در آستانه ورود پوتین به کرملین
کرمی: همکاری با ایران ازنگاه پوتین در اولویت است
کارشناس مسائل روسیه گفت: شاهد جهتگیریهای جدید استراتژیک روسیه در خاورمیانه هستیم، نگاه و سیاست خارجی پوتین بیش از گذشته همکاری با ایران را در اولویت خاص قرار خواهد داد.
به گزارش افکار نیوز به نقل از فارس، هجدهم اردیبهشتماه ۱۳۹۱(هفتم ماه می ۲۰۱۲) انتقال قدرت از "دمیتری مدودوف" رئیس جمهوری روسیه به "ولادمیر پوتین" رئیس جمهوری منتخب این کشور انجام خواهد شد.
ششمین دوره انتخابات ریاست جمهوری روسیه صبح روز یکشنبه ۱۴ اسفند ۱۳۹۰ در سراسر این کشور و ۶۰ کشور جهان برگزار شد. این انتخابات بازتاب نسبتا گستردهای در رسانهها و مطبوعات جهان داشت، زیرا با وجود آنکه مشخص بود پوتین برای سومین بار به عنوان رئیس جمهوری روسیه انتخاب میشود، اما میزان آرایی که کسب میکرد و احتمال به دور دوم کشیده شدن این انتخابات، بر هیجان و حساسیت آن افزوده بود.
در این انتخابات پنج کاندیدا به ترتیب " ولادیمیر پوتین "، " گنادی زوگانف "، " ولادیمیر ژیرینفسکی "، " سرگئی میرونوف " و " میخاییل پروخروف " با هم رقابت کردند، اما در نهایت این پوتین بود که توانست گوی سبقت را از دیگر رقیبان ربوده و برای ۶ سال آینده ساکن کاخ کرملین شود.
به این بهانه خبرگزاری فارس گفتوگویی با " جهانگیر کرمی " کارشناس مسائل روسیه و عضو هیئت علمی گروه مطالعات روسیه دانشکده مطالعات جهان در خصوص جایگاه فعلی روسیه در عرصههای مختلف بینالمللی و سیاستهای آتی دولت مردان این کشور داریم که در زیر میخوانید:
کارنامه ۱۰ ساله پوتین
کرمی با نگاهی به کارنامه حضور ۱۰ ساله پوتین در حکومت روسیه معتقد است که زمانی که پوتین در سال ۲۰۰۰ وارد کاخ کرملین شد، شرایط داخلی و بینالمللی روسیه شرایط حادی بود. به خصوص این که در داخل مسائل و مشکلات اقتصادی یک دهه جریان فروپاشی شوروی سابق و از هم گسیختگی پس یک امپراطوری بزرگ، بر روسیه حاکم بود.
وی با اشاره به این که روسیه اقتصاد ورشکسته، نابسامانیهای داخلی، مشکلات قومی و جنگ چچن را پشت سر داشت عنوان کرد: شرایط برای اتخاذ یک نوع سیاست قدرتمندانه و قاطع در سطح بینالمللی کاملا مساعد بود و ما شاهد حوادثپس از جنگ کوزوو برای روسیه بودیم که بسیار شبیه شرایط امروز بود.
وی با بیان این که پوتین در بدو ورودش به کرملین در اولین اقدام در تمام اسناد استراتژیک روسیه، چه در سند امنیت ملی، چه در سند سیاست خارجی و چه در سند دکترین نظامی روسیه دست به بازبینی زد تصریح کرد: در واقع گفتمان " یلتسین "، " کوزیروف " و گفتمان آتلانتیکگرایی در روسیه به پایان رسید و یک گفتمان قدرتمندانه در روسیه حاکم شد و در این حین پوتین غرب را نیز به عنوان تهدید دولت روسیه معرفی کرد.
پوتین و مشکلات پیش رو
* پوتین همراه با یک سری فشارها، محدودیتها و مخالفتها وارد کرملین میشود
کرمی با اشاره به انتخابات اخیر روسیه گفت: امروز پوتین همراه با یک سری فشارها، محدودیتها و مخالفتها وارد کرملین میشود. در داخل احزاب و جریانهای سیاسی و مطبوعات و رسانهها به همراه غرب با جوسازی حتی این شائبه را ایجاد کردند که بعضا در انتخابات ریاست جمهوری روسیه دستکاری شده است.
وی افزود: پوتین در یک جو محدود نسبتا انفعالی و کاملا متفاوت از سال ۲۰۰۰ به قدرت باز میگردد. جامعه روشنفکری نهادهای مدنی روسیه، مطبوعات و رسانهها به قدرت رسیدن پوتین را با تعابیری مثل بازگشت به استبداد، بازگشت به دوران شوروی سابق و اقتدارگرایی تفسیر کردند.
کارشناس مسائل روسیه با بیان این که این نگرش، نگاه همه مردم روسیه نیست اظهار داشت: بخشهای زیادی از مردم روسیه مسائلشان خیلی سیاسی نیست بلکه اقتصادی است و از طرفی حیثیت و اقتدار کشورشان از اهمیت و اولویت بالاتری برخوردار است تا مسائلی مثل دموکراسی و حقوق بشر، لذا پوتین مجبور است به مسائل مختلفی و یکسری تقاضاها و انتظارات در داخل پاسخ دهد. به ویژه اینکه شدیدا مورد انتقاد بود که، چرا به شعارش در دوران گذشته که همان پایان دادن به الیگارشی، فساد اقتصادی، مالی و اداری در روسیه بود، کامل عمل نکرده است.
وی افزود: روسیه همچنان درگیر این مشکلات است و در این وضعیت هم پوتین قولهایی داده که بیشتر به وعدههای خود عمل کند. وعدههایی که قبلا محقق نشده و همچنان بر زمین مانده است.
کرمی در خصوص عملکرد پوتین در برخورد با الیگارشی حاکم بر جامعه روسیه گفت: پوتین در دوران گذشته توانست به حیات الیگارشهای غربگرای سیاسی پایان دهد. عمر الیگارشیهایی مثل " جوبایف "، " برزوفسکی " و … که با نگرشی غربگرایانه وارد سیاست شده بودند به پایان رسید. عمدتا این افراد یا فرار کردند و یا تبعید شدند.
وی افزود: طبیعتا مقابله با بخشی از الیگارشی ملی که وارد سیاست هم نشده است، موضوعی است که پوتین نتوانست با آن مقابله کند. به هر حال فضای خصوصیسازی و تعدیل ساختار اقتصادی و آزادسازی اقتصاد روسیه بعد از شوروی سابق به گونهای بود که این اقتصاد به هرحال در این مسیر در اختیار بخش خصوصی قرار میگرفت. اینکه دولت دوباره بیاید و وضع را برگرداند با توجه به منطق اقتصادی و تجربه شوروی سابق خیلی معقول نبود، اما در جهت محدود کردن، کنترل و قانونمند کردن این الیگارشی به نظر من پوتین کم و بیش پوتین موفق بوده است.
کارشناس مسائل روسیه با اشاره به بهبود وضع اقتصادی مردم روسیه تصریح کرد: به طور کل شرایط دوره ۱۰ ساله گذشته با دهه ۹۰ متفاوت است و وضع اقتصادی بهتر شده است، درآمدهای دولت به خاطر درآمدهای نفتی زیادتر شده و روسیه توانسته است یک بخش از مشکلات اقتصادی خود را پشت سر بگذارد و به یک بهبود اقتصادی برسد.
* تولید ناخالص روسیه نزدیک به ۱۸۰۰ میلیارد دلار است
کرمی با بیان این که اقتصاد روسیه هم اکنون در حال تبدیل شدن به نهمین و حتی هشتمین اقتصاد دنیا است، گفت: این نکته مهمی است که نمیشود نادیده گرفت. هر چند که گفته میشود این بخاطر درآمدهای نفتی است که درست است، ولی به هر حال فقط درآمد نفتی نبوده، چرا که دولت توانسته است مدیریت کند و در این مسیر با از میان بردن عدم تمرکز سیاسی ایجاد شده، کنترل شورشها، بحرانهای قومی و استقلالخواهی و جدایی طلبی در برخی از جمهوریها یک اقتصاد ملی را شکل دهد. اگرچه هنوز اقتصاد پیشرفتهای نیست و نیازمند مدرنیزاسیون، نوسازی صنعتی و تکنولوژیهای جدید است، اما به لحاظ عمومی وضعیت
اقتصادی روسیه مناسب است.
وی عنوان کرد: تولید ناخالص روسیه نزدیک به ۱۸۰۰ میلیارد دلار است و این در خور توجه است. رفاه مردم قابل مشاهده است. روسیه پوتین نسبت به قبل متفاوت است، چرا که مردم از گرفتن دستمزدهای خود مطمئن هستند، درحالی که در زمان " یلتسین " این نیروهای نظامی بودند که میتوانستند به موقع حقوقهای خود را دریافت کنند و همین امر نیز منشأ خیلی از بحرانها و مسائل بود.
کرمی افزود: در دوران پوتین شاهد افزایش دستمزدها بودیم، در عین حال امکانات رفاهی از جمله خدمات اجتماعی ارائه شد، ولی این با انتظاری که در جامعه روسیه است فاصله دارد، چرا که جامه روسیه خود را یک جامعه غربی میبیند و خود را با آنها مقایسه میکند.
سیاست خارجی روسیه
* سیاست روسیه نسبت به غرب عمدتاً ترکیبی از مخالفت و مشارکت بوده است
کارشناس مسائل روسیه با تاکید بر این که شرایط فعلی روسیه در سیاست خارجی کم و بیش شبیه سال ۲۰۰۰ است، گفت: در سال ۱۹۹۹ بحران کوزوو رخ داد و ناتو به این منطقه حمله کرد و در نهایت ارتش صربستان را بیرون کرد. الان هم ناتو با حمله به کشور لیبی، قذافی را ساقط کرده است و فشاری که در حال حاضر به دولت سوریه وارد میشود، شرایط را شبیه به شرایط قبل کرده است.
وی افزود: در سال ۱۹۹۹ روسیه یک سیاست مستقل، ابتکاری و با نقش جهانی و تعریف یک قدرت بزرگ در معادلات جهانی و سیاست خارجی نسبتا هجومی نسبت به غرب اتخاذ کرد.
کرمی با بیان این که در حال حاضر نیز زمینههای این کار فراهم است، عنوان کرد: فشارهایی که به روسیه وارد میشود در بحثگسترش ناتو، موضوع سپر دفاعی ناتو در ترکیه و رومانی، موضوع سوریه در خاورمیانه همگی کم و بیش همان مشکلات و تلاشهای مشابه قبل را برای روسیه ایجاد میکند. لذا سیاست خارجی پوتین یک سیاست مستقل و فعال و حتی امکان دارد تا حدودی روند هجومی به خود بگیرد.
وی گفت: ضمن اینکه همیشه روسها نسبت به غرب صرفا یک سیاست مقابلهجویانه نداشته است. سیاست روسیه نسبت به غرب عمدتاً ترکیبی از مخالفت مشارکت، رقابت و همکاری بوده است و الان نیز این مشاهده میشود.
کرمی افزود: هفته گذشته لاوروف اعلام کرد، غرب نباید ناتو را از افغانستان خارج کند و ما همکاری میکنیم که این نیرو در افغانستان بماند، اما در عین حال روسها نسبت به سیاست ناتو در مورد دریای سیاه و گرجستان کاملا اظهار نگرانی میکنند و همیشه در بحثگسترش فعالیتهای ناتو در موضوعات خاورمیانه ابراز نارضایتی کردهاند.
کارشناس مسائل روسیه با اشاره به این که در موضوع سپر موشکی نیز روس ها همین نگرانیها را دارند، گفت: ولی این به معنای این نیست که صرفا قصد مقابله با غرب را داشته باشند، بلکه همزمان با مقابله، مذاکره و گفتگو هم میکنند. سعی میکنند توافق هم داشته باشند، با توجه به اینکه بسترهای مناسب این کار را نیز وجود دارد مثل شورای ناتو و روسیه و شورای ناتو و شورای آتلانتیک شمالی، اما وجه رقابت در سیاست خارجی پوتین نسبت به دوره مدودیف پررنگتر خواهد بود.
* در بحثخاورمیانه شاهد جهتگیریهای جدید استراتژیک روسیه هستیم
جهانگیر کرمی در خصوص بحثخاورمیانه گفت: در این منطقه شاهد جهتگیریهای جدید استراتژیک روسیه هستیم. جهتگیری روسیه در گذشته حتی در دوره شوروی و حتی در ۱۲ سال دوره پوتین و مدودوف عموما در منطقه غرب متمرکز بوده است. منطقهای از بالکان و آتلانتیک و دریای سیاه، اما الان توجهاش به جنوب بیش از گذشته شده است، با توجه به این که جبهه غرب هم فراموش نشده است، اما توجه به مرزهای جنوبی و معادلات خاورمیانه اولویت پیدا کرده است.
وی افزود: از دلایل این امر میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱ - ناتو در خاورمیانه یک عملیات نظامی موفق انجام داده است
۲ - ناتو و به ویژه اتحادیه عرب و کشورهای غربی در حال فشار به سوریه هستند که اگر احتمالا اتفاقی برای دولت سوریه رخ دهد نقش روسیه در مسائل خاورمیانه کمرنگتر خواهد شد.
۳ - اگر جهتگیری این فشارها به سمت عراق و احتمالا ایران باشد میتواند برای روسیه بسیار هشدار دهنده باشد.
۴ - همزمان روسیه نگران وقوع یک درگیری بین ارمنستان و آذربایجان است که حتی احتمال ورود ناتو در این درگیری وجود دارد و این خودش میتواند مشکلاتی را در جبهه جنوبی برای روسیه ایجاد کند.
۵ - بیداری اسلامی که در منطقه رخ داده است فضایی را ایجاد میکند که به وضعیت موجود و متوازن در روابط روسیه و کشورهای مسلمان آسیب میرساند.
وی با اشاره به بیداری اسلامی رخ داده در منطقه خاورمیانه اظهار داشت: فضای جدید اسلامگرایی فعلا متمایل به همکاری با غرب است و نقش قطر، عربستان و ترکیه در تشویق اسلامگرایان اخوانالمسلمین در بحثتونس، مصر احیانا در یمن و یا حتی در سوریه شرایط را برای آسیبپذیری نقش روسیه در مسائل مربوط به مسلمانان در آسیای مرکزی، قفقاز و در حتی در بین ۳۰ میلیون مسلمان ساکن در خود روسیه فراهم کرده است.
کرمی گفت: اگر ناتو از افغانستان خارج شود و آمریکا با طالبان به واسطه پادرمیانی ترکیه(که در حال انجام شدن است) به توافقی برسند، فضایی ایجاد میشود که برای روسیه محدود کننده خواهد بود. از نگاه روسها همپیمانی آمریکا و اسلامگرایان عربستانی، ترکیهای و اخوانی و حتی طالبانی میتواند فضای عمومی خاورمیانه، مرزهای جنوبی روسیه در آسیای میانه و قفقاز را برای روسیه محدودتر کند.
وی عنوان کرد: روسیه نسبت به ترکیه قدرتمندی که در خاورمیانه نقش مهمی داشته باشد و بتواند سوریه را از پیش پای خود برداشته و بتواند در معادلات قفقاز و موضوع ارمنستان و آذربایجان و مسائل مربوط به قفقاز شمالی و مسلمانان داخل روسیه اقدامات و مداخلاتی را انجام دهد، حساسیت زیادی دارد، چرا که این موضوع را شبیه آن اتفاقی میداند که در جنگهای کریمه و در چند مرحله در اواخر قرن نوزدهم برای روسیه رخ داد و این تجربه تلخ را روسها فراموش نکردهاند.
کرمی افزود: مجموعه اتفاقاتی که در منطقه افتاده است باعثشده که توجه روسیه به مرزهای جنوبی و به ویژه خاورمیانه بیشتر شده و حتی بر نوع آرایش نظامی جدید نیز تأثیر بگذارد و جهتگیری جدیدی نسبت به این مسائل داشته باشد.
* روسیه بار دیگر توجهاش به ایران و نقش آن در سیاست خارجی افزایش پیدا کرده است
کارشناس مسائل روسیه با بیان این که روابط ایران و روسیه تا زمان روی کار آمدن مدودوف خوب و در حال رشد بوده است، اظهار داشت: در دوره ۴ ساله مدودوف روابط دچار آسیبهای شد. در سال ۲۰۰۷ روابط اقتصادی روسیه و ایران تا ۴ میلیارد دلار افزایش پیدا کرد. در سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۰۹ متاسفانه این رقم کاهش پیدا کرد و نزدیک به ۲ میلیارد دلار شد، اما خوشبختانه هم اکنون در حال رشد است به ویژه در دوره پوتین به احتمال زیاد این رشد ادامه پیدا خواهد کرد. فکر میکنم حتی به بیش از ۵ میلیارد دلار هم برسد.
نگاه و سیاست خارجی پوتین بیش از گذشته همکاری با ایران را در اولویت خاص قرار میدهد. روسیه بار دیگر توجهاش به ایران و نقش آن در سیاست خارجی افزایش پیدا کرده است.
وی در پایان گفتوگوی خود موضع روسیه در بحثهستهای ایران را به شرح زیر بیان کرد:
کرمی معتقد است که روسها همیشه در بخش هستهای چند موضوع را در دستور کار خود قرار دادهاند.
۱ - اولویت حفظ منع گسترش سلاحهای هستهای در چارچوب NPT و در حین حال به رسمیت شناختن حق کشورها برای داشتن تکنولوژی هستهای صلحآمیز.
۲ - روسها ضمن تاکید بر حفظ جایگاه شورای امنیت به عنوان محلی برای تصمیمگیری و ایجاد الزامات، بعضا با آمریکاییها در بخش تصویب قطعنامهها همکاری نیز میکنند.
۳ - روسها با ایجاد فشار به وسیله قطعنامهها علیه کشورهای دیگر و مداخله شورای امنیت در مسائل داخلی کشورها و اینکه شورای امنیت ابزاری شود در دست قدرتهای بزرگ علیه استقلال ملی کشورها موافق نیست. البته این سیاست نه تنها در مورد ایران بلکه در مورد کشورهای دیگر هم صدق میکند.
۴ - روسها به طور کلی در مورد کشورهایی که(غیر از آنهایی که دارای تکنولوژی هستهای هستند) قصد ورود به بازار تکنولوژی هستهای را دارند، به خاطر یک سری منافع تجاری نگرانند، چرا که برای خود بازاری در جهان قائل بوده و طبیعتا دوست ندارند کشورهای دیگر وارد این بازار شده و مسیر را برای دیگران باز کنند.
۵- روسها یک خط قرمزی در بحث هستهای دارند و آن درصد غنیسازی اورانیوم است، اما طبیعتا نه به سختی و با اعمال فشار غربیها، باید در نظر داشت که معمولا در بحث هستهای موافقت و مخالفت روسیه با کشورهای غرب محدود به آن خط قرمز میشود. قبلا وزیر امور خارجه روسیه یک بار گفته بود که این خط قرمز برای ما غنیسازی تا سقف ۲۰ درصد است.