مخزن سراجه بالاخره گازدار شد؟
واپسين روزهاي تابستان ميگذرد و با اينكه لازم است ذخيرهسازي گاز در مخازن در ماههاي گرم سال صورت گيرد، پس از گذشت دوسال خبر قطعي در زمينهي راهاندازي مخزن ذخيره گاز سراجه به گوش نميرسد. اين در حالي است كه چندي پيش مدير عامل شركت ذخيرهسازي گاز، از افتتاح رسمي اين مخزن پس از عيد فطر خبر داده بود.
به گزارش ایسنا، امروزه ذخیرهسازی گاز در دنیا اهمیت ویژه ای پیدا کرده است. در این میان با وجودی که به زعم مسئولان نیاز است طی یک یا دو سال آینده ۳۰ تا ۴۰ مخزن گاز در کشور راهاندازی شود، همچنان ایران فاقد مخازن ذخیره سازی گاز است.
سابقه ذخیرهسازی گاز به سال ۱۹۱۵ میلادی یعنی نزدیک به ۱۰۰ سال پیش باز می و اکنون قاره آمریکا با ۴۴۱ مخزن دارنده بیشترین مخازن ذخیرهسازی دنیاست. اروپای غربی هم ۷۵ مخزن فعال دارد و با احتساب ۱۷ مخزن اروپای مرکزی، در مجموع این قاره ۹۲ مخزن ذخیرهسازی به خود اختصاص داده است.
کشورهای عضو شوروی سابق در مجموع ۴۶ مخزن نفت دارند و از این میان۲۱ مخزن هم متعلق به روسیه است، اما با این وجود کشوری مانند ایران علیرغم آنکه دومین دارنده گاز دنیا است، تاکنون فاقد مخزن فعال ذخیره سازی بوده است.
پیش از این مدیرعامل شرکت ذخیرهسازی گاز از لزوم راهاندازی ۳۰ تا ۴۰ مخزن در دوسال آینده خبر داده و از نیاز کشور به این حجم مخزن خبر داده بود. البته به طور جدی فعلا این شرکت ۹ پروژه را در دستور کار دارد.
سراجه
مخزن سراجه قم که به تازگی فاز اول آن راهاندازی شده، در ۴۰ کیلومتری جنوبشرقی قم قرار دارد و دارای گاز و میعانات گازی است. این مخزن با تزریق ۷۰۳ میلیون مترمکعب در فاز اول قابلیت ذخیره ۹۰۸ میلیون مترمکعب گاز را داراست.
روز ۲۵ مرداد ماه و با تاخیری چند ماهه، به یک باره مسئولان شرکت ملی گاز از راه اندازی بخشهایی از این مخزن خبر داده و قول راهاندازی رسمی در آیندهای نزدیک را دادند. البته پیش از این هم در فواصل زمانی مختلف، مسوولان از راهاندازی این مخزن خبر داده بودند و از تابستان سال قبل هر از چند گاهی خبر افتتاح آن را میشنیدیم، حتی اردیبهشتماه امسال مسعود سامیوند - مدیر عامل شرکت ذخیرهسازی گاز، از افتتاح این مخزن ظرف چند روز آینده خبر داد، اما بعدها مجددا این مساله به دست فراموشی سپرده شد و هربار موعد آن به زمانی دیگر موکول شد.
شوریجه
شوریجه دیگر مخزنی است که در شمالشرق کشور قرار گرفته و قابلیت ذخیرهسازی ۴۰۸ میلیارد مترمکعب گاز را دارد که با افتتاح فاز اول روزانه قادر به ذخیرهسازی ۱۰ میلیون مترمکعب گاز و ۲۰ میلیون مترمکعب تأسیسات فرآورش است. در فاز دوم این مخزن این ارقام دو برابر میشود. پس از سراجه قم، شوریجه میتواند دومین مخزن فعال کشور باشد و تا کنون برخی از کمپرسورهای این مخزن نیز نصب شدهاند.
یورتشا
یورتشای ورامین مخزنی از نوع طاقدیسهای آبدار است که از سال ۱۳۸۴ در دست مطالعه قرار گرفته و سال گذشته مدیرعامل شرکت ذخیره سازی گاز از امکان راه اندازی این مخزن در سال ۱۳۹۱ خبر داده بود.
سایر مخازن
پروژه ایران مرکزی از دیگر اقدامات صورت گرفته در این بخش است که جهت شناسایی مخازن دارای پتانسیل ذخیرهسازی گاز طبیعی در منطقه ایران مرکزی صورت گرفته است. در این منطقه که وسعتی حدود ۱۷۰ هزار کیلومتر دارد، تاکنون بیش از ۴۰ ساختار و ۵۰ تا ۶۰ گنبد نمکی مورد بررسی قرار گرفته و از جمله اکتشافاتی که در این منطقه صورت گرفته میتوان به گنبد نمکی نصرآباد کاشان اشاره کرد.
در آخرین اظهار نظرها مدیران گازی کشور از تلاش برای پیدا کردن مشاوری برای این گنبد نمکی خبر داده و مسعود سامی وند در این باره گفته بود که پیش از این به دلیل نیاز گنبد نمکی نصرآباد به حجم بالای آب، به مذاکره با شرکت آب پرداختیم و خوشبختانه با همکاری دوستان این مشکل چندی پیش برطرف شده است.
قزل تپه نیز از جمله ساختارهایی است که جهت مطالعه و ارزیابی در اختیار شرکت ملی گاز قرار گرفته و قرار است در صورت قابلیت این ساختار، اقدامات بعدی صورت بگیرد.
مخزن تلخه هم از جمله طاقدیسهای آبدار زیرزمینی است که در ۷۰ کیلومتری جنوب گرمسار و ۱۳۰ کیلومتری شرق ورامین واقع شده است. این مخزن حدود ۴۵ سال پیش به منظور بررسی وجود نفت کشف شده، ولی به علت ناچیزبودن هیدروکربور موجود در آن و غیراقتصادی بودن تولید، متوقف شد. در سالهای اخیر با هدف بررسیهای لازم از منظر ذخیرهسازی، مطالعاتی برروی این مخزن صورت گرفته و ارزیابی آن در دستور کار قرار دارد. البته انجام پروژه در این مخزن منوط به کسب مجوز از سازمان محیط زیست خواهد بود.
در غرب کشور هم تاکنون ۹۲ مخزن از ۲۲۰ مخزن موجود مورد بررسی قرار گرفته که از میان این موارد، دو ساختار باباقیر و بافکول در مطالعات اولیه دارای ظرفیت یک TCF گاز در جا شناسایی شدهاند و اکنون آزمایشات لرزهنگاری برروی آنها درحال انجام است تا با تکمیل تحقیقات وضعیت نهایی این مخازن مشخص شود.
میدان گازی مختار در حوالی یاسوج هم از جمله مواردی است که دارای گاز درجای قابلتوجهی است و می توان در فصول سرد به برداشت از آن پرداخت. اکنون مطالعات درباره ایجاد تأسیسات و تجهیزات در این بخش درحال انجام است.
به گزارش ایسنا، در شرق کشور هم میادین امیرآباد و چهچه در خانگیران و همچنین میدان اکبرآباد در استان فارس دردست مطالعه قرار دارند.
ذخیرهسازی گاز در مخازن تخلیهشده نفت و گاز، مخازن عمیق آبهای زیرزمینی، فعاکهای نمکی ایجادشده در گنبدهای نمکی، معادن قروکه زغال سنگ، سنگهای سخت آذرین، معادن متروکه نمک و یا به روش LRC قابل اجراست.
با توجه به این که به طور معمول هر کشوری باید بین ۱۲ تا ۱۴ درصد از تولید گاز خود را ذخیره کند تا در روزهای سرد سال با مشکل کمبود گاز مواجه نباشد. در برنامه پنجم توسعه مقرر شده است که روزانه ۱۱۰ میلیون مترمکعب گاز طبیعی در کشور ذخیره شود.
از آنجایی که تا پایان سال ۱۳۹۳ تولید گاز ایران به روزانه بیش از یک میلیارد مترمکعب افزایش پیدا میکند، این مقدار گاز باید در چهار مخزن ذخیرهسازی سراجه قم، شوریجه، گنبدنمکی کاشان(نصرآباد) و یورتشای ورامین ذخیره شود.
بر اساس برنامه از مجموع ۱۱۰ ميليون متر مكعب گاز، ۳۰ ميليون مترمكعب در مخزن سراجه، ۴۰ ميليون مترمكعب در مخزن شوريجه و درمجموع ۴۰ ميليون مترمكعب در مخزنهاي گنبد نمكي و يورتشاي ورامين ذخيره خواهد شد. تاكنون گاز طبيعي تنها در خطوط لوله انتقال گاز ذخيره ميشد.