جوانان سعودی نفت را به ۳۰۰ دلار میرسانند؟!
هیچ اتفاقی در جهان بیشتر از بروز یک انقلاب در عربستان نمیتواند بازار جهانی نفت را در شوک فرو ببرد. اما با توجه به بحران سلطنت موجود در این کشور این اتفاق روزبهروز محتملتر میشود.
به گزارش افکارنیوزبه نقل از ایسنا، با توجه به افزایش قابل توجه هزینههای اجتماعی عربستان و مصرف روزافزون سوخت در داخل که باعثکاهش درآمد نفتی کشور میشود، عربستان سعودی به شکل روزافزونی با چالشهای اقتصادی بزرگتری مواجه میشود.
خاورمیانه در حال حاضر به دلیل بروز جنبشهای ناشی از بیداری اسلامی که حکومتهای خودکامه قدیمی را به چالش کشیده، بیشتر از حد معمول دچار کش و قوس شده است.
اگرچه آل سعود خود را به عنوان یک خاندان سلطنتی باثبات، قوی و مستحکم نشان میدهد، اما حقیقت این است که پادشاه و جانشینان وی روزبهروز پیرتر و ناتوانتر میشوند و در این میان تنها گروه اجتماعی سازمان یافته دیگر در عربستان اسلامخواهانی هستند که در انتظار خروج آل سعود از قدرت نشستهاند.
نفت ۳۰۰ دلاری
اگر میخواهید نفت ۳۰۰ دلاری در هر بشکه یا ضربه به واردات نفت آمریکا را ببینید، کافیست بدانید که نبرد بینتیجه بر سر جانشینی در آل سعود که به نابودی کل این خاندان و ظهور عصر بیثباتی در عربستان خواهد انجامید، با قیمت نفت چه خواهد کرد؟ این اتفاق میتواند زودتر از آنچه تصور میکنید، رخ دهد.
حقیقت این است که در صورت سقوط رژیم آل سعود بر اثر یک انقلاب، کشورهای مصرفکننده و در صدر آنها آمریکا، اصلیترین حامی خود را در میان تولیدکنندگان نفت از دست خواهند داد و این به معنی افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی است، زیرا دیگر متحدی وجود ندارد که به محض افزایش قیمت با افزایش تولید، قیمت را کنترل کند.
ملک عبدالله پادشاه عربستان تقریبا ۹۰ سال سن دارد. در نظام سلطنتی عربستان تاج و تخت از پدر به پسر منتقل نمیشود، بلکه از برادر به برادر میرسد اما مشکل این سیستم این است که هیچ یک از برادران پادشاه جوان و توانمند نیستند.
شاهزاده سلمان که پس از عبدالله نوبت پادشاهی اوست، حدودا ۷۶ ساله است. وی پس از فوت دو برادر بزرگترش، به ولیعهدی رسید. دیگر برادران پادشاه عربستان نیز در حال حاضر به طور متوسط در ۸۰ سالگی به سر میبرند.
به گفته پایگاه اینترنتی مارکت اوراکل، پادشاهی که در دهه ۷۰ یا ۸۰ عمر خود به تاج و تخت برسد، بعید است که انرژی یا حتی زمان کافی برای اتخاذ اصلاحات مهم را داشته باشد و این در حالیست که عربستان به اصلاحات احتیاج دارد. در این مقاله به دنبال پیشبرد دموکراسی در عربستان نیستیم، زیرا اصولا آل سعود خواهان دموکراسی نیست. آنچه که درباره آن صحبت میکنیم مشکلات داخلی عربستان هستند که در حال ضربه زدن به بزرگترین تولیدکننده نفت جهان است: نرخ بالای بیکاری، بوروکراسی فاسد، اقتصاد بیمار، سیستم آموزشی ضعیف و جامعه جوانان معترض.
لرزش عربستان به دلیل اینست که سه ستون اصلی آن که مدتها از خانواده سلطنتی حمایت میکردند در حال ضعیف شدن هستند. این سه ستون از این قرار است: درآمد عظیم نفتی که مدتها برای خرید حمایت مردم استفاده میشد به دلیل افزایش شدید مصرف داخلی سوخت در حال کاهش است. وهابیونی که از آل سعود حمایت میکردند به شکل روز افزونی شکننده شده و اعتبار خود را از دست می دهند و خود خاندان سلطنتی نیز پس از مردن دو ولیعهد به دلیل پیری، برای حفظ وجهه مقتدرانه خود دچار مشکل شده است.
روابط خارجی عربستان نیز وضعیت بهتری ندارد. در شرایطی که خاورمیانه در ناآرامی به سر میبرد، اتحاد قدیمی عربستان با آمریکا وضعیت پریشانی دارد.
در کنار این مشکلات ملموس ترکیبی از چالشهای غیرملموس قرار دارند که در حال انقلابی کردن این کشور هستند. رژیم سعودی سابقا با کنترل دسترسی به اطلاعات مردم را کنترل میکرد، اما حقیقت این است که آن نسل از مردم عربستان تقریبا از بین رفتهاند. اینترنت، جوانان سعودی را با بقیه جهان مرتبط کرده و این بینش جهانی باعثشده که آنها برخی از قوانین جامعه خود را زیر سوال ببرند.
حتی ساختار مذهبی عربستان نیز شاهد فرسایش قدرت خود است. جوانان سعودی به شکل روزافزونی مستقل شده و برای اتخاذ تصمیمات خود بیشتر از رهنمودهای قرآن استفاده میکنند تا فتاوای مفتیها. حقیقت این است جامعه سعودی امروز شباهت چندانی به جامعه منفعل یک دهه قبل ندارد و این اختلاف حتی در دهه آینده بیشتر خواهد بود.
حال پادشاه ۹۰ ساله عربستان در کنار ولیعهد ۷۶ ساله خود باید کشورش را در میان این چالشهای نوین هدایت کند و جای تعجب نیست که کار خود را به درستی انجام نمیدهد.
چالشهای جدید، تاکتیکهای قدیمی
وقتی که بهار عربی در تونس و مصر باعثبروز اعتراضات در عربستان شد، معترضان به دنبال دموکراسی یا تلاش برای سرنگونی خاندان سلطنتی نبودند؛ جوانانی که به خیابانها آمدند خواستههای اساسیتری داشتند.
اشتغالزایی در صدر این خواستهها بود. ۶۰ درصد شهروندان سعودی زیر ۲۰ سال سن دارند و نرخ بیکاری جوانان حدود ۴۰ درصد است. این جوانان انتظار دارند که فرصت بهبود وضعیت خود و کشورشان را داشته باشند اما نمیتوانند کار پیدا کنند و با کمکهای دولت زندگی میکنند.
اما اوضاع وقتی بدتر میشود که بدانیم این کمکها رو به کاهش هستند. جمعیت عربستان طی نیم قرن گذشته به سرعت افزایش یافته است. در سال ۱۹۷۲ این کشور شش میلیون نفر جمعیت داشت. جمعیت عربستان در سال ۱۹۹۲ به ۱۷ میلیون نفر رسید و امروز ۲۸ میلیون نفر در این کشور زندگی میکنند. درآمدهای نفتی نیز طی این مدت افزایش یافته، اما نه به نسبت افزایش جمعیت. به همین دلیل دولت هر ساله در راضینگه داشتن مردم با دلار کمتر با مشکل مواجه شده است.
جمعیت عربستان روزبهروز افزایش مییابد و هر فرد در این کشور نفت بیشتری مصرف میکند. نتیجه این است که درآمد نفتی کمتر میشود. این فرمول چندان جالبی برای موفقیت نیست، اما وقتی شما در ۹۰ سالگی از عمر خود باشید، به سراغ کارهایی میروید که در گذشته نتیجه داده و این دقیقا همان چیزی است که در پی وقوع بهار عربی در عربستان رخ داد.
پادشاه عربستان معترضان را غرق در پول کرد. یک بسته مالی - اجتماعی ۱۳۰ میلیارد دلاری برای خانهسازی، اشتغالزایی و افزایش حقوق بیکاران اختصاص یافت. این موضوع وقتی جالب تر میشود که بدانید بودجه سالانه عربستان تنها ۱۸۰ میلیارد دلار است. بنابراین پادشاه برای آرام کردن معترضان تقریبا هزینهها را دو برابر کرد.
این تاکتیک نمیتواند برای همیشه کارساز باشد، زیرا حتی در عربستان نیز پول حاصل از فروش نفت محدود است. خاندان سعودی در حال حاضر برای پرداختن به برنامههای اجتماعی خود به نفت دستکم ۸۰ دلاری در هر بشکه احتیاج دارد، اما با توجه به اینکه مصرف داخلی سوخت این کشور به سرعت رو به افزایش است، این قیمت پایه مطمئنا افزایش خواهد یافت و نارضایتیها همچنان ادامه مییابد.
نارضایتی در عربستان
تمام این مسائل از جمله تهدیدهای خارجی، اختلافات و مشکلات داخلی باعثمیشود که خاندان سلطنتی مطمئنا بسیار بیثبات به نظر برسد، اما در صورت سقوط آلسعود چه اتفاقی خواهد افتاد؟
همانطور که گفتیم، دین تمهمترین ساختار اجتماعی موجود در عربستان است. هیچ حزب سیاسی، اتحادیه یا سازمان اجتماعی در این کشور وجود ندارد و تنها چند موسسه خیریه توسط اعضای خاندان سلطنتی اداره میشوند. انتقال قدرت به اسلامخواهان در مصر جهان را کاملا شوکه کرده است. اتحادهای قدیمی و دیرینه به خطر افتاده و روابط قدیمی در حال تغییر هستند.
تصور کنید که این امر در عربستان اتفاق بیفتد. رهبران مخالفان حکومت عربستان چندان میانهرو و همانند آنچه که در مصر اتفاق افتاد دموکرات نیستند. پیشبینی میشود که این افراد اقدامات زیادی انجام دهند.
سناریوی بدتر برای غرب این است که عربستان تحت حمایت مخالفان، قدرتمندترین سلاح خود را علیه غربیها رو خواهد کرد و آن بستن چاههای نفتی است. این امر باعثتکرار بحران نفتی سال ۱۹۷۳ خواهد شد با این تفاوت که جهان امروز وابستگی شدیدتری به نفت دارد.
در زمان بحران سال ۱۹۷۳ قیمت نفت ظرف شش ماه ۳۰۰ درصد افزایش یافت و با شرایط امروز به معنی اینست که قیمت نفت ۳۰۰ دلار در هر بشکه خواهد شد.
این وضعیت همچنین به معنی پایان دوران روابط دوستانه آمریکا و عربستان و همچنین پایان عصر معامله نفت با دلار آمریکا است. توافق عربستان و آمریکا مبنی بر استفاده صرف از دلار برای تجارت نفت یک حمایت بیکران را از ارز آمریکا به دنبال داشته و اگر این رابطه تمام شود چه اتفاقی خواهد افتاد؟ نتیجه اینست که تجارت جهانی نفت از دلار به سمت یوان، ین، روبل و تزو خواهد رفت و جهان دلیل دیگری برای بیارزش کردن دلار خواهد داشت.
گران شدن نفت، از بين رفتن يكي از بزرگترين توليدكنندگان نفت جهان به عنوان متحد غرب و تغيير اجتنابناپذير در سياستهاي شبه جزيره عربي نتايج محتمل سقوط خاندان آل سعود است.