فاجعهای جدید بیخ گوش پایتخت
پایش آلودگی صوتی در تهران اولین بار از سال ۷۹ آغاز شد. بر اساس اندازهگیریهای انجامگرفته در بازه زمانی سالهای ۸۰ تا ۹۰ شدت آلودگی صوتی تهران هشت تا ۹ دسیبل افزایش پیدا کرده است. این خبر را حسن مهرآوران مدیر بخش واحد پایش صوت شرکت کنترل کیفیت هوای تهران به شرق میگوید. او در ادامه میافزاید: «افزایش این میزان آلودگی صوتی در ۱۰ سال بسیار زیاد، خطرناک و فاجعهبار است.»
به گزارش افکارنیوز به نقل از شرق،عوارض آلودگي صوتي هم براي سلامتي جانوران و هم بر سلامتي انسانها مضر است. همين چند روز پيش بود كه خبر آمد صداي گنجشكهاي امروزي به نسبت گنجشكهاي ۵۰ سال قبل بمتر شده است. اين را دانشمندان دانشگاه جورج ميسون آمريكا با مقايسه آوازهاي ثبتشده گنجشكها در دهه ۱۹۶۰ و سال ۲۰۰۵ و بررسي اطلاعات در مورد سطح صدا و آلودگي صوتي شهرها و خودروهاي موجود دريافتند.
این تحقیقات نشان میدهد، در دهه ۱۹۶۰، گنجشکهای سرسفید به سه گویش آواز میخواندند که سه دهه بعد به دو گویش کاهش یافته و امروزه تنها یک گویش باقی مانده که به گویش سانفرانسیسکو مشهور است.
این آواز از دو آواز دیگر بمتر بوده و محققان بر این باورند که این آسانترین راه برای انطباق با شرایط پرصدای شهری بوده است. البته آلودگی صوتی فقط به بم شدن صدای گنجشکها ختم نمیشود. تحقیقات نشان میدهد این آلودگی حتی ممکن است در نهایت به ناشنوایی انسان هم منجر شود. مدتهاست کارشناسان درباره این نوع از آلودگی هشدار میدهند اما هنوز آنگونه که باید در شهرهای ایران و به ویژه تهران این موضوع جدی گرفته نشده است.
افزایش ۱۰برابری آلودگی صوتی تهران در ۱۱ سال
حسن مهرآوران مدیر بخش واحد پایش صوت شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در رابطه با اولین سالی که پایش شدت آلودگی صوتی در تهران انجام گرفت به شرق میگوید: «سال ۷۹ این کار را با نصب هشت دستگاه در چند نقطه از شهر آغاز کردیم، هماکنون این تعداد به ۴۵ دستگاه افزایش پیدا کرده و آلودگی صدا در پایتخت به صورت دایم بررسی میشود. بر همین اساس در دوره زمانی میان سالهای ۸۰ تا ۹۰ سنجش آلودگی صدا در تهران نشان داده است در هر سال به صورت میانگین ۸/۰ دسیبل بر شدت این آلایندگی افزوده شده است. مجموع پایش این سالها هم نشان میدهد آلودگی صوتی به نسبت سال ۸۰ در حدود هشت تا ۹ دسیبل
زیادتر شده است.» این مقام مسوول در پاسخ به اینکه این مقدار براساس استانداردهای جهانی آلودگی صوتی چگونه است پاسخ داد: «افزایش ۹ دسیبلی آلودگی صوتی در یک شهر بر اساس استانداردهای زیستمحیطی و سلامتی برای شهروندان بسیار زیاد، خطرناک و فاجعهبار است. در این میان شدت آلایندگی صوتی در کنار اتوبانها در خطرناکترین وضعیت قرار دارد.
هماکنون میزان این آلودگی در مناطق مسکونی کنار اتوبانهای تهران ۷۵ تا ۸۰ دسیبل است، در حالی که بر اساس استانداردهای محیط زیست این مقدار باید در روز ۵۵ و در شب ۴۵ دسیبل باشد.» براساس معیارهای اندازهگیری شدت صوت، صدای گفتوگوی نرمال دو نفر با هم که فاصلهای در حد یک تا دو متر از ما داشته باشند ۶۰ دسیبل، اتومبیل سواری روشن ۷۰ دسیبل، کامیونهای سبک و سنگین و مته روشن ۸۰ تا ۹۰ دسیبل و صدای یک هواپیمای بویینگ ۷۴۷ در حالت تیکآف ۱۲۰ دسیبل است. وقتی گفته میشود آلایندگی صوتی تهران در حد ۷۰ تا ۸۰ دسیبل است شبیه این است که در کنار گوش شما همیشه یک کامیون
روشن حضور داشته باشد.
براساس گفتههای مهرآوران اما هماکنون هیچ خانه مسکونی در کنار اتوبانهای شهر تهران نداریم که شدت آلودگی صوتی در آنها در حد و اندازههای استاندارد باشد. او همچنین در رابطه با راهکارهای عملی مقابله با این معضل نیز میگوید: «اصلیترین عامل آلودگی صوتی در تهران خودروها و به ویژه موتوسیکلتها هستند، همچنین در مناطق ۹ و ۲۱ هم فرودگاه و در جنوب هم راهآهن به این عوامل افزوده میشود. راهکار مقابله با این معضل هم نصب دیوارهای صوتی در کنار اتوبانها، استاندارد کردن خودروها، برقی شدن موتوسیکلتها و انتقال فرودگاه و صنایع به نقاطی با فاصله از مناطق مسکونی است.»
مهرآوران همچنین تاکید میکند: «به لحاظ معیارهای استاندارد هیچ منطقهای در تهران به لحاظ آلودگی صوتی در وضعیت استاندارد نیست اما در این میان بهترین وضعیت را منطقه ۲۲ و بدترین وضعیت را مناطق ۶ و ۱۰ دارند.»
آلودگی صوتی چیست؟
دکتر پروین نصیری استاد دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی، دانشگاه علوم پزشکی تهران که در رابطه با آلودگی صوتی تحقیقاتی انجام داده و در قالب جزوهای منتشر کرده است، میگوید: «بهترین و سادهترین عاملی که تفاوت بین صدا و آلودگی صوتی را تشخیص میدهد، تفاوت بین احساس و ذهنیت آن است که به ما میگوید اولی صدای خواسته و دومی صدای ناخواسته و آزاردهنده است.
برای مثال، گفتاری که از منزل یا آپارتمان همسایه یا در محل کار از اتاق مجاور شنیده میشود میتواند مانند سروصدا آزاردهنده، احساس شود و آلودگی صوتی باشد. از طرف دیگر صدای برخاسته از دستگاه تهویه که مخل آسایش به حساب میآید با غلبه بر گفتار ناخواسته و نابجا میتواند صدای خواسته محسوب شود.»
براساس گفتههای این استاد دانشگاه اولین مطالعات انجامشده در ایران در اینباره در سال ۵۱ انجام شد. پس از شکل گرفتن گروه بهداشت حرفهای در دانشکده بهداشت در سال ۱۳۵۱ برای اولین بار مساله سروصدای محیط کار از نظر علمی در یک کارخانه نساجی، مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصله از این بررسی نشان داد که شدت صوت در این صنایع به حدی است که احتمالا به قدرت شنوایی لطمه میزند.
مطالعه دیگری که در همین زمینه در سال ۱۳۵۱ روی کارگران بافنده انجام گرفته گویای همان نتیجه فوق است. علاوه بر این پژوهش دیگری در سال ۱۳۵۶ برای مطالعه تاثیر عواملی چون شدت صدا، سابقه کار و استراحت ضمن کار روزانه روی افت شنوایی حاصله در کارگران همزمان با اندازهگیری و تجزیه و تحلیل صدای محیط کار در سه محیط مختلف انجام شده که با در نظر گرفتن ضوابطی ۸۴۴ نفر از کل کارگران شاغل در این صنایع انتخاب و آزمایش سنجش شنوایی شدند.
بررسی نتایج حاصل از آزمایش سنجش شنوایی و شدت صوت نشان داد که میزان افت شنوایی حاصله در کارگران رابطه مستقیم با شدت صدای موجود در محیط کار و سابقه خدمت داشته و استراحت ضمن کار روزانه تاثیر معکوس در این زمینه دارد. در تحقیق دیگری که در سال ۱۳۶۲ در مورد افت دایم و موقت آستانه شنوایی در اثر سروصدای محیط کار نساجی روی ۱۵۷ نفر کارگر نساج صورت گرفته مشخص شده است که کارگران جوان حساسیت بیشتری به سروصدای محیط کار دارند در صورتی که در کارگران مسنتر افت کمتر است. افت دایم در کارگران مسنتر و با سابقه بیشتر مشاهده شده و بهطور کلی نتیجه تحقیق گویای ارتباط مستقیم صدای
بالاتر از حد مجاز روی آستانه شنوایی و ایجاد کری شغلی است.
در کارگرانی که مدت زیادی در معرض صدا بودهاند از نظر شنوایی عقبافتادگی اجتماعی ایجاد شده است و شدت صدای ۸۵ دسیبل به بالا افت شنوایی قابل اندازهگیری به وجود آورده است. علاوه بر این تحقیقات دیگری از این دست در سالهای ۱۳۶۰ و ۱۳۶۳ تحت عنوان اختلالات شنوایی و گفتاری ناشی از کار در کارگران مشاغل مختلف(بخار، آهنگر، پرس کار) انجام پذیرفته که اثبات کرده است: نتایج حاصله از بررسی وضعیت گفتاری صوتی این کارگران نشان میدهد که اکثر آنها دچار گرفتگی صدا با درجات مختلف شدهاند. با وجود شلوغتر شدن شهرها و افزایش آلودگی صوتی در محیطهای شهری اما پس از آن تاریخ تاکنون
اطلاعات دقیقی از آزمایشهای انجامگرفته در زمینه تاثیرات آلودگی صوتی بر شهروندان انجام نگرفته است. این را مسوولان شرکت کنترل کیفیت هوای تهران هم تایید میکنند.
آلودگی صوتی طرح جامع خاص خود را میخواهد
این در حالی است که در برنامه کاهش آلودگی هوای تهران که بالاخره پس از ۱۰ سال تاخیر به تصویب هیات وزیران رسید هیچ اشارهای به مساله آلودگی صوتی نشده است. اما این در شرایطی است که گفته میشود تهران جزو شهرهایی است که بیشترین میزان آلودگی صوتی در دنیا را دارد. در خیابانها و اتوبانهای پایتخت ۸/۴۷ درصد خودروهای سواری و موتوسیکلتها صدایی بالاتر از ۸۱ دسیبل تولید میکنند. از سویی دیگر اگرچه شورای شهر تهران، شهرداری را ملزم به تهیه برنامه عملیاتی کاهش آلودگی صدا کرده است، اما تاکنون هیچ خروجی و برنامه مشخصی در اینباره از سوی هیچ نهادی اعلام نشده است.
در همین حال رسولعلی اشرفیپور، مدیرکل حفاظت محیط زیست تهران به مهر گفته است: «اجرای برنامههای رفع آلودگی صوتی بر عهده مدیریت شهری است و براساس قانون، سازمان حفاظت محیط زیست با تدوین، تصویب و ابلاغ استانداردهای حدود آلودگی، وظیفه نظارتی بر منابع تولید آلاینده را انجام میدهد. رفع آلودگی صوتی درباره منابع ثابت بر عهده صاحبان آن واحدهاست و درخصوص منابع متحرک ابتدا بر عهده تولیدکنندگان آن منابع و سپس بر عهده مدیریت شهری است که منابع متحرک در حوزه آن شهر یا منطقه تردد دارند.» اما یوسف رشیدی مدیر شرکت کنترل کیفیت هوای تهران به شرق میگوید: «قانون جلوگیری از
آلودگی هوا مصوبه سال ۷۴ صراحتا اعلام میکند که مسوولیت نظارت و کنترل آلودگی هوا و صوت بر عهده سازمان محیط زیست است.
دوستان محيط زيست اگر ماموريتهاي خود را كه در قانون ذكر شده است يكبار مطالعه كنند متوجه ميشوند مسووليت حوزههاي آلودگي آب، خاك، هوا و صوت بر عهده سازمان حفاظت از محيط زيست است. او همچنين در رابطه با عدم اشاره به آلودگي صوتي در طرح جامع كاهش آلودگي هوا ميگويد: اين دو مقوله تا حدودي از هم جدا هستند و به اعتقاد من بايد براي مساله آلودگي صوتي طرح جامع جداگانهاي به تصويب برسد. در حالي كه متوليان امور، اين معضل جديد شهر را كه سلامتي ميليونها شهروند را تهديد ميكند به همديگر پاس ميدهند، دكتر مصطفي داوري متخصص گوش، حلق و بيني با بيان اينكه آلودگي صوتي شايعترين علت
كاهش شنوايي عصبي اكتسابي افراد بزرگسال است، به شرق گفت: سر و صداي زياد و آلودگي صوتي نوعي عامل استرسزاي بيولوژيك است كه نه تنها بر سيستم شنوايي بلكه بر كل بدن انسان اثر ميگذارد به طوري كه باعث تحريك سيستم اعصاب مركزي، تاثير بر سيستم غده هيپوفيزوآدرنال و ايجاد اختلالات هورموني ميشود و هنگامي كه باعث كاهش شنوايي شود، شخص نميتواند به راحتي با افراد اجتماع ارتباط برقرار كند و اين خود باعث كاهش كيفيت زندگي و سلامت رواني او ميشود.