تحولات جنگ روسیه و اوکراین در ژانویه ۲۰۲۶، تصویر پیچیدهای از صحنه نظامی و سیاسی ارائه میدهد؛ جایی که نبردهای سنتی با ابزارهای جنگ نامتقارن در هم تنیده و یکی از طولانیترین و سختترین جنگهای فرسایشی اروپا در دهههای اخیر شکل گرفته است.
در میدان نبرد، نیروهای روسی طی هفتههای اخیر حدود ۷۹ مایل مربع پیشروی کردهاند؛ هرچند این رقم نشاندهنده ادامه عملیات است، اما سرعت پیشروی نسبت به دورههای قبل کاهش یافته است. هماکنون مسکو کنترل نزدیک به ۲۰ درصد از خاک اوکراین را در دست دارد و نیروهایش به حومه زاپوریژیا رسیدهاند، نشانهای از تلاش برای تثبیت موقعیت پیش از هرگونه توافق احتمالی.
در مقابل، اوکراین با بهرهگیری از حملات دقیق و پهپادی، توانسته نقاط استراتژیک و عمق اقتصادی روسیه را هدف قرار دهد و خسارات قابل توجهی به صنایع نظامی، پالایشگاهها و زیرساختهای انرژی مسکو وارد کند. این نبرد نامتقارن، در کنار حملات متقابل به شبکههای برق و گرمایش، ابزار فشار مستقیم بر شهروندان را بهعنوان «سلاح زمستان» وارد عرصه جنگ کرده است.
تغییر موازنه قدرت و پیچیدگی سیاسی جنگ
از منظر سیاسی، ژانویه ۲۰۲۶ با تحرک دیپلماتیک گستردهای همراه بود که آمریکا رهبری آن را بر عهده داشت. این تحرک شامل دیدارها و مذاکرات جدی سهجانبه بود، اما همچنان با چالشهایی مانند شروط منطقهای و تضمینهای امنیتی مواجه است. کارشناسان معتقدند تغییر موازنه قوا باعث شده جنگ دیگر قابل حل سریع نباشد و اکنون به معادلهای پیچیده تبدیل شده که ترکیبی از نبرد سنتی و نامتقارن است؛ روسیه برتری نظامی دارد و اوکراین همچنان مقاومت میکند.
سمیر ایوب، تحلیلگر سیاسی و کارشناس مسائل روسیه، به «ارم نیوز» گفت: «موازنه قوا نقش تعیینکنندهای در مسیر هر درگیری بینالمللی دارد. آنچه در اوکراین میبینیم، تقابل مستقیم روسیه و ناتو است و قدرت نظامی تعیینکننده سرنوشت جنگ است.»
«ایوب توضیح داد که روسیه در آغاز عملیات به قدرت آتش و پیشروی سریع تکیه کرده بود، اما توان و آمادگی غرب برای مقابله را دستکم گرفته بود؛ چیزی که در مراحل ابتدایی جنگ کاملاً مشخص شد. او افزود که مسکو پس از آن استراتژی خود را اصلاح و سبک عملیات را تغییر داد، اقدامی که به تثبیت مواضع و افزایش انعطاف روسیه در برابر برنامههای ناتو منجر شد.
مذاکرات از موضع ضعف
این تغییرات، روسیه را قادر ساخته است تا در برابر دهها کشور مقاومت کند و با وجود تحریمهای سنگین، اقتصاد خود را پایدار نگه دارد؛ موضوعی که موقعیت مسکو را در مذاکرات به شدت تقویت کرده است. ایوب میگوید: «در حالی که اوکراین و کشورهای اروپایی در آغاز جنگ خواستار عقبنشینی کامل روسیه بودند، اکنون بحثها محدود به تثبیت خطوط نبرد شده است؛ نشانهای روشن از توان نظامی روسیه و پذیرش اروپاییها مبنی بر غیرممکن بودن شکست استراتژیک مسکو.
اعتماد مردم روسیه به رهبری سیاسی و تکیه مسکو به تواناییهای داخلی، طرفهای دیگر را به میز مذاکره از موضع ضعف کشانده و اختلاف میان اروپا و آمریکا، بهویژه در دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ، این موقعیت را تقویت کرده است.
عماد ابو الرب، رئیس مرکز گفت وگو و ارتباطات اوکراین، نیز معتقد است که پیچیدگی موازنه قوا امکان یکسرده کردن سرنوشت جنگ را کاهش داده و ادامه درگیریها و هدف قرار گرفتن عمق روسیه نشان میدهد که تنها مسیر واقعبینانه، دیپلماسی و مذاکرات میانجیانه است.
ابوالرب افزود: «مذاکرات در ابوظبی آغاز شده و ادامه خواهد یافت. موفقیت این روند نیازمند تلاش دیپلماتیک فشرده، بهویژه از سوی آمریکا و امارات، و ارائه راهحلهای میانه مبتنی بر حقوق بینالملل است.» او تأکید کرد که روسیه میتواند با کاهش تحریمها و دریافت تضمینهای امنیتی، از جمله تضمین عدم پیوستن اوکراین به ناتو، بهرهمند شود، در حالی که اوکراین به تضمینهای امنیتی، غرامت بینالمللی و ترتیباتی برای جلوگیری از تشدید دوباره جنگ نیاز دارد.
او در پایان افزود: تعهدات متقابل طرفین میتواند جنگ طولانی و سنگین اوکراین را پایان دهد و از خطر گسترش بحران به سطح بینالمللی جلوگیری کند.
