اطلاعات سرشماری بایارانه نقدی گره میخورد؟
مطرح شدن همزمان موضوع حذف یارانه اقشار مرفه در آینده نزدیک از سوی دبیر ستاد هدفمندی یارانهها و اجرای طرح سرشماری نفوس و مسکن باعثشده که مباحثی درباره مرتبط بودن این دو موضوع با یکدیگر مطرح شود.
به گزارش ايسنا، پيش از شروع طرح پرداخت يارانههاي نقدي روشي با عنوان خوشهبندي براي شناسايي اقشار مختلف كشور و وضعيت اقتصادي آنها اجرا شد و ظاهرا قرار بود پرداخت يارانههاي نقدي براساس اين خوشهبندي انجام شود اما پس از اعتراضهاي متعدد از سوي مردم و حتي شخص رييس جمهور اين روش به بايگاني سپرده شد.
در یک سال گذشته که یارانه نقدی به مردم پرداخت میشود روشی برای تفکیک اقشار مختلف مردم از نظر برخورداریهای اقتصادی معین نشد و همه به صورت یکسان از یارانه نقدی برخوردار شدند.
به تازگی دبیر ستاد هدفمندی یارانهها از حذف یارانه اقشار مرفه در آینده نزدیک خبر داد و اعلام کرد که از بانکهای اطلاعاتی متعدد که میزان برخورداری از افراد امکانات مختلف را نشان میدهد برای شناسایی اقشار مرفه استفاده خواهد شد.
طی روزهای گذشته طرح سرشماری نفوس و مسکن در کشور اجرا شد که براساس آن خانوارها به سوالات متعددی که تعدادی از آنها به نوعی به وضعیت اقتصادی آن خانوار مرتبط بود پاسخ میدادند.
به عنوان مثال طرح این سوال که آیا خانوار، وسایل و امکاناتی مانند موتورسیکلت، خودروی سبک یا رایانه در اختیار دارد، عمده منبع تامین آب مصرفی خانوار چیست، نوع محل سکونت خانوار اعم از آپارتمان، چادر، کپر، آلونک یا زاغه، نحوه تصرف محل سکونت خانوار شامل ملکی، استیجاری، دربرابر خدمت یا رایگان، تعداد خانوار ساکن در واحد مسکونی و مساحت زیربنای واحد مسکونی میتواند معیارهایی برای سنجش بخشی از وضعیت اقتصادی خانوار باشد. از سوی دیگر وضعیت شغلی سرپرست خانوار یا وضعیت جسمانی اعضای خانوار میتواند به نوعی بیانگر چگونگی استفاده آنها از امکانات اجتماعی باشد.
با این وجود آنچه مهم است این است که در طرح سرشماری نفوس و مسکن بنا بر خوداظهاری افراد است بنابراین اطلاعات این بخش نمیتواند چندان مورد استناد باشد. از سوی دیگر هیچ امکانی برای تایید صحت اظهارات فرد پاسخدهنده به سوالات در این طرح همزمان با پر کردن فرم سرشماری وجود ندارد.
در همین زمینه رییس مرکز آمار ایران در پاسخ به سوال خبرنگار ایسنا مبنی بر این که در صورت همکاری نکردن با مامور آمارگیر یا ارائه اطلاعات نادرست چه اتفاقی خواهد افتاد، گفت: طبق قانون خانوارها باید پاسخگوی سوالات مامور آمارگیر باشند اما تجربه ما در سالهای قبل و بویژه در دوره سرشماری آزمایشی اخیر نشان میدهد اگر مردم به مامور آمارگیر اعتماد کنند به سوالات او پاسخ خواهند داد.
عادل آذر ادامه داد: اساس کار خود اظهاری است اگرچه در صورت نیاز مدارک شناسایی افراد برای ثبت اطلاعات دریافت خواهد شد اما این مدارک پس از ثبت اطلاعات فرد بازگردانده میشود. نکته دیگر این است که هیچ گونه اطلاعات محرمانه از افراد در خواست نخواهد شد. به همین دلیل احتمال اینکه مردم اطلاعات را در اختیار آمارگیران نگذارند بسیار پایین است.
این پاسخ هم مشخص میکند که در واقع نمیتوان به اطلاعات اظهار شده توسط افراد به خصوص در حوزه اطلاعات اقتصادی چندان اعتماد کرد.
اگرچه هنوز بانکهای اطلاعاتی جامع و یکپارچهای در کشور برای دریافت اطلاعات اقتصادی افراد وجود ندارد اما استفاده از برخی بانکهای اطلاعاتی از جمله بانک اطلاعات خودرو یا استفاده از نظام اداری برای سنجش میزان درآمد کارمندان میتواند به نوعی تعیینکننده وضعیت افراد باشد.
با این وجود تعداد بسیاری از مردم هم اکنون در اصناف یا مشاغل آزاد مشغول به کارند و به طور واقعی و دقیق نمیتوان میزان درآمد آنها را مشخص کرد.
همچنین بسیاری از خرید و فروش املاک در کشور از طرقی به جز ثبت در دفاتر اسناد رسمی صورت میگیرد بنابراین امکان ردگیری آنها به طور دقیق و جدی وجود ندارد.
اگرچه محمدرضا فرزین دبیر ستاد هدفمندی یارانهها اعلام کرده که به زودی حذف یارانه اقشار مرفه کلید خواهد خورد اما به نظر نمیرسد اطلاعات موجود در فرمهای سرشماری نفوس و مسکن بتواند به این کار کمکی کند چرا که نه تنها اطلاعات جامعی درباره وضعیت اقتصادی خانوارها در این فرمها دیده نمی شود بلکه به صحت آن ها نیز چندان نمیتوان مطمئن بود.
از سوی دیگر رییس مرکز آمار ایران نیز در پاسخ به این سوال شفاف که آیا نتایج سرشماری در طرح هدفمندی یارانهها و پرداخت یارانه نقدی به افراد تاثیر خواهد گذاشت یا خیر؟ گفته است: این طرح هیچ ارتباطی با طرح اطلاعات اقتصادی خانوار ندارد و هیچ اطلاعاتی درباره وضعیت اقتصادی خانوارها در آن پرسیده نمیشود.