با کفش بدویم یا پابرهنه!؟
لزوم پوشیدن کفش برای دویدن شاید نیازی به استدلال نداشته و موضوعی بدیهی باشد، اما وجود قهرمانی که پا برهنه قهرمان رقابتهای دو ماراتن میشود، همه را به شک میاندازد!
به گزارش افکار نیوز به نقل از ايسنا، ماراتن بوستون يكي از هيجان انگيزترين رقابتهاي دوي ۴۲ كيلومتر جهان است كه بهترين دوندههاي جهان از كنيا، اتيوپي، آمريكا و ساير كشورها در آن شركت ميكنند.
در آخرین دوره این رقابتها در حالی که همه چشم ها به دوندگان طراز اولی، همچون رایان هال آمریکایی خیره شده بود، شخصی به نام ریک روبر به دلیل سبک دویدن منحصر به فردش تبدیل به تیتر رسانهها شد.
اگر نگاهی به پاهای روبر داشته باشید متوجه دلیل این همه توجه می شوید: او هیچ کفشی به پا نداشت. برخی از افراد، از جمله دوندگان ماراتن، متخصصان بیومکانیک و پزشکان معتقدند که بهترین ورزش دویدن همین است. برخی از این افراد پا را از این هم فراتر میگذارند و میگویند که کفش باعثایجاد آسیب دیدگی در ورزشکاران میشود.
هر چند که راهیابی به رقابتهای ماراتن بوستن کار بسیار دشواری است ورزشکاران باید بتوانند هر مایل را در هشت دقیقه و یا به عبارت دیگر هر کیلومتر را در پنج دقیقه بدوند تا جواز حضور در این ماراتن را کسب کنند اما بیشتر ورزشکاران دویدن با پاهای برهنه را عمل نامناسبی میدانند.
بیشتر دوندگان به کفشهایشان وابسته هستند و ظاهرا دلیل خوبی هم برایش دارند: کفشهای دو که ضخامتی بین ۵ تا ۲۲ میلیمتر دارند و عمدتا از پلیمر ساخته شدهاند به نوعی طراحی شدهاند که از پای دونده در مسیر چند کیلومتری رقابت محافظت کنند. این کفشها پا را از چیزهایی نظیر شیشه و سنگ ریزه حفظ میکنند و بنابر ادعای شرکتهای سازنده، باعثمیشود که قوزک پا پیچ نخورد و آسیب نبیند.
با این حال، طرفداران دویدن با پای برهنه از جمله کریس مک دوگال نویسنده کتاب «دونده مادرزاد» میگویند " روبرو " یکی از معدود ورزشکارانی است که فریب تبلیغات شرکت های کفش سازی را نخورده است. مک دوگال در کتاب خود به قبیلهای به نام تاراهومارا در مکزیک اشاره میکند که افراد آن مسافتی بین ۵۰ تا ۲۰۰ مایل(۸۰ تا ۳۲۰ کیلومتر) را با پای برهنه میدوند و دچار آسیب دیدگی هم نمیشوند.
مک دوگال معتقد است که علم از این ادعای صنعت کفش سازی که «انسانها دچار نقص هستند» و کفشهای دو برای جبران این نقص لازماند، حمایت نمیکند. انسانها نزدیک به دو میلیون سال بدون کفش میدویدند، ولی مدت زمان زیادی نیست که بیل باورمن موسس شرکت Nike در زیرزمین منزلش با استفاده از چسب، پلاستیک و اتو کفشهای مدرن دو را ساخت.
مک دوگال میگوید که که کفش باعثمیشود که ساختمان عضلانی ورزشکاران تخریب شود و جلوی حرکات طبیعی آنها را میگیرد. آیا کفشها و شرکتهای کفش سازی بخشی از بازار مکاره ۲۵ میلیارد دلاری هستند که صدها هزار را فریب میدهند؟ و یا دویدن با پای برهنه خطرناک است و موجب آسیب دیدگی دوندهها میشود؟ این یکی از پرسشهای اساسی است که امروزه در بین ورزشکاران دو مطرح است.
در یکی از اتاقهای آزمایشگاه تحقیق و توسعه کفشهای ورزشی نیو بالانس، یک پیستون هیدرولیک غول پیکر وجود دارد که قالبی از یک پای انسان به آن متصل شده است و به آرامی به پاشنه یک کفش دوی آبی رنگ ضربه میزند. این دستگاه آزمایش فشار که توسط یک شرکت سازنده شبیه ساز زمین لرزه طراحی شده قادر است نیرویی معادل ۵۶۲۰ پوند نیرو را ۳۰ بار در هر ثانیه به یک کفش وارد کند(هر چند که پژوهشگران آزمایشگاه نیو بالانس با کفشها مهربانتر هستند). در انتهای اتاق یک صفحه شیشهای که روی یک کف چوبی صیقل خورده قرار گرفته، دوربین را در خود جای داده که اثر کفش روی زمین را اندازه گیری میکند.
همچنین، این دوربین با دنبال کردن نقاط نقرهای روشن روی لباس ورزشکارانی که روی تردمیل میدوند، حرکات صدها نقطه بدن را در هر گام ردیابی میکنند. در گوشهای از اتاق تصویر شبیه سازی شده همزمانی از گامهای ورزشکار به وسیله پروجکشن روی دیوار نقش میبندد. در همین زمان، یک رایانه به ضبط دادههایی درباره حرکات پای ورزشکار و نیروی وارده میپردازد تا بعدا این دادهها توسط پژوهشگران مورد تفسیر و تحلیل قرار گیرند. این فرایند بخشی از بیومکانیک فنآوری برتر(های تک) است که برای طراحی کفشهای دو مورد استفاده قرار میگیرد.
برخی از پژوهشگران و دوندگان معتقدند که یک کفش ایده آل باید نرم و عریض باشد و در آن از ژل و پلاستیکهای تک استفاده شده باشد و حتی بخشهای متحرکی داشته باشد تا بهتر بتواند ضربهها را خنثی کند. برخی دیگر معتقدند که کفش ایده آل باید شبیه جوراب باشد و تنها دارای یک پوشش ضخیم باشد تا از پای دونده مقابل شیشه یا سایر اجسام تیز محافظت کند. این دو دیدگاه مختلف در زمینه نحوه گام برداشتن دونده با یکدیگر اختلاف واضحی دارند: گام یک دونده بدون کفش روی جلوی پا فرود میآید، در حالی که بخش عمده فنآوری کفش روی حرکت پاشنه به انگشت متمرکز هستند.
یک پژوهش که در سال ۱۹۸۰ انجام شد و متخصصان آزمایشگاه نیو بالانس مدام به آن اشاره میکند، نشان میدهد که دویدن با حرکت از پاشنه به انگشت تا چه حد متداول است. بنونیگ پژوهشگر بیومکانیک با بررسی ۷۵۳ دونده دریافت که ۸۰ درصد کل دوندهها با حرکت از پاشنه به انگشت میدوند، ۴۵ درصد دوندههای سریعتر(افرادی که یک کیلومتر را در سه دقیقه میدوند) دارای حرکت پاشنه به انگشت هستند و سایر ورزشکاران با ضربه میان پا میدوند که پاشنه و جلوی پایشان همزمان به زمین برخورد میکند.
انسانها با کفش یا بدون کفش به گونه ای تکامل پیدا کردهاند که قادر به دویدن باشند. دنیس برامبل و دنیل لیبرمن در پژوهشی که سال ۲۰۰۴ در نشریه نیچر منتشر شد، شواهد فیزیولوژی روشنی از این موضوع ارائه کردهاند: انسانها عرق ریزهای خوبی هستند.
انسانها اندام بلند و سطح پوستی گستردهای دارند که بدنشان را خنک میکنند، پاهای بلند که تاندون آشیل در آن قرار دارد، بهترین شرایط را برای ذخیره و آزاد کردن انرژی مکانیکی فراهم میکند. این ویژگیها باعثمیشود که ما انسانها نسبت به سایر جانداران شکارچیهای بهتری باشند(با تعقیب کردن حیوانات دونده).
به اعتقاد هاگ هر رییس گروه بیومکاترونیک دانشگاه MIT، مهمترین مشکلی که دوندهها با آن مواجهاند مربوط به بدن انسان نیست. بلکه سطحی است که روی آن میدوند. انسانهایی که به دنبال شکار میدویدند، روی سطوح سفت و سخت گام نمیگذاشتند. هر از اسکار پیستوریوس دوندهای با دو پای مصنوعی در ماجرای اختلافش با انجمن بینالمللی دوومیدانی حمایت میکند. این انجمن پیش از این اعلام کرده بود که پاهای مصنوعی پیستوریوس به او یک برتری مکانیکی نسبت به سایر ورزشکاران میدهد، هر مخترع پیشرفتهترین قوزک روبوتیک جهان نیز هست.
هر معقتد است که با پای برهنه نباید در سطوح سفت دوید. وی در پژوهش خود روی مشکلاتی که دویدن با کفش و بدون کفش ایجاد میکند، تمرکز کرده است، وی میگوید دویدن بدون کفش برای سطوح طبیعی و غیر سفت مناسب است، ولی روی آسفالت و سطوح سفت مناسب نیست و منجر به آسیب دیدگی ناشی از فشار میشود.
در طرف دیگر، پوشیدن کفش در سطوح سفت باعثمیشود که فشار وارده بر پای دونده کاهش یابد، اما این کار را به بهای از بین رفتن حرکات طبیعی پا انجام میدهند و لایههایی که به کفش اضافه میشوند، باعثافزایش چرخش پا میشوند. هر میگوید: خیلی سخت است که بتوان کفشی ساخت دارای کف نازکی باشد. وقتی که کفش به پا ندارید، در بخش پاشنه، ضخامت کمتری را به زمین وارد میکنید که این باعثکاهش چرخش پا میشود.
راه حل هر برای این مشکل این است که از ابتدا شروع کنیم و کفشهای دو را از پایه به طور مجدد طراحی کنیم. نمونه اولیهای که او طراحی کرده به هیچ وجه شبیه کفشهایی که امروز، برای فروش عرضه میشوند نیست. کفشی که هر طراحی کرده دارای این مزیت است که ضخامت کف آن بسیار نازک است و در عین آن پاشنهای که دارد باعثکاهش فشار وارده روی پا میشود.
هاگ ميگويد اين كفش به دليل بهينه سازي گامهاي ورزشكار، باعث كاهش سطح سوخت و ساز بدن ميشود. لازم است كه در وسط دو ديدگاه راديكالي مختلف كه درباره كفشهاي دو وجود دارد، كفشي طراحي شود كه رابطه انسان با محيط اطرافش را باز تعريف كرده و با پر كردن جاي خالي علم در اين مباحث، يك راه حل جامع براي اين مشكل ارائه دهد.