جزییات جدید سهمیه‌بندی بنزین در ایران

 کاهش سهمیه بنزین ۳ هزار تومانی از ۷۰ لیتر به ۵۰ لیتر در نگاه اول فقط یک تغییر ساده به نظر می‌رسد اما اگر دقیق‌تر نگاه کنیم پیام مهم‌تری را در خود مخفی کرده است. دولت اعلام کرده فعلا خبری از افزایش قیمت بنزین نخواهد بود با این حال همچنان بر روند اصلاح بازار سوخت اصرار دارد. بنابراین باید از خودمان بپرسیم آیا کاهش سهمیه بنزین مقدمه‌ای برای تغییرات بزرگ‌تر در قیمت سوخت است؟

سهمیه‌بندی بنزین در ایران چرا دوباره تغییر کرد؟

سخنگوی دولت تاکید کرده قیمت و سهمیه ۱۵۰۰ تومانی بدون تغییر باقی می‌ماند اما سهمیه دوم که از ابتدای امسال به ۷۰ لیتر در ماه رسیده بود، اکنون به ۵۰ لیتر کاهش پیدا کرده است. هم‌زمان دولت اعلام کرده هزینه انتقال هر لیتر بنزین تا جایگاه و هزینه جایگاه‌دار بین سه تا چهار هزار تومان است و بخشی از نیاز کشور نیز از طریق واردات تامین می‌شود.

آخرین تغییرات سهمیه‌بندی بنزین در ۶ مرداد ۱۴۰۵

تغییرات جدید نشان می‌دهد دولت همچنان روی کنترل مصرف از طریق سهمیه‌بندی حساب باز می‌کند اما همزمان با یادآوری هزینه بالای تولید، انتقال و واردات بنزین، این پیام را نیز منتقل کرده که ادامه وضعیت فعلی برای همیشه امکان‌پذیر نیست. به همین دلیل، سهمیه‌بندی نمی‌تواند راه‌حلی دائمی برای بحران سوخت باشد.

کاهش سهمیه بنزین ۳ هزار تومانی به ضرر دارندگان کارت سوخت است؟

همین کاهش سهمیه بنزین در کارت سوخت هم برای بعضی‌ها اتفاق ناگواری است. رانندگانی که مصرف بیشتری دارند، زودتر سهمیه خود را به پایان می‌رسانند و ناچار می‌شوند از بنزین آزاد جایگاه استفاده کنند. در نتیجه، بدون آنکه دولت قیمت رسمی را تغییر دهد، هزینه سوخت بخشی از مصرف‌کنندگان افزایش پیدا می‌کند.

پس سهمیه‌بندی بنزین در ایران همین حالا هم وارد مرحله‌ تازه‌ای شده که هدف آن کاهش مصرف از مسیر محدود کردن سهمیه است. حتی با اینکه حرفی از افزایش مستقیم قیمت بنزین به میان نمی‌آید.

چرا دولت فعلا قیمت بنزین را افزایش نمی‌دهد؟

افزایش ناگهانی قیمت بنزین آثار گسترده‌ای بر تورم دارد. به همین دلیل دولت فعلا ترجیح داده از ابزار سهمیه‌بندی استفاده کند که فشار کمتری نسبت به تغییر قیمت دارد و امکان مدیریت تدریجی مصرف را فراهم می‌کند.

سهمیه‌بندی بنزین در ایران همین حالا هم وارد مرحله‌ تازه‌ای شده که هدف آن افزایش قیمت سوخت است

آینده سهمیه‌بندی بنزین در ایران؛ سه سناریوی پیش روی دولت

دولت فعلا سراغ افزایش قیمت بنزین نرفته اما نباید اصلاحات در بازار سوخت را تمام‌شده بدانیم. اگر ناترازی بنزین ادامه پیدا کند، سیاست‌گذار به ناچار سراغ مسیرهایی خواهد رفت که هرکدام می‌توانند آینده سهمیه‌بندی بنزین در ایران را به شکلی متفاوت رقم بزنند.

سناریوی اول؛ کاهش دوباره سهمیه بنزین ۳ هزار تومانی

اگر روند مصرف تغییر نکند، احتمال دارد دولت بار دیگر سهمیه بنزین ۳ هزار تومانی را کاهش دهد یا محدودیت‌های تازه‌ای برای کارت سوخت در نظر بگیرد. این ساده‌ترین راه برای کنترل مصرف بدون ورود به بحث افزایش قیمت است.

سناریوی دوم؛ افزایش قیمت بنزین آزاد برای مصرف مازاد

سهمیه ۱۵۰۰ تومانی در این سناریو حفظ می‌شود اما نرخ بنزین خارج از سهمیه افزایش پیدا می‌کند. این مدل، فشار را بیشتر متوجه رانندگان پرمصرف می‌کند و همزمان بخشی از هزینه‌های دولت را جبران خواهد کرد.

سناریوی سوم؛ تغییر سهمیه‌بندی بنزین و کارت سوخت

این گزینه را باید به چشم هدفی بلندمدت نگاه کرد که البته پیچیدگی‌ها خاص خودش را دارد.  ممکن است دولت تصمیم بگیرد در آینده سهمیه خودروها، نحوه استفاده از کارت سوخت و حتی نظام قیمت‌گذاری را به‌طور همزمان بازنگری کند. چنین اصلاحی بدون بسته‌های حمایتی و آماده‌سازی افکار عمومی دشوار به نظر می‌رسد اما از نظر اقتصادی می‌تواند پایدارترین راه‌حل باشد.

آیا سهمیه‌بندی بنزین در ایران می‌تواند جای افزایش قیمت را بگیرد؟

پاسخ این سوال خیر است. سهمیه‌بندی می‌تواند سرعت رشد مصرف را کاهش دهد اما نمی‌تواند فاصله میان قیمت فروش و هزینه واقعی تولید، انتقال و واردات بنزین را از بین ببرد. تا زمانی که این شکاف وجود داشته باشد، فشار مالی بر دولت ادامه خواهد داشت. به همین دلیل سهمیه‌بندی را باید بیشتر یک ابزار مدیریت کوتاه‌مدت بدانیم نه یک راه‌حل دائمی.

نقش کارت سوخت در آینده سهمیه‌بندی بنزین چیست؟

تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد هر وقت دولت قصد اصلاح سیاست‌های سوخت را دارد، قبل از هر چیز به کارت سوخت به‌عنوان نخستین ابزار اجرایی متوسل می‌شود.

تغییر سهمیه، محدود کردن ذخیره بنزین، بازنگری در سقف سوخت‌گیری و تغییر سهمیه خودروها همگی اقداماتی هستند که معمولا پیش از اصلاح قیمت اجرا می‌شوند. به همین دلیل، کاهش سهمیه ۳ هزار تومانی را باید بخشی از یک روند بزرگ‌تر دانست.

شاید افزایش قیمت بنزین فعلا منتفی شده باشد اما اگر مجموعه تصمیم‌های اخیر را کنار هم قرار دهیم، تصویر متفاوتی می‌بینیم. تا زمانی که مصرف روزانه بالا باشد، ناترازی سوخت ادامه پیدا کند و هزینه تامین بنزین از قیمت فروش آن بیشتر باشد، باید منتظر افزایش قیمت بنزین باشیم.