رییس کمیسیون واردات اتاق بازرگانی در گفتوگو با افکارنیوز
این صادراتی که داریم افتخار ندارد
حسنی که تحریمها داشت، این بود که تمام معایب اقتصاد ما را عریان کرد. یعنی ما نشان دادیم که بعد از حدود ۴۰ سال صنعت اتومبیل، اگر تحریممان کنند، صنعت خودرو به سمت ورشکستگی میرود؛ کمااینکه در حال حاضر چنین اتفاق افتاده است.
گروه اقتصادی؛ رییس دولت دهم در یک ماه گذشته در سخنرانیها و مصاحبههای خود به آمارهایی استناد کرده است که وضعیت اقتصادی ایران طی ۸ سال گذشته را به سمت بهبود نشان می دهد، ولی مرور تمامی شاخصهای اقتصادی، بیانگر اطلاعاتی دیگر و متفاوت از آن چیزی است که رییس جمهور و اعضای هیات دولت بیان می کنند. بنابراین این سوال بارها در ذهن متبادر میشود که کدامیک از آمارها قابل استناد است؛ چراکه مقوله آمار و اعداد و ارقام از چنان جایگاه ویژهای برخوردار هستند که در صورت نبود آمارهای دقیق، امکان برنامهریزی درست هم برای آینده وجود ندارد. در همین راستا، به گفتوگو با
مجیدرضا حریری، رییس کمیسیون واردات اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران پرداختیم.
آقای حریری، درباره تناقضهای آماری میخواستم بپرسم. دولت دهم در روزهای پایانی عمر خود یکسری آمارهایی از وضعیت بخشهای مختلف اقتصادی منتشر میکند که کاملا با آمارهای کارشناسان و همچنین رییس منتخب دولت یازدهم متفاوت است. به نظر شما کدامیک از این آمارها قابل استناد است؟
به نظر من، یک نفر اشتباه میکند. بهتر است به سابقه افراد مراجعه کنید تا متوجه شوید چه کسی آمارها را پنهان میکند.
با اینحال کدامیک از آمارها واقعبینانهتر و قابل استنادتر است؟
ببینید، منهای آمارهایی که ارائه میشود، مشاهدات میدانی نشان میدهد که وضع مردم بدتر شده است. در حال حاضر آمارهای متفاوتی در دولت در رابطه با نرخ تورم ارائه میشود. در واقع بین آمار بانک مرکزی و مرکز آمار ۳/۵ درصد اختلاف وجود دارد؛ در صورتی که در اقتصادهای منظم و بهسامان نرخ تورم حول و حوش ۳۵ درصد است. یعنی اینقدر تورم لجامگسیخته است که اصلا فاصله ۳/۵ درصد به چشم نمیآید. با این حال، اگر همین روند نرخ تورم را که بانک مرکزی ۳۵ درصد اعلام کرده، برای تیرماه بخواهیم حساب کنیم، نرخ تورم به ۳۷ درصد میرسد. این نرخ تورم بسیار بالاست و من فکر میکنم در دنیا، دو سه
کشور داشته باشیم که چنین نرخ تورم بالایی دارند.
پس خیلی به آمارهایی که دولت میدهد، نباید اعتماد کرد. به نظر میرسد که باید یک نهادی در کشور وجود داشته باشد که آمارها راستیآزمایی کند و به عقیده من، مرکز پژوهشهای مجلس میتواند این کار را انجام دهد.
اینکه دولت بگوید من اقتصاد هفدهم دنیا هستم؛ با توجه به اینکه آمارها را خودش به بانک جهانی میدهد، افتخار نیست. اطلاعاتی که مراجع جهانی منتشر میکنند، اطلاعاتی است که دولت خودمان به آنها داده است. اینکه بر آن اساس بخواهیم بگوییم اقتصاد هفدهم دنیا هستیم؛ در صورتی که رتبه کسبوکارمان در دنیا چهل و هشتم است و تنها اقتصادی هستیم که در سازمان تجارت جهانی(WTO) نیستیم، درست نیست. اینکه بگوییم نرخ بیکاری کاهش یافته، در صورتی که هر کسی به دور و بر خود نگاه میکند، تعداد زیادی آدم بیکار میبیند، درست نیست. اینها مشاهدات میدانی است و خیلی نیازی به آمارها ندارد.
اینکه بگوییم نقدینگی در افزایش تورم موثر نیست، نشان میدهد که یا بهشدت از قوانین و قواعد و علم اقتصاد به دور هستیم و یا به شدت رفتارهای پوپولیستی خود را در روزهای آخر میخواهیم نشان دهیم. منتها متاسفانه این پوپولیست دیگر جواب نمیدهد. یعنی مردم در ۲۴ خرداد ۱۳۹۲ نشان دادند که به این عوامگرایی و پوپولیست «نه» میگویند.
من تعجبم از گویندگان چنین آمارهایی نیست که در روزهای آخر دولت چرا آمارهای بیربط ارائه میدهند، تعجبم از شنوندگان چنین آماری است که ساکت مینشینند و یک ساعت و نیم چنین آماری را گوش میدهند. گوینده سابقه خیلی روشنی در ارائه آمار ندارد و در طول ۸ سال گذشته آمارهای متناقض و بعضا ناصحیح را منتشر کرده است.
آقای احمدینژاد روزی که رییسجمهور شدند، با این شعار روی کار آمدند که ما دولت خدمتگزار هستیم. در طول ۸ سال گذشته بارها گفتند نوکر مردم هستیم. اما من به عنوان یکی از مردم میگویم که ما نوکر نمیخواهیم. شما مدیرعامل شرکتی بودید که ما به عنوان مردم سهامداران آن هستیم. ترازتان را حالا که میخواهید بروید، بدهید. ترازتان را به یک حسابرس بیطرف بدهید و اگر ترازتان منفی است، جواب بدهید چرا منفی شده است؟!
یکسری از آمارهایی که دولت ارائه میکند، در رابطه با واردات و صادرات است. دولت معتقد است که صادرات نسبت به واردات مثبت شده است؛ در حالی که آخرین گزارش گمرک، از منفی شدن صادرات نسبت به واردات حکایت دارد. نظر شما به عنوان رییس کمیسیون واردات اتاق بازرگانی در این باره چیست؟
در اینکه واردات ما در طول یکسال گذشته کاهش پیدا کرده، هیچ شکی نیست. اما باید پرسید این کاهش واردات با برنامهریزی بوده است؟ جواب این است که خیر. وقتی میخواهید صادرات و واردات را برابر کنید، اگر صادرات و واردات را با هم افزایش دادید، اما صادرات بیشتر افزایش یافت، آن زمان موفق هستید. ما صادراتمان کاهش پیدا کرده است، اما شاهدیم که ترازمان نسبت به قبل مثبت میشود. ضمن اینکه اندازه اقتصادمان در حال کوچک شدن است و اندازهمان در تجارت جهانی در حال کوچک شدن است و این یک خطر است. ما سهمی در تجارت جهانی، چه در خرید و چه در فروش نداشتیم.
زمانی میتوانیم افتخار کنیم که با برنامهریزی درست، در مجموع صادرات و واردات، سهممان را در تجارت جهانی بالا ببریم و هم بتوانیم ترازمان را در اقتصاد جهانی افزایش دهیم. صادراتی که ما انجام میدهیم، باید صادراتی مبتنی بر تکنولوژی بومی باشد.
با این شرایط، هدفگذاریای که دولت در برابر کردن صادرات و واردات داشته، تا چه اندازه محقق شده است؟ آیا ما با وجود نزدیک شدن حجم واردات و صادرات، میتوانیم این موضوع را یک امتیاز بدانیم؟
ما هم از نظر ارزشی و هم از نظر وزنی با کاهش صادرات روبهرو بودیم. البته باید بگویم که اول از همه، من خودم روی موضوع صادرات نفتی و غیرنفتی انتقاد دارم. من معتقدم آنچه که ما بهعنوان نفتخام میفروشیم، خیلی تفاوتی با آنچه که به عنوان سنگ آهن خام و یا مواد معدنی خام دیگر میفروشیم، ندارد. آنچه که بهعنوان میعانات گازی هم میفروشیم، باز مواد خام است. کالاهای پتروشیمی هم چون در اولین حلقه زنجیره تولید است، زیر سوال است. بر این اساس، صادرات ما، صادرات افتخارآمیزی نیست. به صادرات زمانی میشود افتخار کرد که محصولات صنعتی صادر شود.
همانطور که گفتید، در کالایی که رتبه اول صادرات غیرنفتی را دارند، متانول و قیر دیده میشود.
بله، ما کار تکنولوژیکی روی این کالاها انجام ندادیم. یعنی ما منابع خدادادی را از زیر زمین استخراج کرده و میفروشیم؛ مثل نفت، سنگ آهن، متانول و…. از سوی دیگر، صادرات سنتی داریم و سالهای سال است که پسته میفروشیم و فرش صادر میکنیم. یا اگر کولر آبی به عراق میفروشیم، افتخار ندارد، چون جای دیگر در دنیا کولر آبی را نمیشناسند و اینها تکنولوژی نیست. به صادرات زمانی میتوان افتخار کرد که کالاهایی با ارزش افزوده بالا متکی بر تکنولوژی صادر کنیم. برنامهریزی باید این باشد. اما در حالت فعلی که به آن مرحله نرسیدیم، میبایستی با سمتگیری و جهتگیری خاص، صادرات را
گسترش دهیم. حتی در صادرات نفت و میعانات گازی من به شخصه معتقد هستم که باید بفروشیم تا بتوانیم زیرساختها را مهیا کنیم. اما اینکه با پول این فروشها چه میکنیم، مهم است. آن کالاهایی را هم که وارد میکنیم، باید با برنامه و مدیریت باشد. منتها ما نه در صادرتمان مدیریت داریم و نه در وارداتمان؛ بهخصوص در دو، سه سال اخیر.
در آمارهای گمرک دیده میشود که ۵۰ درصد از صادرات غیرنفتی به میعانات گازی مربوط میشود. به نظر شما، اگر یک روزی نفت و گاز نداشته باشیم، آیا چیزی برای صادرات داریم؟
این نشان میدهد که واردات و صادرات کشور شکننده است. اینکه میگویند تحریمها یک فرصت است، من معتقدم که ما هیچگاه نباید در شرایطی قرار بگیریم که از سختیها بتوانیم فرصت پیدا کنیم. اما به نظر من یک حسنی که تحریمها داشت، این بود که تمام معایب اقتصاد ما را عریان کرد. یعنی ما نشان دادیم که بعد از حدود ۴۰ سال صنعت اتومبیل، اگر تحریممان کنند، صنعت خودرو به سمت ورشکستگی میرود؛ کمااینکه در حال حاضر چنین اتفاق افتاده است.
نوع واردات ما مطابق آمار گمرک، نشان میدهد که در بهترین حالت ممکن و در سالی که بیشترین واردات را داشتیم - سال ۹۰ -، ۱۲ درصد واردات کالاهای ساخته شده قابل مصرف بوده است و بیش از ۸۵ درصد واردات یا کالاهای اساسی بوده مثل گندم و روغن، یا مواداولیه کارخانهها و یا ماشینآلات و قطعات یدکی. یعنی نشان میدهد که شاکله صنعت ایران به شدت وابسته به خارج از کشور است؛ با وجود اینکه در ۳۰ سال گذشته همه دولتها کار خود را کردند. اما به محض اینکه دچار تحریم شدیم، تمام صنایع کشور با مشکل روبهرو شدند. در حالی که وقتی قیمت دلار از ۱۰۰۰ تومان به ۳۰۰۰ تومان افزایش یافت، تمام تولیدات داخلی
هم به همان نسبت گران شدند؛ ضمن اینکه اتکایشان به دلار برای واردات بسیار زیاد بود. اینها ایراداتی است که در شرایط عادی باید بررسی کرد و با این اتفاقی که افتاد و آزمایشی که صنعت ما داد، ضعفهای خودمان را متوجه شویم و براساس آن، برنامهریزی درست داشته باشیم.