسایل ارتباطی مجهز است و در این سیستم اجزا و ارتباط آن ها با هم اهمیت زیادی دارد.

در چنین شرایطی تنها تعویض یا اصلاح اجزای سیستم در صورت لزوم کارساز نخواهد بود زیرا اگر ارتباطات درون سیستمی به درستی برقرار نباشد اساسا دیگر اجزا نمی تواند کارایی خود را نشان دهد.

دکتر ناصری با بیان این مقدمه به خراسان ادامه می دهد: درست مثل ستاره های فوتبال که به تنهایی در زمین فوتبال کارایی ندارند و فقط در مدیریت پاس ها و ارتباط صحیح بین بازیکنان است که می توانند قابلیت های خود را به نمایش بگذارند. جامعه نیز مانند یک سیستم اجزایی دارد و شبکه ارتباطی پیچیده آن به نحوی است که اگر نتواند روابط بین اعضا را به درستی تعریف کند، کل سیستم به دام شایعه می افتد. اگر سیستم اقتصادی، سلامت و اجتماعی در جامعه خوب کار نمی کند، به علت مشکل ایجا دشده بین اجزاست.

آسیب شناسی رسانه

در هر جامعه ای رسانه های جمعی و رسانه های جانبی یا حاشیه ای وجود دارد. رسانه های جمعی، ر سانه های اصلی است که توده مردم به آن دسترسی دارند و اخبار و اطلاعات مختلفی را کسب می کنند.

اما رسانه های جانبی یا غیررسمی اطلاعات مخفی، پوشیده و شایعات را در جامعه گسترش می دهد. حال باید دانست کارکرد این دو بر یکدیگر تاثیر مستقیم دارد اگر رسانه های جمعی به درستی به وظایف خود عمل نکند، رسانه های جانبی فعال تر می شود.

در عصر ارتباطات نمی توان جلوی انتشار ودرز اخبار و اطلاعات را گرفت و به همین دلیل در کشورهای غربی با علم به این اصل مهم به جای مخفی کردن اخبار، اخبار نادرست را منتشر می کنند. آن ها می دانند نمی توان جلوی درز اخبار را گرفت بنابراین خبر را آن گونه که می خواهند عرضه می کنند.

در سیستمی که وظیفه رسانه اصلی نادیده گرفته می شود، رسانه های جانبی بهترین شرایط را برای درز اخبار می یابند و شایعه پراکنی می کنند.

جالب است که بیشتر این اطلاعات به صورت سینه به سینه منتشر و به سرعت فراگیر می شود. دکتر ناصری با بیان این که اگر در جامعه ما شایعه قوت پیدا کند باید این را به چشم معلول نگریست، تصریح می کند: علت اصلی این است که رسانه ها به درستی عمل نمی کنند.

در واقع رسانه ها به اتفاقات پیرامونی واکنش نشان نمی دهند و نمی توانند اعتماد مخاطب را جلب کنند. به طور مثال وقتی از اعلام نرخ کالایی ممانعت می شود، مردم به این نتیجه می رسند که احتمال دارد این کالا نایاب شود.

هم چنین فریدون صدیقی با اشاره به این که وقتی رسانه ها نمی توانند به نیاز واقعی مخاطب پاسخ دهند، اخباری با کمترین عنصر واقعیت در میان مردم رواج پیدا می کند، می گوید: شایعات آثار روانی زیان باری را بر جامعه تحمیل می کند و به اعتماد جامعه لطمه می زند. در چنین شرایطی افراد در انتخاب خود دچار تزلزل می شوند و به قولی از ترس مرگ خودکشی می کنند.

به طور مثال برای چندین سال پودر ماشین لباسشویی می خرند در حالی که ممکن است این کالا چند ماه بعد خاصیت خود را از دست بدهد. بنابراین شفاف سازی از سوی رسانه ها از بروز و گسترش شایعات جلوگیری می کند که این مهم نیازمند اعتماد مدیریت کلان جامعه به رسانه است. مسئولان باید به رسانه ها اعتماد داشته باشند تا زمینه اعتماد مردم به رسانه ها نیز فراهم شود.

مخاطب و شایعه

طبیعی است که اگر شایعه مخاطب نداشته باشد، شکل نمی گیرد. به راستی چرا گوش ها برای شنیدن شایعات بازتر است و کنجکاوی ها به یکباره با یک خبر غیرموثق و بدون منبع برانگیخته می شود. وی چنین پاسخ می دهد: اصولا مردم برای خبرهای بد بیش از خبرهای خوب کنجکاوی می کند.

همان طور که بازیگران نقش های منفی زودتر از بازیگران نقش های مثبت ستاره می شوند. اخبار بد، پاسخ بهتری به ناخودآگاه مخاطب می دهد و در ناخودآگاه ما «اید»(ID) غریزه یا نفس لوامه قرار دارد. این بخش از وجود ما بیشتر به سمت اخبار بد، نگرش منفی و کارهای نادرست گرایش دارد.

ناخودآگاه مخاطب در برابر یک شایعه ممکن است چند واکنش متفاوت نشان دهد اما در بیشتر موارد از آن جا که شایعات همواره بر اخبار و گزارش های ناراحت کننده و بد متکی است، مورد پذیرش قرار می گیرد. پذیرش شایعه توسط مخاطب شامل فرآیند بسیار پیچیده ای است که اکنون امکان بررسی آن فراهم نیست اما همین قدر می توانیم بگوییم که غریزه، خودآگاه و ناخودآگاه در آن نقش چشمگیری دارد. نکته این جاست که وقتی مخاطب در برابر شایعه، آن را با اخباری که از رسانه ها شنیده، مقایسه و احساس کند به او خلاف واقع گزارش شده است، از منطق(خودآگاه) فاصله می گیرد و به غریزه(ناخودآگاه) خود تکیه می کند و شایعه را می پذیرد.

بنابراین رسانه راه را برای تکیه فرد به ناخودآگاهش باز می کند و این جاست که مخاطب در طول زمان شایعات را واقعی تر از اخبار رسمی می پذیرد. شایعه سازان هم البته با علم کامل به نیاز مخاطب، شایعه پراکنی منفی را متناسب با شرایط جامعه و نیاز مخاطب در دستور کار قرار می دهند زیرا به خوبی می دانند اخبار منفی بهتر از اخبار مثبت منتشر می شود.

متهم بعدی

همچنین دکتر اصغر مهاجری جامعه شناس درباره دلایل شایعه پراکنی در کشور به خبرگزاری مهر می گوید: براساس مطالعات دانشگاه امام حسین(ع) نخستین متهم خود مردم هستند زیرا ایرانی ها از اصل گوتنبرگ که اصل کتابت و ارتباطات پایدار نوشتاری است،

بریده اند. طبق تحقیقات در ایران مکالمات و هزینه های تلفنی صد برابر بیشتر از مکاتبات و تعاملات نوشتاری است و ایرانی ها زمان بیشتری را برای مکالمه و محاوره اختصاص می دهند و زمان بسیار کمی را صرف کسب اطلاعات از طریق اخبار و تعاملات نوشتاری می کنند.

وی با اشاره به این که شایعه در سرزمین محاوره محور بیشتر رشد می کند، می گوید: در جامعه ای که محور ارتباطات آن شفاهی باشد، شایعه بیشتر در دسترس است و با سرعت بیشتری شکل می گیرد.

شخصیت مخاطب و بازار شایعات

در دانش روان پزشکی گفته می شود که کسانی که هیپنوتیزم می شوند تلقین پذیر و افرادی که هیپنوتیزم نمی شوند، تلقین ناپذیر هستند. دکتر ناصری ادامه می دهد: ساختار شخصیت برخی افراد تلقین پذیر است این دسته از افراد استقلال کافی ندارند، مضطرب هستند، باید همواره به کسی یا چیزی تکیه کنند، اعتماد به نفس ندارند و نمی توانند ابراز وجود کنند و بین احساس و عقل یکی را انتخاب می کنند. والدینی که براساس قوانین نانوشته از فرزند خود می خواهند آنچه را آن ها انجام می دهند بپذیرد، فرزندی تربیت می کنند که یاد گرفته بچه خوب، بچه ای است که هر چه بزرگ ترها می گویند تکرار و آن را قبول کند.

او یاد می گیرد که حتی به بهای نادیده گرفتن عقل و منطقش پدر و مادر را راضی نگه دارد. وی مجبور است عقل یا احساسش را در برخورد با واقعیت ها نادیده بگیرد و هرگز قدرت ابراز نظر شخصی خود را پیدا نمی کند. چنین فردی در جامعه تلقین پذیر است، استقلال فکری ندارد، می ترسد افکار وعقاید خود را بیان کند و هیچ وقت به تلفیقی از عقل و احساس در زندگی نمی رسد و دارای احساسات سطحی است.

همچنين والديني که به فرزند خود اجازه ابراز عقيده و نظر نمي دهند، در واقع دنباله روي را به وي آموزش مي دهند. چنين فردي نمي تواند در اثر آزمون و خطا، به يک ايده جديد دست يابد. فقط آزمون و خطاست که به يک کودک اين فرصت را مي دهد که بتواند به خلاقيت دست يابد. سرکوب کردن ايده ها و فکرهاي جديد به معناي پرورش تقليد و تلقين پذيري است و چنين فردي در جامعه مستعد پذيرش انواع شايعات است.

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات