تعریف اشتغال و بیکاری
گاهی برای درک بهتر وضعیت باید آن را باز تعریف کرد.
به گزارشافکارنیوز،تعریف کار، اشتغال و بیکاری را دوباره مرور می کنیم:
رشد اقتصادی نیازمند استفاده حداکثری و بهینه از منابع تولید است و یکی از منابع با اهمیت و مهم در اقتصاد نیروی انسانی است. نیروی انسانی نقشی دوگانه در برنامه ریزی های اقتصادی ایفا می کند، زیرا یکسو، به عنوان عامل توسعه و از سوی دیگر به عنوان هدف توسعه مطرح است.
مسائل مربوط به نیروی انسانی هم جنبه اقتصادی و هم جنبه غیراقتصادی دارند. بنابراین در برنامه ریزی کلان نیروی انسانی اهمیت چشمگیری یافت. در واقع اشتغال و بیکاری از جمله متغیرهای اقتصادی و اجتماعی اند که در دوره های مختلف زمانی در تمام کشورهای جهان مورد توجه بوده و از دغدغه های سیاستگذاران و اقتصاددانان هر کشوری محسوب می شوند.
یکی از دلایلی که موجب شده سیاستگذاران و اقتصاددانان به این متغیرهای اقتصادی و اجتماعی توجه عمده ای داشته باشند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی مربوط به بیکاری مثل افزایش فقر، بزهکاری و نرخ طلاق است. بر این اساس، بازار کار که در آن تعادل بین عرضه و تقاضای نیروی کار مطرح است در حوزه توجه دولت ها و اقتصاددانان قرار می گیرد.
کار: آن دسته از فعالیتهای اقتصادی(فکری یا بدنی) که به منظور کسب درآمد(نقدی و یا غیر نقدی) صورت پذیرد و هدف آن تولید کالا یا ارائه خدمت باشد.
جمعیت فعال اقتصادی: تمامی اعضای۱۰ ساله و بیشتر خانوارها که در هفت روز گذشته(قبل از مراجعه مأمور آمارگیری) شاغل و یا بیکار(جویای کار) بودهاند، جمعیت فعال اقتصادی به شمار میآیند. محصلان، خانهداران و دارندگان درآمد بدون کار، چنانچه شاغل یا بیکار نیز بودهاند، " فعال اقتصادی " محسوب میشوند.
در طرح آمارگیری از نیروی کار در سال ۱۳۸۴و ۱۳۸۵، تمام افراد ۱۰ ساله و بیشتر(حداقل سن تعیین شده)، که در هفته تقویمی قبل از آمارگیری(هفته مرجع) طبق تعریف کار، در تولید کالا و خدمات مشارکت داشته(شاغل) و یا از قابلیت مشارکت برخوردار بوده اند(بیکار)، جمعیت فعال اقتصادی محسوب میشوند.
جمعیت غیر فعال اقتصادی: تمامی اعضای ۱۰ ساله و بیشتر خانوارها که در هفت روز گذشته(قبل از مراجعه مأمور آمارگیری) شاغل و یا بیکار(جویای کار) نبودهاند، به عنوان جمعیت غیرفعال اقتصادی محسوب میشوند و در یکی از گروههای محصل، خانهدار، دارای در آمد بدون کار و سایر طبقهبندی شدهاند به عنوان جمعیت " غیرفعال اقتصادی " به شمار میآیند..
در طرح آمارگیری از نیروی کار در سالهای ۱۳۸۴ و ۱۳۸۵، تمام افراد ۱۰ ساله و بیشتر که در طول هفته مرجع طبق تعریف، در هیچ یک از گروه شاغلان و بیکاران قرار نمیگیرند، جمعیت غیر فعال اقتصادی محسوب میشوند.
شاغل: تمام افراد ۱۰ ساله و بیشتر که در طول هفته مرجع، طبق تعریف کار، حداقل یک ساعت کار کرده و یا بنا به دلایلی به طور موقت کار را ترک کرده باشند، شاغل محسوب میشوند. شاغلان به طور عمده شامل دو گروه مزد و حقوق بگیران و خود اشتغالان میباشند. ترک موقت کار در هفته مرجع با داشتن پیوند رسمی شغلی، برای مزد و حقوق بگیران و تداوم کسب وکار برای خود اشتغالان، به عنوان اشتغال محسوب میشود. افراد زیر نیز به لحاظ اهمیتی که در فعالیت اقتصادی کشور دارند، شاغل محسوب میشوند:
- افرادی هستند که بدون دریافت مزد برای یکی از اعضای خانوار خود که با وی نسبت خویشاوندی دارند کار میکنند(کارکنان فامیلی بدون مزد).
- کارآموزانی که در دوره کارآموزی فعالیتی در ارتباط با فعالیت موسسه محل کارآموزی انجام میدهند، یعنی مستقیماً در تولید کالا یا خدمات سهیم هستند و فعالیت آن ها " کار " محسوب میشود.
- محصلانی که در هفته مرجع مطابق تعریف، کار کردهاند.
- تمام افرادی که در نیروهای مسلح به صورت کادر دائم یا موقت خدمت میکنند(نیروهای مسلح پرسنل کادر و سربازان، درجهداران، افسران وظیفه نیروهای نظامی و انتظامی).
برای دقت در کاربرد این تعریف، در سرشماریهای عمومی نفوس و مسکن سالهای ۱۳۴۵ و ۱۳۵۵ افرادی که در هفته ۸ ساعت و بیشتر کارکردهاند، شاغل منظور شدهاند ولی در سرشماریهای عمومی نفوس و مسکن ۱۳۶۵ و ۱۳۷۵، آمارگیری جاری جمعیت ۱۳۷۰ و آمارگیری از ویژگیهای اشتغال و بیکاری خانوار سالهای ۱۳۷۶ لغایت ۱۳۸۳، کسانی که در هفت روز گذشته(قبل از مراجعه مأمور آمارگیری) حداقل ۲ روز کار کردهاند، شاغل به حساب آمدهاند. همچنین در سرشماریهای عمومی نفوس و مسکن ۱۳۶۵ و ۱۳۷۵، آمارگیری جاری جمعیت ۱۳۷۰ و آمارگیری از ویژگیهای اشتغال و بیکاری خانوار سالهای۱۳۷۶ لغایت ۱۳۸۳ کسانی که
دارای شغلی هستند ولی در هفت روز گذشته(قبل از مراجعه مأمور آمارگیری) به اقتضای فصل و ماهیت فصلی کار خود، کار نکردهاند(بیکاران فصلی) مشروط بر آن که در جستجوی کار دیگری هم نبوده باشند، شاغل محسوب شدهاند، به استثنای سرشماریهای ۱۳۴۵و ۱۳۵۵ که در شمار بیکاران منظور شدهاند. ضمناً قابل ذکر است که سؤالهای مربوط به شاغلان در سرشماریهای ۱۳۳۵،۱۳۴۵، ۱۳۵۵ و ۱۳۷۵، آمارگیری جاری جمعیت ۱۳۷۰ و آمارگیری از ویژگیهای اشتغال و بیکاری خانوار سالهای ۱۳۷۶ لغایت ۱۳۸۳، از افراد ۱۰ ساله و بیشتر و در سرشماری ۱۳۶۵، از افراد ۶ ساله و بیشتر پرسش شده است. درتمامی آمارگیریهای
مذکور، افرادی که در هنگام سرشماری به انجام خدمت وظیفه عمومی مشغول بودهاند، در شمار شاغلان به حساب آمدهاند.
همچنین شایان ذکر است تعریف شاغل در سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ منطبق بر تعریف ارائه شده در این فصل میباشد.
بیکار: افرادی که ۷ روز پیش از مراجعه مأمور سرشماری حداقل یک ساعت کار نکردهاند و دارای شغلی نیز نبوده اند در صورت داشتن دو شرط ذیل بیکار محسوب می شوند.
۱ - در ۳۰ روز گذشته برای جستجوی کار، اقدامات مشخصی را نظیر ثبت نام یا پیگیری در موسسات کاریابی، پرس و جو از دوستان، تماس با کارفرمایان، مطالعه آگهی های استخدامی و… انجام داده باشند.
۲ - آماده به کار باشند، یعنی طی یک دوره ۱۵ روزه شامل ۷ روز گذشته و ۷ روز آینده آمادگی شروع کار را داشته باشند، همچنین افراد ذیل بیکار محسوب شده اند:
- درانتظار شروع کار جدید هستند، یعنی برای آنان کاری مهیا شده و قرار است در آینده به آن کار مشغول شوند و نیز آماده به کار(طبق تعریف) هستند.
- در انتظار بازگشت به شغل قبلی و نیز آماده به کار (طبق تعریف) هستند. منظور از "در انتظار بازگشت به شغل قبلی" این است که فرد قبلاً دارای کار بوده و به دلایلی کار خود را از دست میدهد، پیوند رسمی شغلی ندارد ولی در انتظار بازگشت به شغل خود به سر می برد.