کاهش هزینه زندگی شهروندان در بسیاری از شهرهای جهان فقط به سیاست‌های دولت مرکزی محدود نمانده است. شهرداری‌ها و مدیریت‌های محلی در کشورهای مختلف با ایجاد بازارهای مستقیم، خرید از تولیدکنندگان، راه‌اندازی فروشگاه‌های شهری، تخفیف هدفمند و کوتاه‌کردن زنجیره توزیع، بخشی از هزینه تأمین کالا را کاهش داده‌اند.این تجربه‌ها نشان می‌دهد ورود شهرداری به موضوع معیشت لزوماً به معنای موازی‌کاری با وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های مسئول نیست. در بسیاری از مدل‌ها، دولت مرکزی سیاست‌گذار یا تأمین‌کننده منابع است و شهرداری زیرساخت، بازار، مکان عرضه، شبکه توزیع یا حمایت مستقیم از شهروندان را فراهم می‌کند. در برخی کشورها نیز قوانین محلی صراحتاً چنین اختیاراتی را برای مدیریت شهری فراهم کرده است.
ترکیه؛ شهرداری مستقیماً وارد بازار میوه و سبزی شد
یکی از روشن‌ترین نمونه‌ها در ترکیه شکل گرفت. در سال ۲۰۱۹ و همزمان با افزایش شدید قیمت مواد غذایی، شهرداری‌های استانبول و آنکارا غرفه‌های فروش مستقیم میوه و سبزی، گوشت و محصولات پروتئینی راه‌اندازی کردند.در استانبول، شهرداری در قالب طرح «از تولیدکننده به مصرف‌کننده» محصولات را با هدف کوتاه‌کردن زنجیره توزیع عرضه کرد. طبق گزارش رسمی شهرداری استانبول، این طرح با همکاری وزارت کشاورزی و در چارچوب برنامه مقابله با تورم اجرا شد و در ۵۰ نقطه شهر، محصولاتی مانند گوجه‌فرنگی، سیب‌زمینی، پیاز، خیار، بادمجان، فلفل و محصولات پروتئینی عرضه شد.مطالعه دانشگاهی منتشرشده در نشریه « فود پالیسی» نیز اثر این غرفه‌های شهرداری را بررسی کرده است. پژوهشگران می‌گویند این مدل با حذف واسطه‌ها، یک «زنجیره کوتاه غذایی» ایجاد کرد و پس از اجرای سیاست، قیمت خرده‌فروشی محصولات تا 28 درصد کاهش یافت. در عین حال، افزایش تقاضای مستقیم موجب افزایش قیمت دریافتی تولیدکننده و قیمت در سطح عمده‌فروشی نیز شد.
کره‌جنوبی؛ تخفیف ۳۰ درصدی با استفاده از بازارهای شهری
در سئول، شهرداری برای کاهش هزینه خرید خانوارها از ظرفیت بازارهای سنتی شهر استفاده کرده است. در برنامه سال ۲۰۲۴، ۶۱ بازار سنتی تحت طرح ویژه شهرداری قرار گرفتند و برخی اقلام کشاورزی، دام، شیلات و کالاهای مورد نیاز مناسبت‌های خانوادگی با تخفیف‌هایی تا ۳۰ درصد عرضه شدند.در این مدل، شهرداری به‌جای ایجاد فروشگاه دولتی جدید، از شبکه بازارهای موجود استفاده کرد و با هماهنگی بازارها، مشوق‌های خرید و تخفیف ایجاد کرد. در نتیجه، زیرساخت موجود بازار به ابزار سیاست شهری برای کاهش هزینه خرید تبدیل شد.شهرداری سئول در برنامه‌های بعدی نیز از تخفیف و بازپرداخت خرید در ده‌ها بازار سنتی استفاده کرده است؛ یعنی مدیریت شهری همزمان به دنبال کاهش فشار هزینه بر مصرف‌کننده و حفظ رونق کسب‌وکارهای محلی بوده است.
بوسان؛ خرید و فروش مستقیم محصولات با ۱۵ تا ۳۰ درصد تخفیف
بوسان نیز نمونه دیگری از ورود مستقیم مدیریت شهری به بازار غذاست. شهرداری این شهر در طرح‌های ویژه تنظیم بازار، محصولات کشاورزی، دام و شیلات را با همکاری تعاونی‌ها و نهادهای تولیدی به‌صورت مستقیم عرضه کرده است.در یکی از طرح‌های شهرداری، حدود ۴۰ غرفه برای عرضه محصولات تازه اختصاص یافت و کالاها با ۱۵ تا ۳۰ درصد تخفیف نسبت به قیمت معمول خرده‌فروشی عرضه شدند. شهرداری همچنین بازارهای «معامله مستقیم» را توسعه داده و برای مقابله با نوسان قیمت، یک کارگروه ثبات قیمت و عرضه ایجاد کرده است.
سوئد؛ شهرداری زنجیره تأمین را کوتاه کرد
در شهر وکخو سوئد، شهرداری از مسیر دیگری وارد موضوع اقتصاد غذا شده است. این شهر مدل «خرید پویای غذا» را اجرا کرده تا کشاورزان کوچک بتوانند مستقیماً در مناقصه‌های تأمین غذای شهرداری شرکت کنند.در این مدل، کشاورز کوچک مجبور نیست تمام اقلام مورد نیاز شهرداری را تأمین کند و می‌تواند فقط بخشی از سفارش را بر عهده بگیرد. شهرداری همچنین مراکز توزیع ایجاد کرده است تا تولیدکننده به‌جای ارسال محصول به حدود ۳۰۰ نقطه مختلف، کالا را در یک مرکز تحویل دهد.این اقدام اگرچه فروشگاه ارزان شهرداری نیست، اما یک حلقه هزینه‌زا در زنجیره تأمین را حذف می‌کند و هزینه لجستیک تولیدکنندگان کوچک را کاهش می‌دهد. مدل مذکور اکنون حدود ۱۰ درصد تأمین میوه و سبزی و ۱۵ درصد تأمین گوشت را پوشش می‌دهد.
جمهوری آذربایجان؛ «از روستا به شهر»
در باکو نیز زیرساخت شهری برای حذف بخشی از فاصله میان تولیدکننده و مصرف‌کننده ایجاد شده است. مرکز فروش «از روستا به شهر» با هدف فراهم‌کردن امکان عرضه مستقیم محصولات کشاورزان به مردم راه‌اندازی شد.این مرکز در فضایی حدود ۹۶۰ مترمربع ساخته شد و ظرفیت اولیه آن ۱۷۰ فروشنده بود. طبق گزارش رسمی TİKA، کشاورزان می‌توانستند محصولات خود را بدون پرداخت هزینه اضافی در این مرکز عرضه کنند و هدف طرح، فراهم‌کردن دسترسی شهروندان به محصولات روستایی با قیمت مناسب‌تر بود.در این مدل نیز شهرداری یا مدیریت شهری جای وزارت کشاورزی را نمی‌گیرد؛ بلکه زیرساخت بازار را ایجاد می‌کند تا تولیدکننده مستقیماً به مصرف‌کننده برسد.
نیویورک؛ ممدانی شهرداری را وارد فروشگاه مواد غذایی کرد
بر اساس اعلام رسمی شهرداری نیویورک در ژوئیه ۲۰۲۶، قرار است پنج فروشگاه مواد غذایی شهری، ایجاد شود. شهرداری اعلام کرده است سبدی از کالاهای ضروری شامل تمام میوه و سبزی تازه، گوشت و غذاهای دریایی و حدود ۲۰ گروه کالای اساسی، با ۳۰ درصد قیمت کمتر از سطح معمول خرده‌فروشی عرضه خواهد شد.مدل نیویورک یک تفاوت مهم دارد: شهرداری قرار نیست لزوماً خودش فروشگاه را اداره کند. شهر زمین و بخشی از هزینه‌های زیرساختی و سرمایه‌ای را تأمین می‌کند و یک اپراتور خصوصی با قرارداد مشخص، اداره روزانه فروشگاه را بر عهده خواهد داشت.شهرداری نیویورک برای توسعه پنج فروشگاه ۷۰ میلیون دلار منابع سرمایه‌ای اختصاص داده است. نخستین فروشگاه قرار است در منطقه برانکس در سال ۲۰۲۷ افتتاح شود.طبق برآورد اعلام‌شده از سوی دولت شهری، تخفیف سبد اصلی می‌تواند به‌طور متوسط حدود ۹۰ دلار در ماه یا حدود هزار دلار در سال از هزینه خرید خانوار کم کند؛ البته این ارقام، برآورد دولت شهری است و هنوز نتیجه نهایی طرح پس از افتتاح فروشگاه‌ها قابل ارزیابی خواهد بود.نکته قابل توجه این است که نیویورک نیز از الگوی «زیرساخت عمومی + اجرای خصوصی» استفاده کرده است؛ یعنی شهرداری مسئولیت ایجاد زیرساخت و تعیین استاندارد قیمت و دسترسی را می‌پذیرد، اما عملیات روزمره را به اپراتور تخصصی می‌سپارد.
تجربه این شهرها یک وجه مشترک دارد: مدیریت شهری در جایی وارد شده که به زندگی روزمره شهروندان مربوط است؛ اما الزاماً وظایف دستگاه تخصصی را بر عهده نگرفته است.در ترکیه، شهرداری محل عرضه مستقیم ایجاد کرده؛ در سئول و بوسان، از بازارهای موجود برای تخفیف و عرضه مستقیم استفاده شده؛ در سوئد، شهرداری زنجیره خرید و توزیع را برای کشاورزان کوچک کوتاه کرده و در نیویورک، دولت شهری سراغ فروشگاه عمومی با اپراتور خصوصی رفته است.بنابراین تجربه جهانی نشان می‌دهد «ورود شهرداری به معیشت» لزوماً به معنای ورود به وظایف وزارت کشاورزی، وزارت صمت یا دستگاه‌های تنظیم بازار نیست. در بسیاری از مدل‌ها، اتفاقاً شهرداری در کنار نهاد مسئول قرار گرفته و با ایجاد بازار، زیرساخت توزیع، مکان عرضه، حمایت از تولیدکننده یا تخفیف مصرف‌کننده، حلقه‌ای را که موجب افزایش هزینه نهایی می‌شود کوتاه کرده است.از این منظر، مسئله اصلی برای مدیریت شهری می‌تواند این باشد که از هر ۱۰۰ تومان پرداختی شهروند برای مواد غذایی، چه میزان هزینه واقعی تولید و توزیع است و چه میزان ناشی از حلقه‌های اضافی زنجیره؟ تجربه شهرهای مختلف جهان نشان می‌دهد یکی از ابزارهای شهرداری برای پاسخ به این سؤال، کوتاه‌کردن مسیر «تولید تا سفره» است.
