میراثنفتی کشور در شرایط اضطرار
قیمت نفت، بیشک عنصری موثر در اداره کشور است. الگوهای روابط سیاسی و بینالملل کشورهای صاحب ذخایر نفت، اگرچه تحلیل قابل اعتنایی از رابطه نفت و سیاست بدست میدهد اما رابطه این سیاه قیمتی با اقتصاد، تنها شرط موفقیت یا ناکامی دولتها هم نیست.
به گزارش افکار به نقل از پانا ، روزگاری که کشورمان درگیر جنگی همهجانبه - که از سوی عراق به ما تحمیل شده بود - قرار داشت و حتی وزیر نفت خود را نیز در اسارت دشمن میدید، بشکههای نفت ایران به طور میانگین ۵۳/۲۳دلار قیمت داشت؛ بهگونهای که در سال ۱۳۶۰، هر بشکه نفت ایران بیش از ۳۳ دلار و در سال ۶۴ نیز ۲۶دلار مبادله میشد. اقتصاد جنگزده ما اگرچه زیر موشکهای بعثی، روزگار را با دلهره میگذراند اما صادرات نفت ایران، یک دم هم متوقف نشد و مجموع درآمدهای نفت در این ایام، برابر ۷۲/۱۰۲میلیارددلار بود.
البته باید عنوان شود که این درآمد حاصل فروش ۴ میلیارد و ۳۹۱ میلیون و ۶۸۰ بشکه نفتخام ایران است. آمار استخراج شده از روزهای دفاع و پایداری، حکایت از آن دارد که در جنگ نفتکشها ایران پیروز میدان بود و بیشترین میزان صادرات نفت ایران در سال ۱۳۶۲ اتفاق افتاد که برابر ۲۰۴۵ هزار بشکه در روز بود و کمترین آن در سال ۱۳۶۰ که برابر ۷۹۱هزار بشکه در روز بود.
پایان جنگ اما آغازگر دوران سازندگی بود. نفت در دوران پس از جنگ، خریداری نداشت و بشکههای ۱۷ دلاری، پشتوانه بودجه آن روزها شد. بالاترین قیمت نفت ایران طی این دوره در سال ۱۳۶۹ هر بشکه برابر با ۲۱ دلار و پایینترین در سال ۱۳۷۳ هر بشکه برابر با ۱۵ دلار بود. نیمه دهه هفتاد، با واقعه دوم خرداد همراه شد و بشکههای نفت اگرچه به نسبت یک دهه قبل، صعود را برگزیدند اما گاه غلطان غلطان از پلههای قیمتها پائین آمدند و فشار شدیدی به اقتصاد کشور آوردند. حساب ذخیره ارزی، مولود آن دوران بود و قیمت ۲۴/۱۸ دلار در سال ۷۶ و سپس ۹/۲۲ دلار در سال ۸۰، همه تلاش نفت در این دوران بود.
دهه ۸۰ اما دهه اشکها و لبخندها در بازار جهانی نفت بود. سال ۱۳۸۵، به ناگاه درآمد نفتی ایران به ۰۱/۶۲ میلیارد دلار رسید و این نتیجه آن بود که ما در سال ۱۳۸۴ هر بشکه نفت را به قیمت ۶۶/۵۰ دلار فروختیم. الاکلنگ بازار اما در سال ۱۳۸۸ معادلات را بر هم زد و قیمت نفت ایران اگرچه چندین ماه قبل از آن در سایه قیمت ۱۵۰ دلاری بشکههای نفت، روزهای گرانی را سپری کرده بود اما ناگهان با کاهش شدید به ۲۵/۶۱ دلار در هر بشکه رسید.
مقایسه این ارقام نشان از آن دارد که قیمت نفت در نیمه دوم دهه ۸۰، روزهایی رویایی را پشت سر گذارده که نتیجه نفت گران و ریالهای فراوان حاصل از آن، متعاقب تصمیمات غیرکارشناسی نتوانسته گره مشکلات این صنعت را بگشاید و در عوض طرحها و پروژههای نیمهکاره و استفاده از پیمانکاران رده چندم خارجی، مصداق روشنی از فرصتسوزی در این روزهای طلایی است. نگاه توسعه صنعت نفت در سالهای پیشین، عمدتا بر محور توسعه پالایشگاهی و ساخت مجتمعهای پتروشیمی بود که اگرچه روی کاغذ، اقدامی درخور و شایسته محسوب میشود اما رویکرد ناصحیح در حوزه اجرایی، سبب برجای ماندن میراثی ناخوشایند
بر «شانههای ملت» شدهاست.
رسم است که در شرایط اضطرار، اهداف و برنامهها هرقدر هم که ارزشمند باشد، تنها بر مبنای اولویت، مصلحت و میزان اهمیت است که دسته بندی می شود. شرایط نفت ما اکنون همان اضطرار است و برای برنامه ریزی اجرایی در خصوص آن، باید دقت جدی صورت گیرد.