همه چیز در مورد طرح هدفمندی یارانه ها
مصاحبه با فرزین
تلقي عموم از هدفمندي يارانهها عمدتاً خروج از اقتصاد يارانهاي و آزادسازي برخي قيمتهاست اما زماني كه با دبير ستاد هدفمندي به گفتوگو مينشينيم، پي ميبريم كه طرح با ژرفاي عميق، بسياري از اصلاحات ساختاري اقتصاد را در خود ديده است، اتفاقي كه فرزين در اين گفتوگو خود از آن به عنوان "شخمزدن كل اقتصاد " ياد ميكند.
به گزارش فارس، تصور مردم و حتی کارشناسان و فعالان اقتصادی این است که با اجرای هدفمندی یارانهها جراحی بزرگ اقتصاد ایران بدون خون و خونریزی انجام شد و رفت پی کارش، غافل از اینکه تازه اول راه و شروع کار است، چه کسی فکر میکرد هدفمندی یارانهها الزاماتی تا این حد عمیق را در دل خود جای داده و موتور محرکه بسیاری از طرحها باشد که تحت عنوان طرح جامع و استراتژی توسعه هر ساله از این گوشه و آن گوشه اقتصاد سر برمیآوردند و سرنوشی جز شکست و ناکامی نداشتند.
خبرنگاران خبرگزاری فارس در این گفتوگو به ژرفای طرح هدفمندی یارانهها رفتند بدون اینکه از قبل چنین قصدی داشته باشند، طی دو یا سه سال اخیر از ابعاد طرح بسیار سخن گفته شده است اما این بار فرزین دبیر ستاد هدفمندی یارانهها به گونهای شفافتر ابعاد طرح را شکافت و خبرهای بسیار مهمی از چشماندازهای فعالیت دولت برای هدفمندی یارانهها در سال ۹۰ داد.
خبرهایی که بخشی در همین قسمت نخست گفت و گو آمده و میخوانید و بخش مهمتر برای فعالان اقتصادی و مردم را به دلیل طولانی بودن بحثدر قسمت دوم منتشر خواهیم کرد.
با اجرای هدفمندی یارانهها خبرنگاران فارس طی تماسهای متعدد با دبیر ستاد طرح تحول اقتصادی خواستار نشستی با وی برای پاسخ به سؤالات و ابهامات مطرح بودند که به قول خود فرزین جلسات فشرده روزانه و شبانه دولتیها و درگیری شدید اجرا اجازه چنین مجالی را نمیداد. سرانجام اصرار ما فرزین را در تعطیلی ۲۸ صفر به دفترش در معاونت اقتصادی وزارت امور اقتصادی و دارایی کشاند و گفتوشنودی مفصل و پرخبر را کلید زد، در حالی که ردیفهای پرشمار مهتابیهای سقف دفتر آقای سخنگو از آغاز مصاحبه تا به انتها خاموش بود و از جایی که ما نشسته بودیم دالان ورودی اتاق در تاریکی فرو رفته بود،
حتی زمانی که هوا ابری شد و نور کمرنگ اتاق بیشتر رنگ باخت، کلید برقی روشن نشد و به نظر میرسید فرزین صرفهجویی را از اتاق خود شروع کرده است.
غالبا مصاحبههای حضوری خبرنگاران با مصاحبه شونده با گپ و گفتی نه لزوما حول محور مصاحبه شکل میگیرد، این بار گپ و گفت با سؤال او درباره تحولات مصر آغاز شد، کشوری که اکنون در تب ناآرامی میسوزد و ما ایرانیان به دلیل خصومت سران این کشور و تیرگی روابط کمتر از هر نقطهای از دنیا از ویژگیهای امروز و حال و هوای آن با خبریم، تبادل اخبار بحثرا به خاطرات سفرهای اخیر هیئت اقتصادی ایران به مصر کشاند و فرزین نیز که در آن حضور داشت به بیان خاطراتی از این سفر پرداخت. اینکه مصریها ایران را به لحاظ غنای فرهنگ، تمدن و دارا بودن دانشمندان، شعرا و نویسندگان بزرگ همسنگ با تمدن
غنی خود میدانند، از نسل فاطمیون و نزدیکترین مسلمان به شیعیان هستند و علقه خاصی به ایرانیان دارند.
مطلب جالبتر اینکه حتی مقامات و مدیران میانی مصری در نشستهای غیر رسمی خود صراحتا مبارک را دست نشاندهنده و عامل آمریکا معرفی میکردهاند و ابایی از بیان این موضوع نداشتهاند.
نکته جالب دیگر در حاشیه این گفتوگو سررسیدن عرفان فرزند ۸ ساله و کوچک فرزین در گیر و دار مصاحبه بود که ذهن ما را به دو سال قبل و دفتر فرزین در وزارت اقتصاد برد، پنج شنبهای زمستانی در سال ۸۷ که بر سر قرار مصاحبه حاضر شدیم و عرفان هم آمده بود، آن روز حوصلهاش از گفتوگوی طولانی ما سر رفت و بارها سبب اختلال در روند مصاحبه شد، اما این بار پس از ورود سلامی کرد و به گوشهای رفت و خود را مشغول کرد، بدون اینکه تا پایان مصاحبه حضورش احساس شود.
دکتر فرزین میگفت عرفان امسال کلاس دوم ابتدایی است، دیدن عرفان صراحتا میگفت که عمری با هدفمندی یارانهها بر ما رفته است، عمری که جامعه ایران نیز طی آن برای اجرای هدفمندی یارانهها به بلوغ فکری رسید و با متانت اجرا و حتی تحمل ریاضت آن را پذیرفت و شاید این نبوده به جز نتیجه تلاش مدیرانی کارشناس که به انجام کارهای بزرگ در کشور آنهم با تکیه بر توان و دانش کارشناسانان داخلی ایمان داشتند.
بخش نخست این گفت و گوی ۲ ساعت و ۱۰دقیقهای را که به پاسخ فرزین به انتقادهای مطرح درباره عدم رعایت قانون در انتخاب شیب اصلاح قیمتها، اختلافات آماری در میزان صرفه جویی در مصرف انواع سوخت و رد اظهارات باهنر در غیرقانونی بودن برداشت دولت از منابع صرفه جوییها می پردازد، بخوانید:
* نامه ۲۹ فروردین لاریجانی و تائید برداشت دولت از قانون
فارس: میخواهیم کمی به عقب برگردیم در جریان تصویب قانون هدفمندی یارانهها اختلافاتی بین دولت و مجلس مطرح بود و حتی آقای احمدینژاد در مقطعی تهدید کرد هدفمندی را با آن شکل اجرا نمیکند، اختلافها عمدتاً بر سر شیب اصلاح قیمت حاملهای انرژی و درآمدزایی طرح بود، دولت رقم ۴۰ هزار میلیارد تومان را برای درآمد حاصل از اجرای طرح درخواست میکرد و مجلس نیز اصرار داشت این رقم خیلی بالا است و تحقق این رقم مستلزم تحمل تورم سنگینی است، بنابراین طرح باید به تدریج و در یک شیب ۵ ساله و سالانه با ۲۰ درصد اصلاح قیمتها اجرا شود. به هر شکل حال طرح اجرا شد ولی طی یکی، دو ماه اجرای
طرح نمایندگان مجلس اگر چه از شیوه آغاز طرح راضی هستند، اما معتقدند دولت آنچه را که آنها تصویب کردهاند، اجرا نکرده و اصلاح قیمتها را براساس پیشبینی ۲۰ درصدی مجلس انجام نداده است، حتی میگویند اصلاح قیمتها فراتر از ۴۰ هزار میلیارد تومانی است که دولت ابتدا مدنظر داشته است، آیا واقعاً دولت قانونی که مجلس تصویب کرد را اجرا کرده است؟
فرزین: ما جلسات زیادی تحت عنوان هدفمندی یارانهها در کمیسیون ویژه تحول اقتصادی مجلس داشتیم و بحثهای زیادی نیز چه از سوی دولت و چه از طرف نمایندگان مطرح میشد و اینگونه هم نبود که همه اعضای کمیسیون ویژه دیدگاه واحدی داشته باشند. بحثها کارشناسی بود و دیدگاههای مختلفی هم وجود داشت. من در مصاحبهای که در زمان ارایه لایحه هدفمندی یارانهها به مجلس با فارس داشتم سعی کردم آن اختلافات را توضیح دهم اینکه اعضای کمیسیون ویژه چه میگفتند و دیدگاه ما چه بود. نکتهای که ممکن است الان آنها مطرح کنند، بحثشیب اصلاح قیمتها است. در آن مصاحبه کاملاً کارشناسی دلایل انتخاب
شیب موثر برای اصلاح قیمتها را بیان کردم و دلایل اجتماعی، اقتصادی و فنی مسئله را گفتم. ما معتقدیم این شیب مطابق با قانون است. این را در جلسات اخیری که در کمیسیون ویژه داشتیم مطرح کردم.
باید نگاه کنیم قانون هدفمندی یارانهها به ما چه می گوید. قانون به ما میگوید میتوانیم طی ۵ سال قیمتها را به حداقل ۹۰ درصد فوب خلیج فارس برسانیم. به واژه " حداقل " دقت کنید، همچنین میگوید باید اصلاح کامل قیمتها ۵ ساله انجام شود و از واژه " تدریجی " هم در قانون استفاده میکند.
همچنین تبصرهای دارد که میگوید درآمد حاصل از اجرای قانون در سال اول اجرای طرح باید ۲۰ هزار میلیارد تومان باشد، یکی از اختلافاتی که به وجود آمد در خصوص همین ۲۰ هزار میلیارد تومان بود. ما معتقد بودیم که این ۲۰ هزار میلیارد تومان برای کل یک سال نیست و قانون در هر مرحلهای اجرا شود باید بتواند ۲۰ هزار میلیارد تومان درآمد کسب کند، این موضوع حتی در نامهای که خود آقای لاریجانی روز ۲۹ فروردین سال ۸۹ به رئیس جمهور نوشته آمده است. این نامه آقای لاریجانی است، در نامه ایشان نوشته شده… " مبلغ ۲۰ هزار میلیارد تومان مذکور مانند سایر ردیفهای قانون بودجه در طول سال قابل
تأمین است و منظور متقن الزاماً محاسبه درآمد و هزینه به طور متوسط ماهانه در کل سال نیست و مجموع کل درآمد ۲۰ هزار میلیارد تومان میکند صرفا برای ماههای باقی مانده سال با توجه به زمانی که دولت برای شروع آزادسازی قیمتها و هزینه منابع حاصله تعیین می کند جهت مصرف موضوع مواد ۷،۸ و ۱۱ قانون ".
این نامه صراحتا برداشت ما از قانون را تأئید میکند.
* بارها گفته بودیم گام اول را " موثر " برمیداریم
فارس: فکر میکنم علت طرح مسئله به این شکل در نامه آقای لاریجانی این باشد که قرار شد دولت قانون هدفمندی را در نیمه اول سال اجرا نکند، بنابراین منظورشان شاید این بوده است که اگر در نیمه دوم سال هم شما این درآمد را ایجاد کردید، اشکالی ندارد اما الان مسئله اینست که شما این درآمد را در سه ماه ایجاد کردید.
فرزین: ما قانون را در بخش اصلاح قیمتها طی سه ماه اجرا کردیم و در این سه ماه هم عدد ۲۰ هزار میلیارد تومان محقق نمیشود.
فارس: یعنی درآمد کمتری محقق می شود؟
فرزین: برآورد ما برای تحقق کل درآمدهایمان در سال جاری ۱۴ هزار میلیارد تومان است، بنابراین میزان تحقق درآمدها در سال جاری کمتر از ۲۰ هزار میلیارد تومان است. شما یک وقت بحثکارشناسی دارید، یک وقت مسئله مطابقت با قانون را مطرح میکنید، قانون گفته در سال اول اجرا میزان تحقق درآمد میتواند ۲۰ هزار میلیارد تومان باشد، برداشت ما از قانون این بود که این ۲۰ هزار میلیارد تومان متعلق به هر دورهای از اجرای قانون است که ما میتوانیم انجام دهیم. یکی از موارد اختلافمان در زمان تصویب قانون هم همین بود و نامه آقای لاریجانی نشان میدهد برداشت ما از اجرای قانون را قبول دارند.
ما برداشتمان را آن زمان گفتیم و نگفتیم که ۲۰ هزار میلیارد تومان را در طول یکسال محقق خواهیم کرد. ما آن زمان گفتیم و بارها هم اعلام کردیم گام اول اجرای طرح " گام موثر " خواهد بود. ما بارها این را اعلام کردیم، حتی از همان روز اول که به جلسات کمیسیون ویژه میرفتیم این را به اعضای کمیسیون اعلام میکردیم.
فارس: آن زمان میگفتید هم کارشناسان داخلی و هم خارج کشور معتقدند اگر شیب قیمتها در مرحله اول اجرا کمی تند باشد از تحمیل شوک تورمی در آغاز هر سال از دوره پنج ساله بعد جلوگیری خواهد کرد و قانون در سالها و مراحل بعدی با شیبی ملایمتر و بار روانی و تورمی کمتری به اجرا درمیآید.
فرزین: قبلا گفته ام چرا میخواستیم گام اولمان گام موثر باشد. ما دو سال با مردم صحبت کردیم. دولت اینهمه هزینه کرد، اینهمه بدنه دولت وقت گذاشت و تمام بدنه دولت را در کشور درگیر این طرح کردیم، پس با اینهمه آمادگی باید گام اول را گام موثری بر میداشتیم. دلایل کارشناسی را هم گفتم. الان نمیخواهم وارد دلایل کار کارشناسی شوم، سؤال شما این است که آیا اجرای طرح مطابق با قانون بوده است و یا نه. می گویم مطابق قانون بوده است، چون ما عین این را گفته بودیم و آقای لاریجانی هم در اینجا عنوان کردند برداشت ما را قبول دارند.
* اصلاح سالی ۲۰ درصد قیمت را در هیچکجای قانون نپذیرفتیم
فارس: شما در لایحه اولیه که به مجلس ارایه کردید در نظر داشتید در مرحله نخست به میزان ۶۰ درصد اصلاح قیمتهای یارانهای را انجام دهید و در سالهای بعد شیب ملایمتر شود، شما میگوئید برای اجرای طرح در سه ماه ۱۴ هزار میلیارد تومان درآمد حاصل شد. اگر این عدد ضرب در ۴ شود، در طی یک سال حدود۶۰ هزار میلیارد تومان خواهد شد و این یعنی همان ۶۰ درصد از یارانههای ۱۰۰ هزار میلیارد تومانی که دولت اعلام کرد سالانه میپردازد.
فرزین: ۴ تا ۱۴ هزار میلیارد تومان میشود ۵۶ هزار میلیارد تومان. صحیح است. یک نکته را دقت کنید، معمولا در ابهامی که ایجاد میکنند اصلاح قیمت بنزین را شاخص میگیرند، در اصلاح قیمت بنزین عنوان میکنند که ما تقریبا بخشی از راه را رفتهایم ولی توجه کنید؛ قانونی در جایی که درآمد ۲۰ هزار میلیارد تومان را مطرح میکند نمیگوید که ما باید درباره تک تک حاملها با شیب یکسان قیمتها را اصلاح کنیم. این اجرایی نیست. قیمت بنزین تا قیمت فوب آن، قیمت گازوئیل تا قیمت فوب، قیمت نفت سفید تا فوب، فاصلههای متفاوتی است. اینکه اصلاح قیمتها را چگونه تنظیم کنیم نیازمند کار کارشناسی
دقیقی است. قانون در اینجا وارد نشده بلکه تنها هدف را تعیین کرده است. چگونه رسیدن به هدف بر عهده مجری است.
فارس: قانون شیب را تعیین کرده است.
فرزین: کجا شیب را تعیین کرده است؟
فارس: جایی که سالانه اصلاح۲۰ درصد قیمتها را مطرح میکند.
فرزین: در کجای قانون ۲۰ درصد مطرح شده است. این استنباط آقایان است. ما هیچ کجای قانون سالی ۲۰ درصد اصلاح قیمتهای یارانهای را نپذیرفتیم.
فارس: با این اوصاف شما در سال اول درآمدی را که مجلس پیشبینی کرده بود محقق نکردید.
فرزین: آنها می گفتند ۲۰ هزار میلیارد تومان، اما ما اصلاح قیمتها را به میزان ۱۴ هزار میلیارد تومان اجرا کردیم.
* قانون حکمی برای اجرای طرح در سال دوم ندارد
فارس: با این حساب در سال دوم به میزان ۵۶ هزار میلیارد تومان از اصلاح قیمتها درآمد کسب خواهد شد.
فرزین: سال دوم - مرحله دوم - اجرای طرح را قانون مشخص نکرده است. ما یک وقت بحثقانون را میکنیم و یک وقت استنباط افراد را. قانون گفته سال اول ۲۰ هزار میلیارد تومان و ۱۴ هزار میلیارد تومان محقق کردیم. مگر قانون برای اجرای طرح در سال دوم بحثی مطرح کرده؟ خیر نکرده است.
*تدوین بودجه سال ۹۰ بر اساس قیمتهای فعلی حاملهای انرژی
فارس: به این ترتیب می شود گفت، درآمد هدفمندی یارانهها را در بودجه سال ۹۰ رقم ۵۶ هزار میلیارد تومان پیشبینی کردید.
فرزین: برای سال آینده در بودجه پیشبینی هایی کردهایم. ما قیمتهای کنونی حاملهای انرژی را در سال آینده اعمال خواهیم کرد و ادامه خواهیم داد.
فارس: یعنی قیمتها در سال آینده افزایش پیدا نمیکند؟
فرزین: عرض کردم؛ قانون مشخص کرده است هدفمندی یارانهها در سه فاز اجرا شود. اینکه فاز دوم اجرای طرح سال آینده باشد یا نه، هنوز در کارگروه جمعبندیی نداریم، البته باید آمادهسازیهای لازم را انجام دهیم، اما هنوز هیچ جمعبندی در خصوص اینکه آیا در سال آینده فاز دوم طرح را اجرایی کنیم نداریم.
فارس: به نظر میرسد اگر مرحله دوم اجرای طرح سال آینده نباشد بهتر است چون مردم هنوز مرحله اول اجرای طرح را به خوبی هضم نکردهاند.
فرزین: عرض میکنم، هیچ جمعبندیی ندرایم. به همین دلیل فعلا براساس قیمتهای موجود بودجه سال ۹۰ را میبندیم.
فارس: یعنی بودجه با قیمتهای فعلی بسته شده است؟
فرزین: بله، با معاونت برنامهریزی جلسه داشتیم و قیمتها را بر این اساس تنظیم کردیم.
*مصرف بنزین در کشور به زیر تولید پالایشگاهها رسیده است
فارس: یعنی همین درآمد سه ماهه ۱۴ هزار میلیارد تومانی ضرب در ۴ میشود؟
فرزین: نه، اعداد کمی متفاوت میشود چون مصرف حاملهای انرژی در ماههای مختلف متفاوت خواهد بود.
ببینید، اینها همه برآورد است. همین جا خدمتتان عرض کنم میزان صرفهجوییهایی که تا الان اتفاق افتاده بسیار فراتر از آن چیزی بوده که ما پیشبینی میکردیم. اگر بخواهید عدد و رقم دقیق را به شما ارایه میکنم. زمانی که ما طرح را بستیم صرفهجویی بنزین را حول و حوش ۵ درصد پیشبینی میکردیم بر همین اساس هم درآمدمان را بسته بودیم. یعنی درآمدمان مبتنی بر این بود که مردم چقدر مصرف کنند، قیمت چند باشد و " درآمد " حاصل ضرب این دو عدد بود.
برای بنزین ما پیشبینی میکردیم ۵ درصد صرفهجویی اتفاق بیفتد، اما الان مصرف بنزین در کشور به زیر ۴۵ میلیون لیتر در روز رسیده است.
فارس: از ۶۳ میلیون لیتر؟
فرزین: بله.
* دلایل اختلاف آمارهای اعلام شده درباره مصرف بنزین و گازوئیل
فارس: اما آماری که شرکت پخش فرآورده های نفتی اعلام کرده، چیز دیگری است.
فرزین: سؤال خوبی است، اجازه بدهید من همین جا به آن پاسخ دهم، چون دیدم برخی خبرگزاریها هم به این مسئله پرداختهاند. وزارت نفت درباره میزان مصرف به طور روزانه به من گزارش میدهد. آماری که ارایه میکنم میزان مصرف بنزین معمولی و سوپر از تاریخ ۲۸ آذرماه تا ۱۱ بهمن است. میزان مصرف بنزین در این دوره روزانه ۵۳.۲ میلیون لیتر بوده است این مربوط به ماه اول تا الان است، یعنی زمانی که در آن بنزین ۱۰۰ تومانی را در کارتها شارژ کرده بودیم. اما متوسط مصرف روزانه از ابتدای بهمنماه تاکنون و در حالی که سهمیههای ۱۰۰ تومانب بنزین هم کاهش یافته متفاوت است و به ۴۵.۳ میلیون لیتر
کاهش یافته است.
در روز یاردهم بهمن ماه مصرف به ۴۲.۷ میلیون لیتر رسیده یعنی مصرف به زیر ۴۵ میلیون لیتر کاهش یافته است. شما میدانید که تولید پالایشگاههای داخلی کشور هم اکنون ۴۵ میلیون لیتر در روز است. الان به وضعیتی رسیدهایم که تولید داخلیمان به اندازه نیاز است و ما این را پیشبینی نمیکردیم.
فارس: این ۴۵ میلیون لیتر تنها تولید پالایشگاههاست یا با جمع پتروشیمیهایی که وارد مدار تولید بنزین شدهاند؟
فرزین: نه، فقط تولید پالایشگاههایمان است.
فارس: به همین دلیل وزیر نفت اعلام کردهاند پتروشیمیهایی که تغییر کاربری یافته بودند به وضعیت تولید قبل خود باز میگردانده میشوند؟
فرزین: بله، ما اساسا روزانه ۴۵ میلیون لیتر تولید بنزین داشتیم و کاهش مصرف به این میزان را پیشبینی نمیکردیم.
فارس: پیشتر در جایی گفته بودید، درآمد حاصل از محل صرفهجویی هم به منابع هدفمندی یارانه ها اضافه می شود.
فرزین: من الان وارد این بحثنمیشوم، شما پرسیدید آیا این درآمدها برای سال آینده ضرب در چهار میشود؟ من عرض کردم درآمد ۱۴ هزار میلیارد تومان یک پیشبینی افتتاح اجرای قانون بوده است. براساس یک مقدار مصرف، پیشبینی کرده بودیم. شما الان مصرف گازوئیل را ببینید. مصرف گازوئیل در شروع طرح روزانه ۵۳ میلیون لیتر در بخش حمل و نقل بوده است. متوسط مصرف روزانه از ۲۸ آذرماه تا امروز حدود ۴۴ میلیون لیتر بوده، تازه این مربوط به وقتی است که سهمیه گازوئیل ۱۶.۵ تومانی میدادیم، در عین حال از ابتدای بهمن ماه تا امروز(۱۳ بهمن) مصرف روزانه به ۳۹.۳ رسیده است.
فارس: ولی آنچه که شرکت پخش فرآوردههای نفتی اعلام کرده، مصرف گازوئیل ۵ درصد بالاتر از سال قبل است.
فرزین: برخی خبرگزاریها اینگونه برخوردی کرده بودند که آمار و اعداد متفاوت است. آماری که الان من ارائه میکنم، آمار وزارت نفت است و ارقامی که میگوئیم ارقامی است که شرکت پخش براساس میزان فروش خود در پمپ بنزینها ارایه میدهد، آن عددی که شرکت پخش اعلام کرده بود براساس فروشش به پیمانکاران بوده است. پیمانکاران سوخت را میخرند و به مردم میفروشند، پس دقت کنیم یکی میزان مصرف مردم است و دیگری میزان خرید پیمانکاران. این دو عدد فرق دارند. پیمانکار بنزین را از شرکت پخش خریده اما همه را به مردم نفروخته است.
* استفاده از سوخت صرفهجویی شده در پالایشگاهها
فارس: پس بقیه بنزین خریداری شده را چکار کرده است؟
فرزین: آمار شما متعلق به چه روزهایی است؟
فارس: دی ماه. مصرف گازوئیل در دی ماه سال قبل روزانه ۹۳ میلیون لیتر بوده است…
فرزین: من داشتم مصرف گازوئیل را در بخش حمل و نقل میگفتم.
فارس: این رقم مصرف کل است.
فرزین: ماجرای میزان مصرف گازوئیلی که افزایش یافته میدانید چیست؟ این میزان به مصرف نیروگاهها رسیده است. نیروگاههای ما نفت کوره و گازوئیل استفاده میکنند، چون در زمستان گاز به نیروگاهها داده نمیشود، مصرف نفت کوره و گازوئیل شان افزایش پیدا میکند، امسال سرمایی که اتفاق افتاد مقداری مصرف نفت کوره و گازوئیل آنها را به نسبت سال گذشته افزایش داد، بنابراین اعدادی که من اعلام کردم اعداد شرکت پخش فرآوردههاست و این اعداد میزان مصرف مردم در جایگاههای سوخت است، طبیعی است که اعداد با هم متفاوت باشند، این اعداد هر روز برای ما گزارش میشوند و ما هر روز در
جلساتمان بررسی میکنیم.
آمار را بخواهم خدمتتان عرض کنم، مثلا برداشت نیروگاهی نفت و گاز کل کشور از ابتدا تا ۲۶ دی ماه بدین شکل است، میانگین برداشت نیروگاهی از ابتدای سال ۸۸ بالغ بر ۱۳،۷ میلیون لیتر بوده است و در سال ۸۹ به ۲۶ میلیون لیتر رسیده یعنی ۸۹ درصد مصرف نیروگاهی رشد کرده است، در عین حال مصرف غیر نیروگاهی ۱۳ درصد کاهش داشته است.
میانگین مصرف از ابتدای سال نسبت به سال قبل فرق میکند، ولی اگر میخواهیم آثار هدفمندی یارانه ها را بگوئیم باید آمار همین دوره را ببینیم اگر مصرف کل ۲،۴ درصد رشد کرده ناشی از رشد مصرف نیروگاههاست.
*ترکیب مصرف سوخت در کشور در حال تغییر است
فارس: متوسط مصرف بهینه گازوئیل در کشور چقدر است؟ میخواهیم ببینیم صرف جویی که مردم دارند چقدر در مصرف کل کشور اثر داشته به نظر میرسد، آثار این صرفه جویی مشهود نیست؟
فرزین: مصرف مردم یعنی غیر نیروگاهی کاهش داشته است، در عین حال اگر مصرف نیروگاهی افزایش داشته مربوط به همین دو ماه فصل سرماست. من آمار مصرف گاز را به شما می گویم. عنوام میشود مصرف گاز افزایش پیدا کرده است. دلیلش این است که مصرف خانگی در مدت کوتاهی رشد داشته است، شما دقت کنید به طور متوسط مصرف گاز در کشور پس از هدفمندی ۶ درصد کاهش پیدا کرده است ولی اینکه چه اتفاقی افتاده است موضوع از این قرار است که تراز مصرف گاز در کشور منفی است، یعنی همین که مصرف در بخش خانگی کاهش پیدا میکند آن را وارد بخش تولید کرده و در آن جا استفاده میکنیم. ما در تولید برای مصرف گاز با تقاضای
مازاد روبهرو هستیم، دلیل اینکه به نیروگاهها گازوئیل و نفت کوره به عنوان سوخت تحویل میدهیم این است که نمیتوانیم گاز مورد نیازش را تامین کنیم. هر چه مصرف در بخش خانگی اتفاق بیفتد میتوانیم گاز مورد نیاز نیروگاهها را تامین کنیم ما الان تقاضای مازاد در بخش مصرف گاز داریم چیزی که هست ترکیب مصرف سوخت دارد تغییر میکند یعنی با اجرای قانون مصرف در بخش خانگی کم میشود و به بخش تولید انتقال مییابد.
فارس: آماری دارید که در بخش خانگی ما چه اتفاقی افتاده و چقدر مصرف گاز کم شده است.
فرزین: ببینید، در مورد مصرف گاز بر اساس عددی که از آقای اوجی گرفتهام، از ابتدای اجرای طرح هدفمندی مصرف گاز ۶ درصد کاهش پیدا کرده اما مصرف نیروگاهها در صنایع ۱۲ درصد رشد داشته است. عرض کردم ما در بخش گاز با تقاضای مازاد روبرو هستیم پس اینگونه نیست که مصرف گاز کشور کاهش پیدا کند، بلکه هر چه در بخش خانگی صرفه جویی کنیم آن را به بخش تولید میبریم، تا زمانی که پروژه فازهای گازی در دست اجرای کشور به بهره برداری برسد، در آن زمان ممکن است تولید از تقاضا پیشی بگیرد. رقم صرفه جویی خانگی در حال حاضر معادل ۲۲ میلیون متر مکعب در روز است که عدد بالایی است.
*تراز مصرف انرژی کشور را " گاز " گذاشتهایم
فارس: یعنی معادل تولید روزانه یک فاز پارس جنوبی؟
فرزین: بله. معادل تولید یک فاز پارس جنوبی. عدد بسیار قابل توجهی است. یک نکته دیگر را هم توجه کنید ما نفت کوره را هم به نسبت گران کردیم، اما تراز مصرف انرژی را در کشور " گاز " قرار دادیم. نفت کوره و گازوئیل حاملهای قابل صادرات و قابل قاچاق هستند، بنابراین قیمتهای آنان را به گونهای انتخاب کردیم که تمام مصرف کنندگان این حاملها برای مصرف گاز انگیزه پیدا کنند. قیمت گذاری ما به گونهای است که همه رغبت پیدا کنند به سمت مصرف گاز بروند. الان در مورد واحدهای تولید آجر در کشور چه مشکلی پیش آمده است؟ آنها میگویند با نفت کوره ۲۰۰ تومانی هزینه تولیدشان خیلی افزایش
مییابد، ما میگویم از گاز استفاده کنید چون قیمت هر متر مکعب گاز ۷۰ تومان است.
پس همگی انگیزه دارند به سمت مصرف گاز بروند، این نکته را توجه کنید " تغییر ترکیب مصرف انرژی کشور در حال رخ دادن است ".
نهاده نفت کوره قابل صادرات است و رقم آن بسیار قابل توجه خواهد بود، قیمت انرژی کشور میتواند بر اساس قیمت گاز شکل بگیرد، بنابراین ما در مرحلهای هستیم که این تغییر در ترکیب انرژی کشور در حال اتفاق افتادن است، باید مدتی بگذرد تا این اعداد در اقتصاد بنشینند و به نکاتی توجه کنید، قیمت گذاری ما به گونهای بود که قطعا مصرف بنزین را اعداد نشان میدهد کاهش شدید پیدا کرده است. اگر امروز مسئولان افغانستان و پاکستان به ایران میآیند و برای خرید بنزین و گازوئیل مذاکره میکنند به خاطر این است که قاچاق کاهش پیدا کرده است. چرا پارسال نمیآمدند.
*کاهش انگیره قاچاق و افزایش شدید قیمت انرژی در همسایگان
فارس: سؤال ما آقای دکتر همین جاست. قیمتهایی که برای نفت کوره و گازوئیل تعیین کردهایم در مقایسه با قیمتهای جهانی پایینتر است و قاچاق همچنان صرفه اقتصادی دارد، پس علت اینکه قاچاق کاهش پیدا کرده چیست؟
فرزین: یک زمانی قیمت گازوئیل ۱۶.۵ تومان بوده است، حال گازوئیلی که قاچاقچی بخواهد تهیه کند ۳۰۰ تومانی است انگیزه قاچاق شدید کاهش پیدا کرده است. زمانی آرد در کشور کیلویی ۷ تومان بوده است، ولی الان گندم ۲۹۰ و آردش ۳۰۰ تومان است، دیگر انگیزهای برای قاچاق وجود ندارد. زمانی نفت کوره را ۹،۵ تومان میخریدند، حالا هر لیتر را ۲۰۰ میخرند پس انگیزههای اقتصادی قاچاق کاهش پیدا کرده است.
در مورد برخی حاملها همچنان احتمال قاچاق وجود دارد چرا گفتیم نفت سفید را سهمیه بندی میکنیم، وقتی قیمت نفت سفید را ۱۰۰تومان در نظر میگیریم احتمال قاچاق زیاد است زیرا قیمت آن با قیمت فوب بنزین یکسان است، بنابراین ما میگوییم انگیزههای قاچاق کاهش پیدا کرده است. الان اخباری که از کشورهای همسایه مانند عراق، افغانستان و پاکستان میرسد این است که هزینه انرژی برای آنها شدیدداً افزایش پیدا کرده است، خبر پاکستان را خودتان در خبرگزاری فارس منتشر کردید، اینها نشان میدهد هدفمندی یارانهها توانسته انگیزههای قاچاق را کاهش دهد. به قول شما آیا همچنان انگیزه قاچاق
وجود دارد؟ پاسخ این است که همچنان در مورد گازوئیل وجود دارد به خصوص اگر گازوئیل ۱۵۰ تومان باشد، همچنان در مورد نفت سفید وجود دارد در مورد نفت کوره البته انگیزه کمتر است اما در کل انگیزه ها خیلی کاهش پیدا کرده است.
* فارس: شاید اگر در مصرف حاملهایی مانند گاز و برق شاهد صرفه جویی شدیدی نیستیم به این دلیل است که قبضهای جدید به دست مردم نرسیده است.
فرزین: نه. یک نکته دیگر را هم باید دقت کنیم. صرفه جویی چطور اتفاق میافتد؟ یک بخشش ناشی از تغییر رفتار مصرف کننده است اما صرفه جویی در تولید تنها با تغییر رفتار اتقاق نمی افتد، بلکه با تغییر تکنولوژی اتفاق میافتد. هنوز تغییر تکنولوژی اتفاق نیفتاده است، تغییر تکنولوژی زمان میبرد.
* اجرای هدفمندی انگیزههای اقتصادی بهینهسازی را ایجاد کرد
فارس: یکی از انتقاداتی که به اجرای طرح میشود، همین است، اینکه قبل از انجام اقدامات لازم برای بهینه سازی مصرف سوخت طرح هدفمندی به اجرا در آمد، الان تکنولوژی تولید و حتی لوازم برقی و مورد استفاده در منازل به شدت پرمصرف و مشکل آفرین هستند.
فرزین: ما زمانی که طرح را اجرا میکردیم یک اعتقاد داشتیم و آن اینکه باید اصلاحات قیمتی با غیر قیمتی همزمان باشد، البته یک سری اصلاحات غیر قیمتی در کشور مثل بهنیه سازی انرژی سالها بود که در کشور شروع شده بود، بخشی مربوط به تکنیکهای تبلیغاتی برای کاهش مصرف بود و در بخشهایی دولت اعتباری را قرار داد، مثلا سازمان بهینه سازی ستاد مدیریت مصرف سوخت، سهمیه بندی بنزین و توسعه خطوط مترو را مودر توجه قرار داده بود بنابراین بخشی از اصلاحات غیر قیمتی انجام شده بود.
در عین حال ما معتقد بودیم تنها اصلاحات غیر قیمتی کافی نیست و اصلاحات قیمتی باید با غیر قیمتی همراه باشد، زیرا اصلاحات قیمتی است که انگیزه میدهد بخش خصوصی و مردم به سمت اصلاحات غیر قیمتی حرکت کنند.
بنابراین زمانی که طرح اجرا شد برای اینکه اصلاحات غیر قیمتی سریعتر اتفاق بیفتد بستههایی را طراحی کردیم، چرا آمدیم وگفتیم بسته حمل و نقل، بسته صنعت بسته کشاورزی مشکل بستههای ما چه بود؟
منطق بستههای ما دو چیز بود. اول اینکه در بستهها به دنبال این هستیم " تغییر تکنولوژی " سریعتر اتفاق بیفتد و برای اینکه این اتفاق بیفتد، سیاستهای حمایتی از بنگاهها را دیدهایم تا با منابع ارزان قیمت و حمایتهایی که اعمال میکنیم، تغییر تکنولوژی اتفاق بیفتد، مثلا در بخش حمل و نقل اعتبار ارزان قیمت تخصیص میدهیم که خودرو ها نوسازی شوند در صنعت اعتباری انرژی و اعتبار برای تغییر تکنولوژی و بهینه سازی میدهم در کشاورزی هم به همین شکل به مرغداری و دامداری کمک ارزان قیمت میکنیم تا تکنولوژی خود را تغییر دهد.
منطق دوم هم مربوط به " افزایش هزینه و قیمت تمام شده برای تولید کنندگان " است. ما در بسته ها به دنبال روشی بودیم که قیمت تمام شده را در بخش دیگر کاهش دهیم. یعنی هزینههای مالی بنگاه را کاهش دهیم تا بتوانیم بخشی از افزایش قیمت ناشی از افزایش قیمت تمام شده را جبران کنیم، البته اعتقاد داریم با بهینه سازی هم این اتفاق میافتد، ولی تلاش کردهایم بخشی از هزینهها را با بهینه سازی و سایر اعتبارات مالی کاهش دهیم تا افزایش قیمت بالایی در آن صنعت اتفاق نیفتد.
منطق بستههای ما این دو چیز است. یک " تغییر تکنولوژی سریع اتفاق بیفتد " و دو " افزایش قیمت انرژی آثار شدیدی بر افزایش قیمت تمام شده نداشته باشد ". کل بستههای ما بر این دو منطق متمرکز است، تمام سیاستهای ما روی این متمرکز است تا این کارها به سرعت اتفاق بیفتد. طرح تازه اجرا شده است. الان در بخشهای مختلف همه برای بهینه سازی مصرف انگیزه پیدا میکنند. همین لحظه که شما در خانه نشستهاید و تغییر رفتار میدهید، تولید کنندگان انگیزه پیدا کردهاند که تغییر تکنولوژی بدهند. پس باید صبر کنیم زیرا آثار میان مدت خود را سال بعد نشان خواهد داد.
* انگیزه تغییر تکنولوژی بدون اصلاح قیمت ایجاد نمیشود
فارس: برخی معتقدند لازم بود آن اتفاق منظورم تغییر تکنولوی است، انجام میشد و بعد وارد اجرای طرح هدفمندی یارانهها میشدیم.
فرزین: سؤال این است که آن اتفاق در چه صورت میافتاد؟
فارس: یعنی باید انگیزه ایجاد میشد؟
فرزین: همین است. الان دو سال است که بحثاجرای طرح تحول مطرح است، سالها بود که وزارت نیرو هزینه بالایی برای ساخت و پخش تیزرهای تلویزیونی صرفه جویی برق میپرداخت، آیا توانسته بود مصرف برق را کنترل کند.
شما ببینید در سالهای اخیر استفاده از اسپیلتها - کولرهای گازی - رایج شد و به صورت قاچاق و قانونی وارد کشور میشدند و الان بسیاری از خانهها اسپیلت دارند، چگونه شما میتوانستید جلوی اینها را بگیرید وقتی مردم استفاده میکردند، ما معتقدیم این علامت قیمتی و پرچم قیمت علامت مهمی است. الان علامت قیمتی وجود دارد اما شما هم باید بستر سازی کنید که این تغییر اتفاق بیفتد. این دو باید با همدیگر حرکت کنند. نکته صرفه جویی را عرض میکنم.
همچنان باید منظر صرفه جویی های بسیار بزرگتر باشیم، ما همچنان باید منتظر فکر خلاق ایرانی برای بهینه سازی باشیم.
من به شما اطمینان میدهم دانشگاههای ما و افراد خلاق ایرانی از همین الان فکرشان کار میکند که چگونه مصرف انرژی را در کشور و در بنگاهها کاهش دهیم چون دیگر این اقتصادی شده است. بهینه سازی انرژی الان در کشور یک پروژه اقتصادی است. تا الان نبوده تا الان اگر بنگاهی میآمد و یخچال کم مصرف تولید میکرد چون هزینه تولیدش بالاتر بود ورشکست میشد. چون اقتصادی نبود و بنده و جنابعالی به آن واکنش نشان نمیدادیم، ولی الان بهینه سازی انرژی از نظر منطق اقتصادی در کشور یک پروژه اقتصادی است. به همین دلیل اطمینان داشته باشید همه به سمت آن حرکت میکنند و آثار صرفه جوییهای
عظیم را انشاالله در میان مدت شاهد خواهیم بود. نباید انتظار داشت الان همه تحولات به یکباره اتفاق بیفتد.
* نظر باهنر را قبول ندارم، درآمد حاصل از صرفه جویی جزو منابع سازمان هدفمندی است
فارس: با بحثصرفه جویی که مطرح شد، برمیگردیم به بحثاولمان که فرمودید اگر صرفه جویی اتفاق بیفتد درآمد دولت کاهش پیدا خواهد کرد. مثلا الان ۱۴ هزار میلیارد تومان برای سه ماه در نظر گرفتهاید اگر این صرفه جویی سال آینده بیشتر شود، درآمد هدفمندی یارانهها کاهش پیدا خواهد کرد.
فرزین: کاهش میزان درآمد از این منظر بدیهی است. مصرف کم میشود درآمد هم کاهش پیدا خواهد کرد، شما در مصاحبهای که با آقای باهنر داشتید به این مساله اشاره کردید.
فارس: پس مصاحبه آقای باهنر با فارس را خواندهایدید؟ در مصاحبه با ایشان مطرح کردیم که دولت قرار است علاوه بر درآمد حاصل از افزایش قیمتهای انرژی، درآمد جدیدی برای خود در هدفمندی یارانه ها منظور کند و آن درآمد عبارت است از منابع آزاد شده حاصل از صرفه جویی در مصرف انواع سوخت. آقای باهنر پاسخ داد منایع حاصل از صرفه جویی نباید وارد حساب سازمان هدفمندی یارانهها شود، یعنی مثلا اگر صرفه جویی منجر به صادرات مازاد بنزین و گازوئیل شد، درآمد آن باید وارد خزانه یا صندوق توسعه ملی و حساب ذخیره شود و با اجازه مجلس امکان برداشت دولت را داشته باشد.
فرزین: ولی من معتقدم بخش عمدهای از صرفه جویی که اتفاق میافتد جزو درآمد سازمان هدفمندی یارانهها است.
* قانون تصریح دارد کلیه منابع حاصل از اجرای طرح برای سازمان هدفمندی یارانههاست
فارس: بر اساس چه قانونی آقای دکتر؟ در قانون نیامده که درآمد صرفه جوییهای حاصل از این طرح به حساب سازمان هدفمندی یارانهها واریز شود.
فرزین: کمی دقت کنید به اینکه قانون تصریح دارد. قانون در مادهای میگوید " کلیه منابع " حاصل از اجرای طرح قانون میگوید کلیه منابع، تصریح نمیکند " منابع " باید به حساب سازمان هدفمند سازی یارانهها واریز شود. بنابراین این با صرفه جوییهای بالایی که اتفاق میافتد بخشی میتواند جز منابع سازمان هدفمندی یارانهها باشد. ما در این رابطه با آقایان صحبت خواهیم کرد، چون همین الان هم تعامل خوبی با کمیسیون ویژه مجلس داریم و مشکلی در این زمینه نداریم، ولی قانون میگوید کلیه منابع. به یک مسئله دقت کنیم چون الان طرح دارد به خوبی اجرا میشود چرا مردم به خوبی همراهی
کردهاند.
یکبار مرور کنیم. یکی از دلایل این است که ما منابع مطمئنی را به مردم میدهیم. نباید این را فراموش کنیم مردم پایههای اصلی این طرح هستند، مردم باید بدانند و اطمینان و ایمان داشته باشند که معیشتشان برای دولت مهم است. مردم به این ایمان بیاورند. من فکر میکنم بخشی از موفقیت طرح در این نهفته است که مردم به دولت اعتماد کردند و پذیرفتند واقعا معیشتشان برای دولت مهم است، دولت اول پول نان را پرداخت و بعد یارانه نان را هدفمند کرد، بنابراین بخشی از پذیرش ها ناشی از این است که جبران زیان مردم دیده شده است. اگر مصرف بنزین در جایگاه ما به ۴۵ میلیون لیتر رسیده مرور کنید، در
سال ۸۶ به مرز ۹۰ میلیون لیتر در روز رسیده بود، از آن زمان تا کنون سالی یک میلیون خودرو هم در کشور تولید شده است حال اینکه مصرف رسیده به زیر ۴۵ میلیون لیتر این یعنی انقلاب. گازوئیل هم همینطور. حال اگر این بیاید و نصف شود. آیا ما باید پرداختی به مردم را نصف کنیم؟ آیا قانونگذار میگوید پرداخت یارانه نقدی به مردم نصف شود.
فارس: کاهش منابع را چگونه میخواهید جبران کنید! آقای باهنر معتقد بود کل در آمدهای کشور یا باید وارد صندوق توسعه ملی و حساب ذخیره ارزی شود و یا وارد خزانه و با اجازه مجلس دولت میتواند منابع را برداشت کند.
فرزین: ما درباره همه چیز در ساز و کار قانون داریم صحبت میکنیم.
فارس: آقای باهنر این را مطرح کرده بود که ما توافق کردیم دولت حساب هدفمندی را از درآمدهای دیگر خود جدا کند و اینکه منابعی را غیر از درآمد آزاد سازی قیمتها در نظر بگیرد، خلاف قانون است.
فرزین: من خارج از قانون حرف نمیزنم قانون گفته کلیه درآمدها.
* نمی توانیم با نصف شدن مصرف، یارانه پرداختی به مردم را نصف کنیم
فارس: کلیه درآمدهای چه؟
فرزین: حاصل از اجرای قانون.
فارس: اجرا یعنی چه؟ آزاد سازی؟
فرزین: این که شما میگوئید یک تفسیر قانون است. برداشت من این است که کلیه درآمدهای حاصل از اجرای قانون. برداشت من این است که درآمدهای صرفه جویی بخشی از درآمدهای حاصل از اجرای قانون است. میگویم آیا اگر درآمدها نصف شد باید پرداختی مردم را نصف کنیم؟ این برداشتی از قانون است.
فارس: در این مورد شما نیاز به توافق با مجلس ندارید؟
فرزین چرا ما بودجه را به مجلس میبریم، ما سال آینده هر کاری بخواهیم انجام دهیم باید در بودجه تصویب شود. ما در قالب قانون عمل میکنیم.
فارس: اگر مصرف مردم نصف شود، آیا این نمیتواند برای دولت درآمد ایجاد کند؟
فرزین: چه در آمدی.
فارس: مثلا در جایی هزینههای دولت را کاهش دهد.
فارس: یک نکته را دقت کنیم، الان ما گازوئیل را به مردم ۱۵۰ و ۳۰۰ تومان میفروشیم. فرض کنیم مصرف گازوئیل در کشور نصف شود دیگر گازوئیل را به قیمت فوب میفروشیم، فوب خلیج فارس ۷۰۰ تومان است. آثار مثبت طرح را برای اقتصاد ملی عرضه میکنم. در هر صورت میخواهم بگویم صرفه جویی ها برای کشور همگی خیر و برکت است. چرا؟ چون منابع کشور را ذخیره و حفظ میکند و ما هر کاری باید انجام دهیم باید در قالب قانون و قانون بودجه ببینیم.
ادامه دارد...