تبلیغات
کد خبر: ۱۶۹۴۰۱

دکتر مهدی حنطه در گفت‌وگو با افکارنیوز:

مدیران‌ما شیفته‌ی تئوری‌های غربی و لیبرالیستی‌اند / مدیریت در کشور دانش‌بنیان نشده است

یکی از ضعفها این است که هنوز مدیریت تصمیم گیری ما دانش بنیان نشده و مورد دوم این است که گرچه دانش تولید شده، هنوز وارد فرایند اقتصادی نشده است و نیازمند این است که مدارها و حلقه های اقتصاد دانش - بنیان شکل بگیرد.

مدیران‌ما شیفته‌ی تئوری‌های غربی و لیبرالیستی‌اند / مدیریت در کشور دانش‌بنیان نشده است

افکارنیوز گروه اقتصادی:در طول تاریخ کشورمان، مردم به طور اساسی در اقتصاد فعالیت داشته‌اند و حضور همه جانبه و فعال آن‌ها در عرصه‌ی اقتصادی موجب رشد و توسعه‌ی کشور شده است. تجربه‌ی طولانی و ارزشمند مردم در فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی می‌تواند به حضور و نقش آنان در اقتصاد دانش‌ بنیان معنا ببخشد. اقتصاد دانش بنیان از مسائلی است که به تازگی در کشور مطرح شده و دکتر حنطه معتقد است اقتصاد دانش بنیان هنوز به دغدغه ی ملی تبدیل نشده است. در ادامه، مصاحبه ی افکارنیوز را با دکتر مهدی حنطه می خوانید.

به عنوان اولین سؤال، تعریف شما از اقتصاد دانش بنیان چیست؟

مفهوم جدیدی است که در هزاره ی جدید وارد عرصه ی عملیاتی اقتصاد شده و به طور مشخص به فرایندی در اقتصاد گفته می شود که در آن عرضه و پیامدهای دانش به عنوان محور کانونی مورد توجه قرار می‌گیرد. هدف اقتصاد دانش بنیان تولید و عرضه و انتشار و بازتولید این دانش در فرایندهای مختلف اقتصادی است.

اقتصاد دانش بنیان تعریف های متعددی دارد. اگر بخواهیم مشخص تر بگوییم، فرایندی است که در آن دانش مانند ابزار و محور کلیدی ایفای نقش می کند و هدف در اقتصاد دانش بنیان رسیدن به جامعه ای دانش محور و نهایتاً تعالی انسان است که از طریق دانش و علم می تواند به عبودیت برسد. البته این هدف در جامعه مبتنی بر مکاتب لیبرالیستی با جامعه ی مبتنی بر آموزه های اسلامی متفاوت است؛ در آن جا علم برای علم و در این جا علم برای اجتماع مطرح است.

رابطه ی بین توسعه یافتگی و اقتصاد دانش بنیان چیست؟ برخیاعتقاد دارند که ابتدا باید اقتصاد دانش بنیان شکل بگیرد و بعد توسعه و برخی هم برعکس.

این ها لازم و ملزوم یکدیگرند و لزوماً رابطه ی یک طرفه برقرار نیست؛ این رابطه دو طرفه است. اگر به قبل برگردیم و تاریخ توسعه یافتگی کشورها را بررسی کنیم، مشخصاً می توانیم بگوییم آن چیزی که اولویت داشته و بحثاساسی بوده بحثدانش بوده است؛ یعنی شما وقتی انگلیس را به عنوان اولین کشور توسعه یافته نگاه می کنید دانش اختراع ماشین بخار بود که موجب انقلاب صنعتی شد و روند توسعه یافتگی را یک گام جلوتر برد.

از طرفی، خود توسعه یافتگی هم مجال و فرصتی ایجاد می کند تا زمینه برای گسترش فضاهای دانش محور افزایش پیدا کند بنابراین این رابطه دو طرفه است، اما آن چیزی که اولویت و وزن بیشتری دارد و شواهد توسعه ی کشورهای صنعتی نیز نشان میدهد این است که وزن دانش در این فرایند به مراتب بیشتر است. ما اگر دانش داشته باشیم، می توانیم فرایند توسعه یافتگی را خیلی سریع تر بپیماییم. مقام معظم رهبری به نقل از حضرت علی(ع) می فرمایند: «العلم سلطان» و چندین بار در سخنانشان از این کلام حضرت امیر(ع) استفاده کردند که علم سلطان است. بنابراین، علمِ اقتدارآفرین و دانش اقتدارآفرین ابزار اقتدار است پس دانش وزن اساسی دارد و اولویت با دانش است.

الزامات ورود به اقتصاد دانش بنیان چیست؟ یعنی باید چه شرایطی ایجاد کنیم تا به یک اقتصاد دانش بنیان برسیم؟

اگر بخواهیم کلی جواب بدهیم، یک سری زمینه های سخت افزاری نیاز است و یک سری زمینه های نرم افزاری. الان، در جامعه، عمدتاً، در زمینه های سخت افزاری دانش بنیان کار شده است. زمینه های سخت افزاری در حقیقت همان محیط های دانشی و دانشگاه ها و پارکهای علم و فنآوری و… است، اما زمینه های نرم افزاری شامل حوزه های گسترده ای می شود از جمله مدیریت اقتصاد دانش بنیان. مدیریت هایی که تا کنون در جامعه ی ما وجود داشته عمدتاً مدیریت های سنتی و مبتنی بر اقتصاد غیر دانشبنیان بوده است بنابراین گرچه ما در زمینه های سخت افزاری خوب کار کرده ایم، در زمینه های نرم افزاری ضعفهای اساسی وجود دارد.

یکی از ضعف ها این است که هنوز مدیریت تصمیم گیری ما دانش بنیان نشده و مورد دوم این است که گرچه دانش تولید شده، هنوز وارد فرایند اقتصادی نشده است و نیازمند این است که مدارها و حلقه های اقتصاد دانش بنیان شکل بگیرد. تولید دانش یک مرحله، عرضه ی دانش مرحله ی دیگر، فروش دانش مرحله ی دیگری، و به کار دیگری دانش در مرحله ی بعدی است و این چهارگام باید طی شود، اما ما فقط در عرصه ی تولید آن هم با نواقصی که موجود است کار کردهایم.

در عرصه ی سخت افزاری، برای تولید کارهایی صورت گرفته ولی در عرصه ی نرم افزاری می توانم بگویم خیلی از کارها انجام نشده است. اگر مصادیق خاصی دارید، جزء استثناهاست مثلاً ایجاد دانشهای بنیادین مانند نانو. در حقیقت، شخص مقام معظم رهبری پشت این قضیه هستند. اینها در حقیقت حوزه هایی است که باید ایجاد شود از فرایند تولید تا به کارگیری دانش. در فرایندهای اقتصادی، خیلی از این حلقه ها هنوز ایجاد نشده که باید ایجاد شود و در یک بازه زمانی می توانید فاصله‌ی بین اینها را کم کنید.

آقای دکتر، نواقصی که گفتید وجود دارد چطور باید برطرف شود؟

یک اراده ی جدی برای ورود ایران به اقتصاد دانش بنیان وجود داشته باشد. از زاویه ی دیگری نگاه کنید، هنوز، ما در مرحله ی گذار توسعه هستیم و هنوز به این مرحله نرسیده ایم و نمی توانیم ایران را با کشورهای دیگر مقایسه کنیم. کشورهای غربی گام توسعه را زودتر از ما طی کرده اند بنابراین آمادگی برای ورود به این پدیده را دارند. الان، ایران باید این مراحل توسعه ای را طی کند تا به این مرحله برسد.

زمینه ها هم این است که یک اراده ی جدی در همه ی مسئولان برای ورود ایران به این عرصه باشد. مدیران ما باید آموزشهای لازم را در این عرصه ببینند؛ باید به یک دغدغه و مطالبه ی ملی در همه ی سطوح کشور تبدیل شود از آموزش های ابتدایی تا دانشگاهی. در حقیقت، اقتصاد دانش بنیان چند وجه است و با ارزش افزوده ی بالا و هزینه ی کم تولید علم می - کند؛ اینها زمان می برد ضمن اینکه در حقیقت فرایندهای اقتصادی هم باید به تدریج و در یک گذار سیستمی از اقتصاد سنتی به سمت اقتصاد دانش بنیان حرکت کند. این فرایندها باید در عرصه های مختلف تعریف و بازتعریف و اصلاح شود.

راهکار کوتاه مدت و بلندمدت شما برای رفتن به این سمت چیست؟

راهکار کوتاه مدت در حقیقت تقویت زمینه های سخت افزاری مثلاً زمانی فقط تأسیس دانشگاه و ایجاد پارکهای فن آوری بود. الان، باید به سمت کیفی سازی علوم پیش برویم و اگر قبلاً کمّی سازی مورد توجه بود، الان باید کیفیسازی مورد توجه قرار گیرد. راه کار بعدی این است که در برنامه های توسعه و بودجه های سالیانه تبدیل به دغدغه شود. راهکار بلندمدت هم این است که فرایندهای آن باید به تدریج در برنامه های توسعه و در برنامه های میان مدت و بلندمدت وارد شود همچنان که در سند چشم انداز هم وارد شده است. باید در این سندها به تدریج وارد شود تا در یک دوره ی تعریف شده مثلاً ۲۰ ساله فرایندها را طبق مداری که برای شما چیدم به آن نقطه برسانیم.

چند سال پیش، دیدم که مقام معظم رهبری الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت را مطرح کردند و بعد اقتصاد دانش بنیان. رابطه ی این دو با هم چطور است؟

هیچ منافاتی با یکدیگر ندارد. در حقیقت، اقتصاد دانش بنیان جزئی از الگوی ایرانی - اسلامی پیشرفت است. پیشرفت، همان طور که مقام معظم رهبری فرمودند، هم مؤلفه های مادی و هم مؤلفه های معنوی را در بر می گیرد؛ انسان موجودی دو ساحتی است. اقتصاد دانش بنیان و اقتصاد مقاومتی یک زیرسیستم از سیستم کلی الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت است. ابتدا، باید مبانی نظری و فلسفی الگوی ایرانی اسلامی پیشرفت طراحی شود. اقتصاد دانش بنیان هم جزئی از این فرایند است و می تواند به مثابه یک خردسیستم ازکلان سیستم الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت باشد.

به نظر شما، در کشور، عزمی برای رسیدن هم به الگو و هم اقتصاد دانش بنیان وجود دارد؟

خیر. هنوز، عزم جدی مشاهده نشده است. بعد از این که ۳۴ سال از انقلاب می گذرد، شخص رهبری سه چهار سال پیش الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت را مطرح کرد؛ یعنی این که ما الگوی واحدی نداریم و الگوهای ما در حقیقت تقریبی و ترجمه ای و وارداتی بوده است. هنوز، چنین عزمی وجود ندارد و هنوز گرایش های شبه سوسیالیستی و شبه لیبرالیستی در مسئولان ما وجود دارد بنابراین باید به این عزم برسیم و آموزه های قرآن محور و دین محور را در جامعه پیاده کنیم. این امر هنوز اشاره نشده و علت اساسی دارد برای این که مدیران ما شیفته و دلباخته ی آموزه های اقتصادی آن طرف اند. از زمانی که این عزم مشاهده شود، حداقل، ۵۰ سال زمان می برد تا این الگو طراحی شود.

نقش نخبگان چیست؟

نخبگان تنها می توانند هم اندیشی کنند و از طریق تبادل و تضارب اندیشه ها فضا را برای ورود عوام به این عرصه فراهم کنند. نخبگان کارشان این است که هم اندیشی کنند و فضا را برای تصمیم سازان در عرصه های اجرایی و تصمیم گیران کلان جامعه فراهم کنند؛ کارشان در این مرحله این است. نخبگان در این عرصه خیلی کم کار کرده اند وکار خاصی انجام نشده تا آن جایی که من اطلاع دارم یک مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت هم ایجاد شده و دارند یک سری کارهایی می کنند، ولی خیلی زمانبر است و امیدوارم که بتوانند هدف شخص مقام معظم رهبری را پیاده کنند و هدف اصلی به انحراف کشیده نشود.

نظر شما راجع به برخورد شعاری چیست؟ با تمام صحبتهای رهبر انقلاب برخورد شعاری می شود. چه کنیم که این اتفاق نیفتد؟

مقام معظم رهبری معمولاً فرمایش های کلیدی شان را در جمع دانشجویان مطرح میکنند. قطعاً، دانشجویان در زمان خاص خود جلوی این برخوردهای شعاری را خواهند گرفت. ببینید، ما با بحثکرسی های نظریه پردازی روبه رو بودیم؛ با بحثآزاداندیشی روبه رو بودیم که هم در حوزه و هم در دانشگاه راجع به آنها کار جدی ای صورت نگرفته و بنابراین حرف شخص رهبری روی زمین مانده که به نظرم می آید بهترین مکان برای جلوگیری از برخورد شعاری خود دانشگاه ها باشد و به جای ورود به عرصه هایی که ما به ازایی برای جامعه ندارد وارد این عرصه های تولید علم شوند.

بنابراین، این موضوع باید توسط همه ی جامعه به ویژه قشر دانشجویان که فشار از این ناحیه هم ایجاد شود. در غیر این صورت، این برخورد شعاری خواهد بود مثل بقیه ی فرمایش های ایشان که توجه جدی به آنها نمی شود.

تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
ارسال نظرات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات
تبلیغات