وزارت مهاجرت و آوارگان عراق، روز چهارشنبه گذشته، خبر از انتقال بخش دیگری از اعضای بازداشتی گروه موسوم به داعش داد که در اردوگاه «الهول» در استان حسکه در شمال شرقی سوریه نگهداری میشدند. با این انتقال، شمار اعضای عراقی داعش که از این اردوگاه به کشورشان بازگردانده شدهاند، به حدود ۱۹ هزار نفر رسید. این در حالی است که هنوز حدود ۵ هزار عضو عراقی دیگر داعش در این اردوگاه باقی ماندهاند و در انتظار بازگشت به عراق هستند.در حالی که برخی، ایده بازگرداندن اعضای باقیمانده داعش به کشورهایشان، از جمله عراق را تنها راه مقابله با «بمب ساعتی» اردوگاه «الهول» میدانند، بسیاری از ناظران نسبت به پیامدهای بازگشت این افراد، بهویژه به عراق و احتمال تکرار ناامنیها در این کشور، هشدار میدهند.این ناظران تأکید دارند که صرف انحلال اردوگاه الهول و بازگرداندن اعضای آن، مشکل داعش را در منطقه، بهویژه در عراق و سوریه، حل نخواهد کرد. به باور آنها، «داعش» و گروههای مشابه، طرحی آمریکایی هستند که سنگ بنای آن در سال ۲۰۰۳، همزمان با اشغال نظامی عراق توسط آمریکا، در بازداشتگاهی به نام «بوکا» ریخته شد؛ جایی که از آن به «دانشگاه داعش» تعبیر میشود.بازداشتگاه «بوکا»، اگرچه امروز نام یک زندان متروکه را یدک میکشد، اما نمادی از «شکلگیری داعش» و «زایش تروریسم تکفیری» است که با هدف اجرای طرح قدیمی «خاورمیانه جدید» و تجزیه کشورهای منطقه طراحی شده بود.
بوکا؛ بازداشتگاهی خارج از حاکمیت عراقاردوگاه بوکا در سال ۲۰۰۳، همزمان با اشغال عراق، در جنوب این کشور و نزدیک بندر امقصر احداث شد. این اردوگاه ابتدا تحت نظارت نیروهای انگلیسی و سپس به آمریکاییها سپرده شد و تا سال ۲۰۰۹ که اداره آن در دست نیروهای آمریکایی بود، خارج از هرگونه چارچوب قضایی و نظارتی دولت عراق عمل میکرد.بوکا فراتر از یک زندان معمولی بود؛ نه تنها دولت عراق هیچ اطلاعاتی از بازداشتشدگان آن در اختیار نداشت، بلکه اغلب زندانیان این اردوگاه را عناصر سلفی افراطی تکفیری، اعضای سابق حزب بعث، فرماندهان شورشی و چهرههای رادیکال غیرنظامی تشکیل میدادند.این همزیستی اجباری، برخلاف ادعاهای رسمی، به تضعیف این افراد نینجامید، بلکه به شکلگیری شبکهای پیچیده از ارتباطات ایدئولوژیک و تشکیلاتی منجر شد. چهرههایی چون ابوبکر البغدادی، حاجی بکر، ابو مسلم الترکمانی و ابو محمد الجولانی، در بوکا نه تنها منزوی نشدند، بلکه فرصتی یافتند تا تجربیات خود را با دیگران به اشتراک بگذارند و برای آینده برنامهریزی کنند.
از «سوءمدیریت امنیتی» تا راهبرد عامدانه بیثباتسازیاگرچه اردوگاه بوکا در سال ۲۰۰۹ منحل شد، اما این اقدام بدون برنامه مشخص صورت گرفت؛ چرا که اغلب بازداشتشدگان آن نه محاکمه شدند و نه برای بازپروری به مراکز مربوطه در عراق منتقل گردیدند. آنچه رخ داد این بود که عملاً به حال خود رها شدند یا از نظرها پنهان گشتند تا حدود دو سال بعد، همزمان با آغاز تحولات سوریه، در قالب سازمانهای تروریستی ریز و درشتی چون داعش و جبههالنصره، اعلام موجودیت کنند.بنابراین، آنچه تحت عنوان داعش در منطقه شکل گرفت و اکنون آمریکا مدعی مبارزه با آن است و در قالب تخلیه اردوگاه الهول و بازگرداندن بقایای داعش به کشورهایشان برای انحلال این اردوگاه مطرح میشود، چیزی جز یک طرح دقیق و برنامهریزی شده از سوی آمریکا نیست که سنگ بنای آن در «بوکا» و در سال ۲۰۰۳ در عراق ریخته شد.
