ایالات متحده با اجرای حملات هوایی گسترده به ونزوئلا و بازداشت شوکآور نیکولاس مادورو، کارزار «فشار حداکثری» خود را به نقطهای بیسابقه رساند. این اقدام در چارچوب سیاست تهاجمی دولت دونالد ترامپ، با اتهام قاچاق مواد مخدر، تلاش برای تغییر رژیم و دسترسی به ذخایر عظیم نفتی ونزوئلا انجام شد. با وجود بازداشت مادورو، ساختار قدرت همچنان پابرجاست و آینده کشور در هالهای از بیثباتی، خطر درگیری گسترده و هرجومرج طولانیمدت قرار دارد.
این حملهٔ شوکآور و بازداشتِ بیسابقهٔ یک رئیسجمهورِ مستقر، در پیِ ماهها کارزار فشارِ سنگین آمریکا علیه ونزوئلا رخ داد. از ماه سپتامبر، نیروی دریایی ایالات متحده یک ناوگان عظیم را در سواحل ونزوئلا مستقر کرده، در دریای کارائیب و اقیانوس آرام قایقهایی را که به ادعای واشینگتن در قاچاق مواد مخدر نقش داشتهاند هدف حملات هوایی قرار داده و همزمان اقدام به توقیف نفتکشهای ونزوئلایی کرده است. در جریان حملات به این قایقها، دستکم ۱۱۰ نفر جان باختهاند؛ اقدامی که بنا بر گفتهٔ گروههای حقوق بشری، میتواند مصداق جنایات جنگی تلقی شود. مقامهای ونزوئلایی نیز آمریکا را متهم کردهاند که هدف اصلیاش دسترسی به ذخایر نفتی این کشور است؛ ذخایری که از آن به عنوان بزرگترین ذخایر نفتی جهان یاد میشود. بمباران ونزوئلا و بازداشت مادورو، تشدیدی جدی و دراماتیک در کارزار آمریکا محسوب میشود. آینده رژیم حاکم بر ونزوئلا همچنان نامشخص است.
چگونه به این نقطه رسیدیم؟
از همان آغازِ دور دوم ریاستجمهوری ترامپ، نیکولاس مادورو عملاً به هدف مستقیم او تبدیل شد و کاخ سفید مسیر سیاست «فشار حداکثری» علیه رژیم ونزوئلا را در پیش گرفت. ترامپ مادورو را متهم کرد که محرکِ فعالیتهای بیثباتکننده در قارهٔ آمریکا است؛ از قاچاق مواد مخدر گرفته تا تسهیل مهاجرت غیرقانونی به ایالات متحده. در ماه ژوئیه نیز آمریکا برای دستگیری مادورو جایزهای ۵۰ میلیون دلاری (۳۷ میلیون پوندی) تعیین کرد و او را در شمار بزرگترین قاچاقچیان مواد مخدر جهان قرار داد.
دولت ترامپ شماری از باندهای تبهکاری ونزوئلایی از جمله «ترن د آراگوآ» را در فهرست سازمانهای تروریستی قرار داد و کارزار حملات هوایی علیه قاچاقچیان ادعایی مواد مخدر را در دریای کارائیب آغاز کرد. کمی بعد، آمریکا روند توقیف نفتکشهای ونزوئلایی را کلید زد و حضور نظامی خود را در آبهای پیرامون این کشور آمریکای جنوبی افزایش داد. ترامپ همچنین بهصراحت ایدهٔ تغییر رژیم در ونزوئلا را مطرح کرده بود. او در اواخر نوامبر به مادورو ضربالاجلی داد تا قدرت را واگذار کند و در مقابل، خروجی امن از کشور را پیشنهاد داد. مادورو این پیشنهاد را رد کرد و به هوادارانش گفت «صلحِ بردگان» را نمیخواهد و آمریکا را متهم کرد که هدفش کنترل ذخایر نفتی ونزوئلاست.
همزمان با شدت گرفتن فشارهای دولت ترامپ، دولت کاراکاس گاهی چنان جلوه میکرد که انگار دچار سردرگمی شده است. مادورو بارها تأکید کرد که ونزوئلا خواهان جنگ با آمریکا نیست. او حتی در مقطعی، در برابر دانشجویان ونزوئلایی با آهنگ «نه به جنگ، آری به صلح» رقصید و همزمان حرکت مشهور ترامپ با مشتهای گرهکرده را نیز تقلید کرد. روز پنجشنبه مادورو در یک گفتوگوی تلویزیونی گفت که از سرمایهگذاری آمریکا در بخش نفت ونزوئلا استقبال میکند.
چرا آمریکا و ونزوئلا با یکدیگر در تقابلاند؟
روابط میان واشینگتن و کاراکاس از زمانی که هوگو چاوز در سال ۱۹۹۹ به ریاستجمهوری رسید، مسیر تنش و تقابل را طی کرده است. چاوز که خود را سوسیالیست و ضدِ امپریالیست معرفی میکرد، با مخالفت آشکار با حملات آمریکا به افغانستان و عراق و همچنین با نزدیک شدن به کشورهایی چون کوبا و ایران، خشم واشینگتن را برانگیخت. پس از آن هم، وقتی چاوز ایالات متحده را به حمایت از تلاش برای کودتای سال ۲۰۰۲ متهم کرد، روابط دو کشور تیرهتر شد. برای بسیاری در آمریکا بهویژه در جناح تندرو حزب جمهوریخواه جهتگیری ایدئولوژیکِ سوسیالیستیِ دولت ونزوئلا، این کشور را در کنار متحدش کوبا به «دشمنی طبیعی» برای ایالات متحده تبدیل کرده است.
در ژوئیهٔ ۲۰۲۴، مادورو در انتخابات ریاستجمهوری ــ ظاهراً ــ با شکستی سنگین روبهرو شد؛ انتخاباتی که در فضای خشم عمومی از اقتدارگرایی فزایندهٔ او و فروپاشی اقتصادی کشور برگزار میشد. دولت بایدن، نامزد اپوزیسیون یعنی ادموندو گونسالس را برندهٔ انتخابات اعلام کرد. دادههای تفصیلیِ رأیگیری که مخالفان منتشر کردند و کارشناسان مستقل نیز آن را تأیید کردند، نشان میداد گونسالس پیروز شده است؛ اما مادورو با آغاز موجی از سرکوب شدید، قدرت را حفظ کرد و به آن چنگ زد.
در اوایل دسامبر، دولت ترامپ سندی را با عنوان «کرولاری ترامپ» منتشر کرد که بر اساس آن، نیمکرهٔ غربی باید از نظر سیاسی، اقتصادی، تجاری و نظامی زیر کنترل آمریکا قرار داشته باشد. مطابق این دکترین جدید، ارتش ایالات متحده میتواند برای دسترسی به منابع انرژی و معدنی منطقه به کار گرفته شود.
نیکولاس مادورو کیست و چرا ترامپ او را بازداشت کرد؟
مادورو از سال ۲۰۱۳ در مقام رئیسجمهور ونزوئلا قرار دارد. او که رانندهٔ سابق اتوبوس است، در دوران هوگو چاوز به چهرهای شناختهشده تبدیل شد و پیش از رسیدن به ریاستجمهوری، سمت وزیر امور خارجه را بر عهده داشت. حکومت مادورو معمولاً دیکتاتورمآبانه توصیف میشود. در ماههای اخیر، ترامپ بارها خواستار کنار رفتن مادورو شده و او را متهم کرده است که مواد مخدر و مجرمان را به آمریکا میفرستد؛ ادعایی که به گفتهٔ کارشناسان، شواهدی برای آن وجود ندارد. با وجود ماهها تشدید لفاظیها، بازداشت ناگهانیِ رئیسجمهور مستقر در روز شنبه، بدون هیچ هشدار قبلی انجام شد و ظاهراً مقامهای ونزوئلایی را کاملاً غافلگیر کرد.
چه اتفاقی در ادامه خواهد افتاد؟
آینده هنوز در هالهای از ابهام است. وزیر دفاع ونزوئلا وعده داده مقاومت را ادامه خواهد داد و از شهروندان خواسته است در برابر «تهاجم» خارجی متحد شوند؛ مقاومتی که آن را «نبردی برای آزادی» توصیف کرده است. با وجود بازداشت مادورو، نهادهای حکومتی و ارتش ونزوئلا ظاهراً همچنان سرپا ماندهاند. همچنین روشن نیست حملهٔ روز شنبه سرآغاز یک درگیری فراگیرتر بوده یا عملیاتی محدود و مقطعی می باشد.
رهبران اپوزیسیون ونزوئلا، بهویژه ماریا کورینا ماچادو ، برندهٔ جایزهٔ صلح نوبل از ترامپ خواستهاند برای حمایت از یک خیزش داخلی در کشور کمک کند. ایالات متحده پیشتر نیز مانورهای جنگیای برگزار کرده بود که سناریوی «قطع سر» رهبری ونزوئلا را شبیهسازی میکرد. این شبیهسازیها از احتمال شکلگیری هرجومرجی طولانیمدت خبر میدادند؛ همراه با موج گستردهٔ پناهجویان و درگیری گروههای رقیب برای بهدست گرفتن کنترل کشور. همانطور که داگلاس فراه، کارشناس آمریکای لاتین و یکی از مشارکتکنندگان در این مانورها گفته است: «شما با هرجومرجی طولانیمدت روبهرو میشوید و هیچ راهحل روشنی برای خروج وجود ندارد.»
