لغوتحریم ها معجزه نمی کند
یکی می گوید که برداشته شدن تحریم ها بزنگاه اقتصاد ایران است. دیگری می گوید در دوران پسا تحریم باید به سمت سرمایه گذاری پیش برویم و از صرف دلارهای آزاد شده برای کالاهای مصرفی بپرهیزیم.
به گزارشافکارخبر، مبارزه با ساختار نامناسب اقتصاد ایران سخن فردی دیگر از جنس آن هاست.» سخنان بالا مربوط به اقتصاددانانی است که به لحاظ فکری فاصله زیادی باهم دارند، اما امروز حرف های مشابهی می زنند. مهم نیست این اقتصاددانان استاد دانشگاه صنعتی شریف هستند یا در دانشگاه علامه طباطبایی تدریس می کنند. همه آن ها یکپارچه می گویند در دوران رفع تحریم ها نباید به سراغ کالاهای مصرفی برویم. آن ها می گویند اکنون زمان مبارزه با ساختارها و نهاد های نامناسبی است که اقتصاد ایران را سال های سال به بند درآورده است. اکنون زمان مبارزه و هزینه دادن است تا اقتصاد
ایران پیشرفت کند. اگرچه روش های این اساتیدی که هر کدام سرمایه های این کشور هستند، تا حدی متفاوت از هم است اما همگی یک حرف را می زنند. شاید این «اجماع اقتصاددانان» بزرگترین دستاوردی باشد که تحریم ها به ما ارزانی کرد. روزگار سخت دیروز و مدیریت ناشایست گذشته، ادبیات اقتصاددانان کشور را به هم نزدیک کرده است و این نزدیکی می تواند مسیر توسعه و پیشرفت ایران را هموار تر کند. در این مجال دیدگاه ۲ گروه از تفکرات اقتصادی متضاد یکدیگر، یعنی نهادگرایی و اقتصاد بازار آزاد درباره اثرات رفع تحریم ها بر اقتصاد مورد بررسی قرار گرفته است. پسران و نیلی به عنوان اقتصاددانان دارای
تمایل به اقتصاد بازار آزاد و مومنی و شاکری به عنوان اقتصاددانان نهادگرا درباره اثرات لغو تحریم ها بر اقتصاد ایران سخن گفته اند که در ادامه می خوانید:
محمد هاشم پسران، استاد تمام دانشگاه کمبریج
به نظر من تحریم ها تنها یک وجه از مشکلات اقتصاد ایران است. مسئله اصلی اقتصاد ایران بیشتر مشکلات ساختاری است که هنوز هم وجود دارد و با رفع تحریم ها نیز از بین نمی رود. اعمال تحریم های اقتصادی در سال های گذشته آثار این مشکلات ساختاری را تشدید کرده است… بر اساس شواهد مختلف شاید بتوان گفت حداکثر ۲۵ تا ۳۰ درصد معضلات اقتصاد ایران به تحریم برمی گردد و عمده مسائل اقتصاد ایران(مانند تورم) ساختاری است. در واقع اکنون ضرورت دارد که در داخل کشور اجماعی شکل بگیرد که منابع بیشتر به سمت سرمایه گذاری حرکت کند و عمده درآمدهای نفتی به صندوقی شبیه به صندوق توسعه ملی اما با ماهیتی
متفاوت و در خارج ذخیره شود تا بتوان بعداً از درآمدهای آن صندوق استفاده کرد. این اتفاق خود به خود اقتصاد ایران را از وابستگی به درآمدهای نفتی و از شوک های نفتی رها می کند و بنیه اقتصاد کشور را در ایجاد درآمد بیشتر از منابع نفتی و گازی و پتروشیمی بالا میبرد… توجه داشته باشیم که این افزایش سرمایه گذاری خودش ایجاد اشتغال و ایجاد درآمد می کند و نفع نهایی آن به مصرف کننده می رسد. اگر چه ممکن است یک یا دو سال طول بکشد تا نتایج این سرمایه گذاری خودش را به طور مثبت نشان دهد اما این بهبود مستمر و دائمی خواهد بود نه این که به دلیل عدم سرمایه گذاری مولد، بهبود اقتصاد موقتی و
کوتاه مدت باشد.
مسعود نیلی، دکترای اقتصاد از منچستر انگلیس، استاد دانشگاه صنعتی شریف
اگر این توافق را صرفاً به عنوان کانالی برای تزریق پول به اقتصاد ببینیم با توجه به ساختار غلط موجود، تنها دستاورد ما هزینهکرد غلط و یک دوره بهبود کوتاهمدت خواهد بود اما … اقتصاد ایران اکنون در معرض یک انتخاب است. این انتخاب هم فقط در اختیار دولت نیست و به نظر من یک انتخاب اجتماعی است. گزینه اول ما اقتصاد برونزا و درونگراست؛ یعنی اینکه اقتصاد در شرایط پس از تحریم با محوریت صادرات نفت و واردات کالا باشد. در این گزینه منظور از واردات صرفاً واردات کالای مصرفی نیست. بلکه میتواند واردات کالاهایی چون فولاد و قطعات باشد که البته نتیجه آن تعطیل شدن فولادسازی و
قطعهسازی است. در این گزینه سرمایهگذاری خارجی با محوریت شرکتهای دولتی و شبهدولتی برای بازار داخلی است. گزینه دومی که پیش روی ماست اقتصاد درونزا و برونگراست که توسعه تجارت را با محوریت صادرات صنعتی و توسعه گردشگری میبیند.
سرمایهگذاری خارجی با محوریت بخش خصوصی برای توسعه صادرات و تامین مالی خارجی هم با محوریت بخش خصوصی برای رونق تولید و توسعه کسب و کار است. ما به دنبال ایجاد یک تحول عمیق در اقتصاد کشور هستیم که همان انتخاب گزینه دوم است. برای رسیدن به این هدف باید یک وفاق ملی در کشور شکل بگیرد که اجازه ندهد بخش اجرایی به سمت هزینه کردن منابع حاصلشده از توافق برود. این اتفاق همان تکرار تجربه نیمه دوم دهه ۱۳۸۰ است. در شرایط فعلی باید با مردم به صورت شفاف سخن گفت. به این صورت که بگوییم اکنون و بعد از توافق به نقطهای رسیدهایم که باید یکسری اصلاحات ساختاری در اقتصاد انجام دهیم. در
عرصه سیاستگذاری از نظر من سیاستهای اقتصاد مقاومتی از این ظرفیت برخوردار است که محور وفاق باشد. سیاستهای اقتصاد مقاومتی مربوط به دوره جنگ یا تحریم یا سیاستهای انزواگرایانه نیست. اقتصاد مقاومتی اتفاقاً بعد از رفع تحریمها میتواند کاملاً شکوفا شود. این اولین بار در کشور است که روی سیاست برونگرایی اجماع حاصل شده است. درونزایی و برونگرایی مکمل یکدیگرند. برونگرایی به زایش اقتصاد از درون کمک میکند.
عباس شاکری، رئیس دانشکده اقتصاد علامه طباطبایی
رفع تحریمهای بینالمللی برای اقتصاد کشور مفید است و باید آن را مغتنم شمرد، اما آنچه وضعیت آینده اقتصاد کشور را رقم میزند، ساختار موجود، وضعیت نهادها، جایگاه بخشها در شرایط کنونی و نوع نگاه و برنامهریزی ما برای آینده است. اساسا تحریمهای تشدیدشده کنونی به چند سال اخیر مربوط میشود و در همین چند سال هم آثار محدودکنندهای بر جا گذاشته است، اما شرایط ضعیف و کارکرد کُند اقتصاد، سابقهای حداقل چنددههای دارد؛ رشد اقتصادی ما در ٢٥ سال گذشته حدود ٣, ٣ درصد بوده است، رشد نقدینگی در این دوره حدود ٣ درصد، تورم بهطور مستمر بالا و نوسانی و بیکاری بهطور
مستمر مسئله اصلی کشور بوده است. ضعف و کندی تولید، استمرار داشته و بهتازگی حالت تزاید به خود گرفته است… اگر ما یکهتازی انحصارات مالی، تجاری و برج و پاساژ را محدود و مدیریت نکنیم و برای محدودکردن بخشهای نامولد فکری نکنیم آمدن خارجیها و افزایش سرمایهگذاری خارجی فقط به گسترش بازار مصرفی کالاهای خارجی در کشور منجر میشود و هیچ مشکلی از رشد و توسعه کشور حل نمیکند. تعامل ما با دنیای خارج در حوزه سرمایهگذاری و تجارت برای اقتصاد یک ضرورت است و فرصت خوبی هم برای اقتصاد ایجاد شده است، اما باید نگاهمان را نسبت به اقتصاد، تصحیح کنیم، برنامه مناسب با توسعه
کشور ارائه کرد، مشکلات فعلی را به رسمیت شناخت و آسیبشناسی کرد و زمینه فعالیتهای مزاحم و نامولد و فسادآمیز را محدود کرد و فضای تولید را ارتقا داد. بعد از سالمسازی فضای اقتصاد است که مشارکتهای خارجی و تعامل با دنیای خارج و رفع تحریمهای ظالمانه میتواند نتایج خوبی داشته باشد… الان یک ملاک کلی در واقعیتهای موجود اقتصادی ما این است که عوامل نامولد، خامفروشها، دلالان و سوداگران از سودهای بسیار بالاتر از بخشهای مولد برخوردارند و این رمز تداوم رشد پایین، تورم، بیکاری و فقر است. رفع تحریمها تنها قدری از این مشکلات را کاهش میدهد و چه بسا اگر نگاهها
و رویهها اصلاح نشود جایگاه نسبی عوامل نامولد، انحصارات مالی و تجاری و رانتطلبان در اقتصاد به زیان بخش مولد ارتقا یابد.
فرشاد مومنی، استاد دانشگاه علامه طباطبایی
مسئله ای که باید صادقانه و با صراحت به مردم گفته شود این است که همه ماجرای گرفتاری ایران، ریشه در تحریم نداشته و در دورانی قبل از تحریمها، در سالهای ٨٩ و ٩ نیز نهتنها وضعیت بهتری وجود نداشته بلکه در همان زمان، کشور با مسائل بزرگ انسانی، جمعیتی و اجتماعی روبهرو بوده که ریشه در رویه و جهتگیری دولت داشته است. باید ثابت کنیم که برداشتهشدن بخشی از فشارها از کشور، به خودیخود باعثارتقای عملکرد نمیشود بلکه فرصتی میدهد تا بتوانیم با برنامهریزی درست و کارشناسی، از موقعیت موجود استفاده کنیم و چهبسا کماکان در کوتاهمدت یا میانمدت باز هم کشور در
تنگنا باشد. در این زمینه دولت باید واقعبینانه و بسیار هوشمندانه برخورد کند، بهخصوص که خود نیز میداند از نظر چشمانداز درآمدهای نفتی در سال ٩۴ نسبت به سال ٩٣ اوضاع و احوال مناسبی ندارد… در این مسیر(رفع تحریم ها) به نظر میرسد شاید یکی از مهمترین کارهایی که باید انجام شود، معرفی فرصتهایی است که شرایط جدید نصیب ما کرده است. به یک اعتبار، آنچه در دوره پساتحریم اتفاق میافتد، این است که ما به شرایطی شبیه سالهای ٨٩ و ٩ برمیگردیم با این تفاوت که بهواسطه سیاستهای تنشزدایانه، که دولت جدید بهکار گرفته، در مقایسه با آن دوره، هزینههای مبادله
برای ما در استاندارد بینالمللی کاهش یافته است.