سیستم بانکی ایران در آستانه «فروپاشی»: نرخ وام های معوقه در ایران «۴برابر استاندارد جهانی»
به گفته این کارشناس: «برخی از بانک ها حتی اقدام به اخذ وام یک روزه از موسسات مالی می کنند. این وام به بانک اجازه می دهد تا نیاز فوری خود به نقدینگی را برطرف کند. هیچ جایگزین دیگری وجود ندارد، چرا که هیچ پولی وجود ندارد.» او هشدار می دهد: «سیستم بانکی ایران در آستانه فروپاشی قرار گرفته است.»
روز ۴ و ۵ ژانویه تهران میزبان مهمترین کنفرانس اقتصادی پس از انقلاب سال ۵۷ بود. در این کنفرانس رییس جمهور به همراه تیم اقتصادی خود و ۱۵۰۰ تن از اقتصاددانان با تمرکز بر مشکلات اقتصادی که در سال های اخیر خود را نشان داده اند برگزار شد.
به گزارشافکارنیوزبه نقل از المانیتور؛ نیاز به بازسازی نظام بانکی یکی از مهمترین مسائل مورد بحثدر این رویداد دو روزه بود. اکبر کمیجانی معاون بانک مرکزی در این گردهمایی تاکید کرد که بانک های تجاری باید از ارائه وام به متقاضیانی که طرح کسب و کارشان توجیه اقتصادی ندارد، خودداری کنند. وی اذعان داشت که اگر بانک های تجاری منابع را برای شرکت ها فراهم نمی کنند دلیلی برای عدم واجد شرایط بودن متقاضیان وام است و نه فقدان منابع مالی.
آنطور که سکانداران بانک مرکزی می گویند در ۸ ماهه منتهی به ماه دسامبر، بیش از ۶۰درصد از وام های اعطا شده به جریان نقدی اختصاص یافته است. دولت محمود احمدی نژاد برای احیای اقتصاد بانک های تجاری را مجبور کرده بود تا منابع لازم را در اختیار بنگاه های اقتصادی قرار دهد. اما این طرح در نهایت به سیستم بانکی ضربه زد؛ چرا که بسیاری از متقاضیان وام تنها در ظاهر درحال اجرای کسب و کار بودند و بسیاری از آنها بازپرداخت وام خود را به بانک پرداخت نکردند.
بانک ها در حال حاضر با تعداد زیادی از وام های بی بازگشت به دلایلی چون دستور اعطای وام به شرکت های ورشکسته و تضعیف چشمگیر ریال در برابر ارزهای خارجی، مواجه شده اند. از سوی دیگر وام گیرندگان به خصوص آنهایی که به دلار وام گرفته اند، قادر به بازپرداخت سود یا اصل پول خود هم نیستند.
بانک های تجاری اکنون در وضعیت ناامید کننده ای قرار دارند. نرخ NPL(وام هایی که وام گیرندگان آنها حداقل به مدت سه ماه بازپرداخت وام خود را نپرداخته اند) به تعداد کل وام های اعتباری، ۱۵.۶درصد است که تقریبا چهار برابر استاندارد بین المللی یعنی ۴درصد است.
به گفته اکبر ترکان، مبلغ وام های معوقه ۲۲۰۰تریلیون ریال است. از این مبلغ، ۸۲۰تریلیون ریال مربوط به شرکت های خصوصی و شبه خصوصی است، ۴۸۰تریلیون دلار مربوط به معوقات مسکن مهر و ۹۳۰تریلیون ریال آن مربوط به دولت و شرکت های دولتیست.
بانک های تجاری اکنون با کمبود نقدینگی روبرو هستند و بانک مرکزی شاکی است که آنها بیش از حد از خزانه قرض گرفته اند. یک کارشناس پولی به المانیتور می گوید که با توجه به نرخ بهره بالای ۳۲درصد، بانک های تجاری قادر به بازپرداخت بدهی خود نیستند. با این حال آنها هیچ انتخاب دیگری به جز قرض گرفتن از بانک مرکزی، سایر بانک ها و یا هر دوی آنها ندارد.
به گفته این کارشناس: «برخی از بانک ها حتی اقدام به اخذ وام یک روزه از موسسات مالی می کنند. این وام به بانک اجازه می دهد تا نیاز فوری خود به نقدینگی را برطرف کند. هیچ جایگزین دیگری وجود ندارد، چرا که هیچ پولی وجود ندارد.» او هشدار می دهد: «سیستم بانکی ایران در آستانه فروپاشی قرار گرفته است.»
وی اضافه می کند: «مقامات پولی ترسیده اند که به زودی با یک وضعیت ناامید کننده از پرداخت نشدن NPLها یا همان وام هایی که برای سه ماه بازپرداخت نشده اند، روبروشوند. … اکنون بانک ها حتی نقدینگی لازم برای حل مشکلات خود را ندارند.»
اما چه چیزی می تواند اعتماد عمومی به سیستم بانکی را باز گرداند و چطور می تواند بر پول های مردم تکیه کند؟ کارشناسان سیاسی معتقدند که این امر نیازمند یک فرایند زمانیست، آنهم با توجه به یک اقتصاد اسیب دیده ناشی از سوء مدیریت اقتصاد کلان و تحریم های فلج کننده.
یکی از اقدامات و راه حل ها در این زمینه می تواند تشکیل یک تیم تخصصی یا یک نهاد برای رسیدگی به مشکلات بدهی های معوق بانکی باشد. یکی دیگر از راه حل ها، می تواند انتشار اسامی کسانی باشد که وام های کلان گرفته و بازپرداخت آنها را نپرداخته اند. گرچه بسیاری از وام گیرندگان وام های کلان اکنون به راحتی و بدون هیچ نگرانی از مواخذه، به کار خود ادامه می دهند.