شورای رقابت یا قیمتگذاری؟
طی ماههای اخیر موضوع کاهش عرضه و افزایش قیمت خودرو، مورد توجه محافل اقتصادی بوده است.
به گزارش افکارنیوز، تا پیش از نقش آفرینی مرکز ملی رقابت و شورای رقابت، سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تولیدکنندگان براساس قیمتتمام شده، محصولات خودروسازان را قیمتگذاری میکرد.
از اواسط سال۹۱، عرضه خودرو به دلایل مختلفی کاهش یافت و در نتیجه، قیمت بازاری خودرو رو به افزایش گذاشت. از نظر منطق «قیمت تمام شده»، افزایش قیمت بازار معتبر نبود و شرکتهای خودروسازی موظف بودند محصولات خود را به همان قیمت رسمی تعیین شده توسط سازمان حمایت عرضه کنند. نتیجه اینکه در نیمه دوم سال گذشته، رانت بسیار بزرگی از شکاف میان قیمت بازاری و رسمی خودرو ایجاد شد. صرفنظر از اینکه عامل اولیه کاهش عرضه خودرو در اوایل سال۹۱ چه بوده باشد، قیمتگذاری خودرو توسط سازمان حمایت، انگیزه برای افزایش تولید را نزد خودروسازان سرکوب کرد و قیمتگذاری سازمان حمایت، عملا
باعثشد عرضه خودرو در سال ۱۳۹۱ کمتر و کمتر شود و شکاف قیمتی میان قیمتهای رسمی و بازار و رانت ناشی از آن در نیمه دوم سال۹۱ بیشتر و بیشتر شود. در واقع سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تولیدکنندگان در سال ۹۱ نقش کاملا مغایر با عنوانش در بازار خودرو ایفا کرد و باعثشد هم خودروسازان ضررکنند و هم خودرو به قیمتهای بسیار بالاتری(نسبت به حالتی که در قیمتگذاری دخالت نمیکرد) به دست مصرفکنندگان برسد.
اواخر سال۹۱ به تدریج سروکله شورای رقابت در محافل رسانهای و سیاستگذار پیداشد و این شورا پس از کشوقوسهای فراوان توانست ثابت کند قیمتگذاری در بازار خودرو وظیفه قانونی شورای رقابت است نه سازمان حمایت. با اظهارنظر صریح رییسجمهور در مصاحبه با خبرنگار سیما در پنجم اسفند۹۱، درباره اینکه قیمتگذاری خودرو حق شورای رقابت است، این شورا قدرت اعمال حق و تکلیف قانونی خود را نیز پیدا کرد و به تدریج همه نگاهها متوجه شورای رقابت شد تا ببینند، این شورا چگونه با موضوع افزایش قیمت خودرو برخورد خواهد کرد.
با توجه به ریاست یک اقتصاددان مشهور بر شورای رقابت، انتظار میرفت این شورا به ریشه ماجرای افزایش قیمت خودرو بپردازد و تلاش کند تا خودروسازان عرضه خود را افزایش دهند تا قیمتها در بازار تعدیل شود؛ اما متاسفانه شورای رقابت نیز راه اشتباه «قیمتگذاری» را در پیش گرفت آن هم با فرمولهای مبتنی بر قیمت تمام شده.
قیمتگذاری دستوری براساس قیمت تمام شده آن هم در بازار نسبتا انحصاری خودرو که امکان شکلگیری بازار دوم(سیاه) در آن وجود دارد، هم از نظر علمی و هم عملی مردود است. تعیین قیمتهای دستوری بر اساس قیمت تمام شده در این بازار، به عرضهکنندگان پیام میدهد که میتوانند بدون نگرانی از افت بهرهوری، هزینههایشان را بالا ببرند یا بالاتر نشان دهند؛ چرا که اولا رقیب موثری در میدان نیست و ثانیا، نهاد قیمتگذار، هزینههایشان را به رسمیت میشناسد. پس چه نیازی هست که برای کاهش قیمتتمام شده، جلو زدن از رقبا و جلب مشتری، به خودشان زحمت دهند؟
شاید درک مسائل فوق از سازمان حمایت با آن ساختار و نرمافزار و فلسفه وجودی کهنه آن، انتظار زیادی بود؛ اما شورای رقابت با آن ساختار جوان و کیفیت اعضایش چرا منطق اقتصادی را نادیده گرفت؟ و چرا بهجای اینکه خودروسازان را به افزایش عرضه تشویق یا مجبور کند، مشغول تعیین قیمتهای دستوری شد؟ اصولا اگر قیمتگذاری دستوری در بازار خودرو اشتباه بود، که بود، چه فرقی داشت که این اشتباه را سازمان حمایت مرتکب شود یا شورای رقابت؟
اما كلاه گشادي كه بر سر شوراي رقابت رفت، وراي اينها است. در ماههاي گذشته در مواردي عملا و رسما به بهانههايي عرضه خودرو در بازار كاهش داده شد که در نتیجه آن، افزايش قيمتها در بازار خودرو تشدید شد. شوراي رقابت نه تنها با اين رفتار برخورد نكرد، بلكه با سكوت خود، به سوءاستفاده از شرايط انحصاري رسميت بخشيد. در قوانين ضد انحصار بسياري از كشورها، براي انحصارگري كه با محدود كردن عرضه، از نياز مصرفكننده سوءاستفاده كند، مجازاتهاي بسيار شديدي در نظر گرفته شده است. فصل نهم از قانون اجراي سياستهاي كلي اصل ۴۴ نيز كه احكام قانوني ضدانحصار را در ايران مدون كرده، براي
پيشگيري و مقابله با اين رفتار انحصاري، اختيارات نسبتا وسيعي به شوراي رقابت داده است؛ اما شوراي رقابت نهتنها به اين مهم توجه نكرد، بلكه به كار عبث و پرضرر قيمتگذاري مشغول شد كه به مفهوم دور شدن از فلسفه وجودي اين شورا و رسميت بخشيدن به رفتار انحصارگرايانه بود.