بررسی درآمد نفتی دولتهای نهم و دهم؛
آیا درآمدهای نفتی امروز معادل دهه ۶۰ است؟
آمارهای صندوق بینالمللی پول نشان میدهد در حالی که طی هفت سال نخست دولت احمدینژاد، درآمد نفتی دولت به طور میانگین سالانه ۲۰ درصد افزایش یافته، اما میانگین تورم جهانی کالاها فقط چهار درصد بوده است.
به گزارشافکارنیوز، محمود احمدینژاد در گزارشی که به مردم درباره عملکرد هشتساله دولتش ارائه داد، مقایسههایی که میان درآمد نفتی دولت وی با دولتهای سابق میشود را غیرکارشناسی دانست و اظهار داشت که اساساً با توجه به کاهش ارزش دلار، ارزش واقعی درآمدهای نفتی در دولت وی، چندان هم افزایش نیافته است.
این اظهارنظر در واقع پاسخی به انتقادات سالهای اخیر نسبت به نحوه مصرف درآمدهای چند صد میلیارد دلاری دولت احمدینژاد از محل صادرات نفت بوده است.
منتقدان با مقایسه رقم درآمدهای نفتی دولت احمدینژاد با رقم درآمدهای نفتی دولتهای سابق، مدعی هستند که بیش از نیمی از کل درآمد نفتی کشور در دوره احمدینژاد به دست آمده است؛ سپس بر مبنای همین پیشفرض، خدمات دولت احمدینژاد را نسبت به درآمد نفتی عظیم آن، ناچیز میدانند.
در مقابل این انتقادات، احمدینژاد در اظهارات اخیر خود گفت: «درآمد نفتی به طور واقعی در اقتصاد دنیا بالا نرفته بلکه ارزش دلار سقوط کرده است. با این درآمد نفتی نمیشود کالای بیشتری در جهان خرید، مصرف ارزی بیشتر بوده اما واردات کالا به صورت وزنی بالا نرفته است. در جلسه سران اوپک در ۵ سال پیش قیمت نفت ۸۰ دلار بود که پادشاه عربستان سخنرانی کرد و گفت این قیمت معادل قیمت نفت در سال ۱۳۶۰ هجری شمسی است و درست هم می گفت.»
نکتهای که احمدینژاد درباره ضرورت ارزیابی ارزش واقعی درآمد نفتی مطرح کرد، از لحاظ اقتصادی صحیح است، بنابراین باید بررسی کرد که طبق همین قاعده هم آیا درآمد نفتی در دوره دولت احمدینژاد به طور واقعی در اقتصاد دنیا افزایش پیدا نکرده است؟
آمارهای بانک مرکزی نشان میدهد درآمد نفتی(شامل ارزش نفت خام، فرآورده های نفتی، گاز طبیعی، مایعات و میعانات گازی صادر شده توسط شرکتهای دولتی همچون شرکت ملی نفت، گاز و پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران، شرکتهای پتروشیمی و دیگر شرکتها) در هفت سال نخست فعالیت دولت احمدینژاد یعنی از سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۰، مجموعا ۵۶۹ میلیارد و ۹۶۰ میلیون دلار بوده است.
یعنی به طور میانگین درآمد سالانه دولت احمدینژاد از محل صادرات نفتی ۸۱ میلیارد و ۴۲۳ میلیون دلار بوده است یا به عبارت دیگر، درآمد نفتی دولتهای نهم و دهم به رغم نوسانات سالهای اخیر، به طور میانگین هر سال ۲۰ درصد افزایش یافته است.
برای بررسی صحت اظهارات رئیسجمهور درباره کاهش ارزش واقعی درآمد نفتی، راهکارهای مختلفی وجود دارد. یک راه ساده، مقایسه نرخ تورم جهانی در سالهای اخیر با رشد درآمد نفتی ایران است. اگرچه این شیوه را نمیتوان یک شیوه کاملا دقیق دانست اما از آنجا که ایران با بسیاری از کشورهای جهان در حال مبادلات تجاری است، نرخ تورم جهانی نشان میدهد که میانگین رشد قیمت کالاها در سطح دنیا چقدر بوده است. یعنی ایران همه ساله مجبور بوده چقدر هزینه اضافی بابت خرید کالا از سایر کشورها وارد کند.
آمارهای صندوق بینالمللی پول نشان میدهد در حالی که طی هفت سال نخست دولت احمدینژاد، درآمد نفتی دولت به طور میانگین سالانه ۲۰ درصد افزایش یافته، اما میانگین تورم جهانی کالاها فقط ۴ درصد بوده است.
از این محاسبه ساده میتوان به این نتیجه رسید که رشد درآمدهای نفتی ایران ۵ برابر رشد تورم جهانی بوده است. یعنی عملا قدرت خرید ایران در این سالها ۵ برابر بیشتر از سطح جهان رشد پیدا کرده است. به عبارت دیگر، تورم جهانی فقط حدود یک چهارم از رشد میانگین ۲۰ درصدی درآمد سالانه نفتی ایران را استهلاک کرده است.
اگر تورم منطقه خاورمیانه و همسایگان ایران را هم محاسبه کنیم، تغییر زیادی در این حقیقت که ارزش واقعی درآمد نفتی ایران در دوره احمدینژاد افزایش یافته، صورت نمیگیرد. آمارهای صندوق بینالمللی پول نشان میدهد رشد درآمد نفتی ایران حتی از میانگین تورم در سطح منطقه خاورمیانه هم بیشتر بوده است: ۲۰ درصد در برابر ۹ درصد.
البته برای ارزیابی اظهارات احمدینژاد راهکارهای مکمل دیگری هم وجود دارد مثل مقایسه ارزش دلار در برابر سبدی از ارزهای دیگر یا در برابر ارزش طلا یا محاسبه ارزش دلاری هر تن کالای وارداتی به کشور. اما در هر صورت، راهکاری که در این مطلب مورد استفاده شد نشان میدهد که اظهارات رئیس دولت چندان دقیق نیست.
به عنوان مثال وقتی درآمد نفتی سال ۱۳۸۴ نسبت به سال ۱۳۸۳ بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته، نمیتوان پذیرفت که قدرت خرید دلار هم طی یک سال به همین میزان کاهش پیدا کرده و سبب شده که عملا ارزش واقعی درآمد نفتی ایران، معادل سال قبل بماند.