سایه سنگین رکود بر صنعت و زیادهخواهی بانکها
این روزها چشمان صنعتگران در حالی به مصوبه شورای پول و اعتبار برای تعیین نرخ جدید سود بانکی دوخته شده که با وجود سایه سنگین رکود بر سر صنعت و کاهش ۲۰ درصدی نرخ تورم، بانکها تنها به کاهش ۲ درصدی نرخ سود بانکی رضایت میدهند.
به گزارشافکارنیوز، صنعتگران در شرایطی منتظر تعیین نرخ جدید سود بانکی هستند که کمبود نقدینگی، رکود بازار، بدهی معوق بخش تولید به بانکها، طلب وثایق سنگین برای اعطای وام بانکی و پرداخت هزینه بالای انرژی بدون دریافت یارانههای مصوب از جمله مشکلات اصلی صنعتگران به شمار میرود.
در این شرایط و با وجود افت ۱۵ درصدی نرخ تورم، بانکها همچنان در مقابل کاهش نرخ سود بانکی مقاومت میکنند که تعهدات قبلی آنها برای پرداختن سود بالا به سپردهگذاران، پرداخت سود ۳۴ درصدی به بانک مرکزی بابت برداشت شبانه از حسابشان و همچنین ترس از خروج سرمایهها از سیستم بانکی به دنبال پایین آمدن نرخ سود سپرده از جمله مهمترین دلایل این مقاومت است.
از طرفی بخش تولید و صنعتگران مشتریان اصلی دریافت تسهیلات بانکی به شمار میروند که در شرایط فعلی و با سنگین شدن سایه رکود بر سر این بخش، توان زیادی برای پرداخت سود بانکی ندارند و هر چقدر نرخ سود باری آنها پایینتر باشد، با وضعیت بهتری قادر به تولید و رقابت خواهند بود.
تنگ شدن حلقه تحریمها و توقف گشایش السی برای تأمین ماشین آلات و مواد اولیه کار را برای فعالان بخش صنعت مشکل کرده و نیاز آنها به نقدینگی چند برابر شده است. این مسئله تولیدکنندگان را به سمت دریافت تسهیلات بانکی بیش از پیش سوق میدهد اما بروکراسی پیچیده سیستم بانکی و سود بالای تسهیلات مانند سدی بر سر راه این بخش از اقتصاد کشور عمل کرده و حرکت چرخهای صنعت را کند کرده است.
* افت قدرت رقابتپذیری تولیدات ایرانی با محصولات وارداتی
در این وضعیت، حتی اگر تولیدکنندگان ایرانی موفق به دریافت تسهیلات بانکی هم شوند باز هم سود بالای این تسهیلات، هزینه تمام شده تولید آنها را افزایش میدهد و باعثکاهش رقابتپذیری تولیدات داخلی در مقابل محصولات وارداتی میشود تا آنجا که در برخی موارد، هزینه خرید و حمل و نقل کالای خارجی به ایران پایینتر از هزینه تمام شده تولید آن در کشور خواهد بود. هرچند موارد مهمی مانند پایین بودن بهرهوری در برخی صنایع در این مسئله دخیل است اما نرخ بالای سود بانکی نیز در این میان وزن قابل توجهی را به خود اختصاص میدهد.
آرمان خالقی، یک کارشناس بخش صنعت در این مورد به فارس میگوید: تولیدکنندگان ایرانی با نرخ سود بالای بانکی، قدرت رقابت و حضور در بازارهای جهانی را ندارند، در این شرایط، قدرت چانهزنی در مقابل رقبای خارجی که از منابع مالی ارزانقیمت استفاده میکنند، کم خواهد بود و قیمت تمام شده تولیدات خارجی پایینتر از تولیدات ایرانی میشود.
وی ادامه میدهد: نرخ سودی که در شرایط فعلی بابت تسهیلات بانکی دریافت میشود به اندازه نرخ سودی است که در شرایط تورم ۳۵ درصدی اعمال میشد، در حالی که هم اکنون نرخ تورم به ۱۵ درصد رسیده و نرخ سود تسهیلات بانکی برای فعالان اقتصادی نیز باید در همین حد باشد.
وی با بیان اینکه در حال حاضر صف طولانی برای متقاضیان دریافت تسهیلات بانکی وجود دارد، معتقد است: شرایط تولید طوری است که تولیدکنندگان حاضرند با استفاده از تسهیلات با نرخ سود بالا، حداقل سود را کسب کنند ولی چرخ تولید بچرخد.
خالقی با اشاره به اعمال نرخ سود ۲۴ تا ۳۲ درصدی برای تسهیلات بانکی بخش تولید از سوی بانکهای دولتی، خصوصی و موسسات مالی میگوید: به دلیل تورم بالا طی سالهای گذشته، نیاز بخش تولید به منابع بانکی هر سال افزایش یافته و در عین حال، محدودیت منابع بانکی باعثشده تا میزان متقاضیان رو به افزایش باشد.
به گفته وی، باید مشخص شود که به چه بخشهایی از اقتصاد، به چه میزان منابع مالی اختصاص یابد و به چه طرحهایی با چه میزان پیشرفت، تسهیلات پرداخت شود.
وی با بیان اینکه پرداخت تسهیلات با نظارت تشکلهای بخش خصوصی و بر مبنای اعتباری که تولیدکنندگان دارند، میتواند راهگشا باشد، میگوید: در این صورت، متقاضیان دریافت تسهیلات به دنبال فساد نخواهند بود و همه از کانال تخصصی عبور میکنند.
این کارشناس صنعت با بیان اینکه تفاوت میان نرخ سود سپرده و سود تسهیلات نباید رقم زیادی باشد، میگوید: حاشیه سود و کارمزد ۴ درصدی برای سیستم بانکی منطقی به نظر نمیرسد و در دنیا برای این مسئله عدد لیبور به اضافه نیم یا یک درصد کارمزد تعیین میشود.
* تولید با سود بانکی بالا توجیه ندارد
بحثبر سر کاهش اندک سود تسهیلات بانکی در حد ۲ درصد در حالی مطرح است که کمبود نقدینگی در تولید نفسهای این بخش را به شماره انداخته و صنعتگران منتظر گشایشی در این زمینه هستند.
روحالله عباسپور، سخنگوی کمیسیون صنایع مجلس در این مورد به فارس میگوید: تولید با نرخهای فعلی سود بانکی توجیه ندارد.
وی با تأکید بر لزوم کاهش نرخ سود تسهیلات بانکی متناسب با نرخ تورم، معتقد است: برای ایجاد رونق در بخش تولید و خروج از رکود، نرخ سود تسهیلات بانکی باید کاهش یابد.
به گفته وی، در حال حاضر بخش صنعت با مشکل تأمین نقدینگی روبهرو است که برای حل این مشکل باید نرخ سود تسهیلات بانکی کاهش یابد.
عباسپور ادامه میدهد: برخورد نظام بانکی با بخش تولید انقباضی است و سیستم بانکی پاسخگوی پرداخت تسهیلات به تولیدکنندگان نیست.
وی با بیان اینکه در شرایط فعلی نرخ سود بانکی بسیار بالا است، میگوید: با این شرایط، تولید برای تولیدکنندگان سود ده نیست و ارزش افزوده لازم ایجاد نمیشود که برای حل این مشکل باید نرخ سود بانکی کاهش یابد.
به گفته این عضو کمیسیون صنایع، ایجاد رونق در تولید و خروج از رکود نیازمند افزایش گردش مالی در بخش تولید است که با کاهش نرخ سود بانکی محقق میشود.
* دولت از محل یارانهها، بخشی از سود بانکی را بپردازد
در شرایطی که بخش صنعت با مشکلات مختلفی دست و پنجه نرم میکند، پرداخت یارانه به عنوان مسکٌنی برای این بخش مطرح شد، هرچند تاکنون چندان عملی نشده و حتی به موضوعی برای ایجاد کشمکش و جنجال بین وزیر صنعت و سخنگوی دولت تبدیل شد.
احد کرمانی، عضو انجمن صنایع نساجی با تأکید بر لزوم کاهش نرخ سود تسهیلات بانکی متناسب با کاهش نرخ تورم، در این مورد میگوید: دولت وظیفه دارد از محل یارانهها که طی یک دهه اخیر قرار بود به تولید اختصاص یابد، سود بانکی را بپردازد تا بخش صنعت تقویت شود.
وی با اشاره به اختلاف موجود بین نرخ تورم و نرخ سود تسهیلات بانکی، به فارس میگوید: در کشورهایی مانند چین و پاکستان، هزینه تمام شده تولید بسیار پایینتر از ایران است که دلیل اصلی این مسئله نرخ پایین بهره بانکی و در حد ۳ درصد است، در حالی که در ایران سود تسهیلات بانکی به بیش از ۲۰ درصد میرسد و در مورد بانکهای خصوصی نیز این رقم تا ۳۳ درصد افزایش مییابد.
وی تأکید میکند: اگر نرخ سود تسهیلات بانکی تکرقمی نشود، صنعت نمیتواند نفس بکشد و در این زمینه دولت وظیفه دارد از محل یارانهها که طی یک دهه اخیر قرار بود به تولید اختصاص یابد، سود بانکی را بپردازد و در واقع بار مابهالتفاوت نرخ سود به دوش دولت باشد.
* سود بانکی با نگاه بینالمللی تعیین شودافزایش رقابتپذیری تولیدات ایرانی در بازارهای جهانی یکی از اصول اقتصاد مقاومتی به شمار می رود و در این بین، برخورداری صنعتگران از شرایط برابر با تولیدکنندگان خارجی از اهمیت بالایی برخوردار است. ایجاد شرایط بانکی مناسب و در سطح استانداردهای بینالمللی یکی از این موارد است که تولیدکنندگان معتقدند برای رقابت با تولیدکنندگان خارجی و موفقیت در بازارهای جهانی باید از آن برخوردار باشند.
جواد باقری، یک کارشناس بخش صنعت در این خصوص به فارس میگوید: برای اینکه بخش تولید قابلیت صادرات و رقابت با کالاهای خارجی را داشته باشد، باید نرخ سود تسهیلات بانکی نیز با یک نگاه بینالمللی تعیین شود.
وی با تأکید بر لزوم کاهش نرخ سود تسهیلات بانکی متناسب با کاهش نرخ تورم، میگوید: همیشه افزایش نرخ تورم را به عنوان دلیل افزایش نرخ سود تسهیلات بانکی اعلام میکردند و این موضوع بر اساس یک منطق علمی توجیه میشد، حال نیز باید نرخ سود تسهیلات بانکی در حدود نرخ تورم ۱۴ تا ۱۵ درصدی تعیین شود.
به گفته وی، نرخ سود تسهیلات بانکی در حال حاضر ۲۲ تا ۲۳ درصد اعلام میشود، اما در واقع نرخ اعمالی بالاتر از این رقم و بیش از ۲۵ درصد است و بانکها بیشتر به عقود مشارکتی تمایل دارند.
این کارشناس بخش صنعت میگوید: نرخ سود تسهیلات بانکی باید به صورت واقعی اعمال شود، نه اینکه بگوییم نرخ سود ۲۲ درصد است اما در نهایت ۲۶ درصد اعمال شود.
وی معتقد است: دولت نباید هراسی از این داشته باشد که کاهش نرخ سود تسهیلات بانکی کمی به تورم نیز دامن بزند، زیرا در حال حاضر نرخ تورم از برنامهریزیهای دولت پایینتر است و به همین دلیل اگر مقداری افزایش در تورم در اثر کاهش نرخ سود تسهیلات اتفاق بیفتد، مشکل بزرگی نخواهد بود.
علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در این مورد با بیان اینکه حمایت از صنعت و معدن از اولویتهای کشور است، میگوید: با توجه به اینکه تحریمها مشکلاتی را برای تولیدکنندگان ایجاد کرده است، باید همه به این بخش کمک کرده و نگاه کمکی به آن داشته باشند.
وی با بیان اینکه مشکل سودهای بانکی در سطح کلان کشور باید حل شود، میگوید: سودهای بانکی نباید به طوری تعیین شوند که کمر تولیدکنندگان را بشکند.
* کاهش نرخ سود بانکی، لازمه تقویت بورس
به گفته کارشناسان اقتصادی، تعیین نرخ سود مناسب برای تسهیلات بانکی در کنار ایجاد رونق در بخش تولید که اشتغالزایی زیادی را به همراه دارد، سود مناسبی را نیز برای سیستم بانکی به همراه خواهد داشت زیرا در نهایت درآمد بخش تولید وارد سیستم بانکی میشود و این گردش حساب برای بانکها سودآور خواهد بود.
از سویی رونق تولید باعثتقویت بازار سهام و رشد این بخش از اقتصاد کشور خواهد شد و انگیزه مردم را برای سرمایهگذاری در بورس افزایش میدهد. در این میان، میزان کاهش نرخ سود بانکی از اهمیت بالایی برخوردار است. هم اکنون که بحثکاهش ۲ درصدی نرخ سود تسهیلات از سوی بانکها مطرح است، بورس واکنش خاصی به این مسئله نشان نداده و با توجه به نرخ فعلی تورم، کاهش بیشتری در مورد نرخ سود تسهیلات مورد انتظار است.
احسان مرادی، یک کارشناس بورس در این مورد میگوید: چرخه تولید شرکتها با کاهش نرخ سود بانکی رونق میگیرد.
وی معتقد است: اگر بخواهیم در بازار سهام رونقی اساسی را شاهد باشیم، باید پولهای سرازیر شده به سیستم بانکی را به سمت تولید هدایت کنیم، تا از طریق ورود این وجوه به شرکتها و اجرای طرح های توسعهای، سودآوری شرکت ها افزایش یابد و بازار به رونق نسبی برسد.
وی در مورد تلاش بانکها برای جذب مشتری از طریق سود بانکی، میگوید: ساده ترین کار بانک ها برای جذب مشتری اعطای سود بالاتر بود، یعنی بانکها به جای اینکه خدمات جدیدتری معرفی کنند، مشتریان یکدیگر را از طریق اعطای سود بیشتری جذب میکردند.
به گفته وی، این رویه باعثشد بانک ها برای جذب منابع مالی، نرخ های سود بالاتری پیشنهاد بدهند و قیمت تمام شده پول در بانک ها افزایش یابد و از طرف دیگر، بازارهای موازی تحت تأثیر قرار گرفتند و در این میان بخش تولید در کشور ضعیف شد.
به این ترتیب، سود تسهیلات بانکی در گردش اقتصاد کشور و خودکفایی در بخش صنعت از نقش مهمی برخوردار است، اما باید دید سُمبه سیستم بانکی در تعیین نرخ جدید سود تسهیلات تا چه حد پُر زور است و در نهایت اقتصادمردان کشور، تولید و صنعت را بر زیادهخواهی سیستم بانکی ارجحیت میدهند یا خیر.