تنشها و اختلافات میان عربستان سعودی و امارات متحده عربی در یمن در ماههای اخیر به شکل بیسابقهای شدت یافته است. مواضع تند سعودیها علیه امارات، همراه با تهدید به افشای پروندههای حساس ده ساله حضور امارات در یمن، سوالاتی درباره ابعاد و پیامدهای این بحران و دامنه رقابت دو کشور در این کشور مطرح کرده است.
از اواخر سال گذشته، یمن به صحنهای برای رقابت مستقیم و آشکار میان ریاض و ابوظبی تبدیل شده است. امارات مجبور به خروج از یمن در ظرف ۲۴ ساعت شد و گروههای سیاسی و نظامی مورد حمایت این کشور در استانهای شرقی و جنوبی یمن، از جمله عدن، دچار شکست سنگین شدند. در مقابل، عربستان از استراتژی نظاممند برای افزایش فشار بر شریک سابق خود استفاده کرده و امارات در مواجهه با این فشارها دچار سردرگمی و تضعیف موضع شده است.
احمد الزرقة، تحلیلگر سیاسی یمنی در اینباره میگوید: این اختلافات نتیجه رقابت بلندمدت دو کشور برای نفوذ و کنترل منافع در یمن استو میگوید همکاری میان عربستان و امارات از آغاز دخالت نظامی در مارس ۲۰۱۵ دیگر قادر به هماهنگی اهداف و اتخاذ تصمیمات مشترک در مورد آینده یمن نبوده است. عربستان، یمن را مسألهای امنیتی و مرتبط با مرزهای جنوبی خود میداند و معتقد است هر تصمیم سیاسی یا امنیتی باید تحت نظارت مستقیم ریاض باشد. امارات اما یمن را بهعنوان میدان نفوذ استراتژیک با تمرکز بر بنادر و مسیرهای دریایی و امنیت منطقهای میبیند و شبکهای از روابط محلی مستقل ایجاد کرده است.
این اختلافات در نهایت به تضاد آشکار منافع، به ویژه در جنوب و مناطق ساحلی یمن، منجر شده است. الزرقة میگوید این رقابت عمدتا غیرعلنی است اما در لحن سیاسی، ارتباط با پایتختهای غربی و فعالیتهای رسانهای غیررسمی نمایان میشود. هر دو کشور از طریق رسانهها و تحلیلگران وابسته به خود، سعی دارند افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهند و تصویر سیاسی مطلوب خود را بسازند، بدون آنکه به درگیری مستقیم منجر شود.
به گفته تحلیلگران، این منازعه برای مدت طولانی ادامه خواهد داشت، اما با محدودیتهایی همراه است؛ عربستان و امارات حاضر به درگیری مستقیم نیستند که امنیت خلیجفارس، بازار انرژی یا مسیرهای بینالمللی دریایی را تهدید کند. در نتیجه، رقابت در قالب فشار متقابل، بازتوزیع نفوذ و بهبود شرایط مذاکره ادامه خواهد یافت و هرگونه آشتی، مبتنی بر مصالحه موقت و مدیریت اختلافات خواهد بود، نه حل ریشهای مشکلات.
از سوی دیگر، تحولات داخلی یمن نیز بر این بحران تأثیر گذاشته است. نیمه ژانویه، «شورای انتقالی جنوبی» خود را منحل و دفاتر خود در داخل و خارج کشور را تعطیل کرد. این تصمیم پس از فشارها در استانهای حضرموت و المهره و درخواست رئیس شورای ریاستی یمن اتخاذ شد. همچنین اخیرا مشخص شد که نیروهای وابسته به امارات در حضرموت «زندانهای مخفی» اداره میکردند که دولت تحت حمایت سعودی وعده داده با عاملان این اقدامات برخورد قانونی و سیاسی کند.
همچنین شورای ریاستی یمن در اوایل ژانویه عضویت عیدروس الزبیدی و فرج البحسنی، از اعضای سابق شورای انتقالی جنوبی را لغو و آنها را به دلیل خیانت و سوء استفاده از قدرت برای اقدامات علیه غیرنظامیان و نقض قانون اساسی به دادگاه ارجاع داد. این اقدامات، بخشی از استراتژی سعودی برای تثبیت نفوذ و ایجاد موفقیت سیاسی در مناطق آزاد شده، از جمله عدن، و همچنین بهبود شرایط معیشتی و خدمات عمومی است.
در مجموع، یمن امروز نه تنها یک «میدان جنگ داخلی» بلکه عرصهای برای رقابت میان همپیمانان سابق است که بر سر نفوذ، منابع و مرزهای قدرت اختلاف دارند. این رقابت هرچند مستقیماً به درگیری نظامی نمیانجامد، اما دولت تحت الحمایه را تضعیف کرده، بحران را طولانیتر میکند و دستیابی به راهحل سیاسی جامع را پیچیدهتر میسازد.
