به نظر میرسد وضعیت کنونی در سوریه پیچیدهتر از آن است که به راحتی قابل درک باشد. آنچه که بشار اسد، رئیسجمهور پیشین سوریه و حامیاش، همچون ولادیمیر پوتین نتواسته بودند به آن دست یابند، امروز در حال تحقق است؛ این تغییرات به دست احمد شرع( الجولانی ) رئیس دولت موقت سوریه، و با حمایت ترکیه به رهبری رجب طیب اردوغان صورت میگیرد.
طبق گزارشهای رسیده از سوریه، نیروهای سوریه دموکراتیک (قسد) که در گذشته نفوذ زیادی در شرق فرات داشتند، اکنون در حال عقبنشینی به سمت الحسکه هستند. این عقبنشینی با تصرف مناطق جدید توسط دولت موقت سوریه همچون الرقه، دیر الزور و حلب همراه است. نکته قابل توجه این است که نیروهای قسد، در برابر پیشرویهای ارتش سوریه، تقریبا ناپدید شدند و بسیاری از تحلیلگران معتقدند که این تحولات با توافقات و مذاکرات پنهانی همراه بوده است.
در شرایط کنونی، دمشق کنترل بسیاری از منابع نفتی و گازی را که پیش از این در اختیار قسد بود، به دست گرفته است. این در حالی است که واکنش آمریکا در برابر این تغییرات کاملا سکوتآمیز و مبهم بوده است، تا جایی که برخی تحلیلگران بر این باورند که واشنگتن دیگر علاقهای به حمایت از نیروهای قسد نداشته و از همپیمانان پیشین خود در سوریه فاصله گرفته است.
احمد الشرع که پیشتر از ادلب وارد عرصه سیاسی سوریه شد، در حال حاضر بهعنوان محور اصلی تحولات سیاسی در این کشور شناخته میشود. وی در اظهارات خود بارها تأکید کرده است که هدف از استقرار ارتش سوریه در مناطق مختلف، استرداد کامل اراضی و اجرای حاکمیت دولت مرکزی سوریه است. این مواضع به وضوح نشان میدهد که دولت انتقالی به هیچوجه قصد پذیرش برنامههای جداییطلبانه و فدرالیسم را ندارد.
در ادامه تحولات میدانی، نیروهای الشرع با همکاری نیروهای عشایری سوری، که پیشتر با قسد درگیر بودند، پیشرویهای قابل توجهی در مناطق شرق فرات داشتند. این نیروها توانستند حتی در داخل الحسکه نیز حضور پیدا کنند. در همین راستا، مقامات کرد از افزایش تنشها و اعلام وضعیت آمادهباش عمومی برای مقابله با ارتش سوریه خبر دادهاند.
در زمینه دیپلماتیک، واکنشهای بینالمللی در قبال تحولات اخیر متناقض بوده است. فرانسه، از لزوم دستیابی به یک توافق سیاسی و توقف فوری درگیریها صحبت کرده است، اما مداخلات فرانسه به نظر نمیرسد که تاثیری بر روند تحولات میدانی داشته باشد. از سوی دیگر، نشریه وال استریت ژورنال گزارش داده که جی دی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، اخیرا با احمد شرع تماس گرفته تا او را به آتشبس و توقف عملیات نظامی در برابر کردها دعوت کند. همچنین، تهدیداتی از سوی مقامات آمریکایی برای بازگرداندن تحریمهای "قیصر" علیه سوریه مطرح شده است.
در این شرایط، احمد الشرع برای کاهش تنشها با کردها، دستور صادر کرده است که حقوق آنها طبق قوانین سوریه محفوظ خواهد ماند. او در یک سخنرانی تلویزیونی بیان کرد که حقوق کردها باید در چارچوب قانون اساسی سوریه تضمین شود و آنها جزئی جداییناپذیر از ملت سوریه هستند.
اما در سوی دیگر، مقامات کرد نیز در واکنش به این تهدیدات، دست به اقدامات تلافیجویانه زده و از نیروهای خود خواستهاند که در برابر ارتش سوریه بایستند. در این بین، گمانهزنیها در مورد پیوستن نیروهای قسد به دمشق و تغییر مواضع آنها شدت گرفته است.
یکی دیگر از جنبههای مهم تحولات، نقشه راهی است که دولت ترکیه برای آینده سوریه پیشنهاد داده است. دولت باحچلی، رئیس حزب حرکت ملی ترکیه، اخیرا طرحی را ارائه کرده که شامل 8 بند برای حل بحران سوریه است. در این طرح، تأکید شده که نیروهای قسد باید به طور کامل حل و در نهادهای دولتی سوریه ادغام شوند و هرگونه صحبت در خصوص استقلال یا فدرالیسم به طور کامل کنار گذاشته شود. همچنین، ترکیه خواستار این است که دولت مرکزی سوریه بر تمامی مناطق از شرق فرات گرفته تا غرب آن حاکمیت داشته باشد.
در حالی که به نظر میرسد پروژه تقسیم سوریه در حال پایان است، سؤال مهمی که باقی میماند این است که آیا الشرع و ارتش سوریه به مقابله با حضور اسرائیل در جنوب سوریه خواهند پرداخت؟ اسرائیل که پیش از این به بهانههای مختلف در سوریه حضور نظامی داشته و اخیرا در حال گسترش پایگاههای خود در مناطق مختلف این کشور است، همچنان بهطور مستقیم درگیریهای منطقهای را تحت تأثیر قرار میدهد.
در آخر، سوالی که همچنان مطرح است این است که چرا اسرائیل در برابر بازگشت حاکمیت مرکزی سوریه سکوت کرده است؟ آیا این سکوت به توافقات پشت پرده میان سوریه جدید و اسرائیل برمیگردد؟ این پرسش همچنان بدون پاسخ باقی میماند و تنها زمان است که پاسخ آن را روشن خواهد کرد.
