ایلان ماسک به جدولهای زمانی جسورانه و گاه غیرواقعی شهرت دارد؛ از وعده استعمار مریخ گرفته تا توسعه برقآسای شبکه ماهوارهای استارلینک. اما تازهترین هشدار او درباره هوش مصنوعی، حتی در میان اظهارات جنجالیاش نیز جایگاه ویژهای دارد. ماسک معتقد است که تمدن انسانی در آستانه یک نقطه عطف وجودی قرار گرفته و تنها دو سال و نیم فرصت دارد تا پیش از غیرقابلکنترل شدن هوش مصنوعی، زیرساختهای لازم برای مهار آن را فراهم کند.
هشدار ۳۰ ماهه؛ آیندهای که نزدیکتر از همیشه است
ماسک اخیرا اعلام کرده است که ۳۰ ماه آینده برای بقای تمدن انسانی حیاتی است. او بهطور مستقیم مشخص نکرده که تهدید اصلی خودِ هوش مصنوعی است یا ناتوانی بشر در کنترل آن، اما تاکید دارد که اگر آمادگی لازم ایجاد نشود، پیامدها میتواند غیرقابل بازگشت باشد.
به باور ماسک، این هشدار صرفا جنبه فلسفی ندارد، بلکه مبنای یک اقدام فنی عظیم است که میتواند مسیر توسعه هوش مصنوعی را تغییر دهد.
دور زدن محدودیتهای زمینی با «هوش مصنوعی مداری»
راهحل ماسک برای عبور از بحران، انتقال قدرت محاسباتی عظیم از سطح زمین به فضا است. او قصد دارد با ترکیب توانمندیهای اسپیسایکس و شرکت هوش مصنوعی خود xAI، مراکز داده هوش مصنوعی را در مدار زمین مستقر کند.
این مراکز داده مداری قرار است از مزایای منحصربهفرد فضا استفاده کنند؛ از جمله حذف محدودیتهای مصرف برق، خنکسازی و فشارهای نظارتی که در حال حاضر مانع رشد سریع مدلهای زبانی بزرگ روی زمین شدهاند. ماسک این مسیر را گامی اساسی در جهت تبدیل بشر به تمدن نوع دوم کارداشف میداند؛ تمدنی که قادر است کل انرژی خروجی یک ستاره را مهار کند.
استارشیپ؛ ابررایانهای در مدار زمین
بر اساس گزارشها و اظهارات ماسک، پروژه هوش مصنوعی مداری شامل استفاده از استارشیپ، بزرگترین و قدرتمندترین موشک ساختهشده در تاریخ، بهعنوان شاسی واقعی ابررایانههاست.
در این سناریو، استارشیپهای آینده بهجای حمل محموله به ماه یا مریخ، به مزارع سرور شناور در مدار پایین زمین تبدیل میشوند. این سامانهها میتوانند از انرژی خورشیدی فیلترنشده که تقریبا پنج برابر قویتر از انرژی دریافتی روی زمین است استفاده کنند و از سرمای طبیعی خلأ فضا برای مدیریت حرارتی بدون مصرف آب بهره ببرند. هدف اصلی، حل دو بحران بزرگ مراکز داده امروزی یعنی مصرف عظیم برق و هزینههای خنکسازی است.
از کلوسوس تا مدار؛ چرا زمین دیگر کافی نیست؟
چرخش ماسک به سمت فضا، پاسخی به محدودیتهایی است که هنگام ساخت کلوسوس قدرتمندترین ابررایانه هوش مصنوعی فعلی جهان با آن مواجه شد.کلوسوس که در ممفیس، تنسی قرار دارد، تنها در ۱۲۲ روز بهصورت آنلاین راهاندازی شد، اما به بهای فشار شدید بر زیرساختهای محلی. این مرکز به صدها مگاوات برق و میلیونها گالن آب برای خنکسازی نیاز دارد؛ موضوعی که اعتراض فعالان محیط زیست و نگرانی شرکتهای خدمات شهری را به دنبال داشت.
ماسک معتقد است که انتقال این ظرفیت به مدار، امکان افزایش توان محاسباتی تا ۱۰۰ گیگاوات یا بیشتر را فراهم میکند؛ بدون رقابت با شهرها برای برق و بدون عبور از شبکه پیچیده مقررات زیستمحیطی زمین.
ادغام تاریخی اسپیسایکس و xAI
فوریت پروژه ۳۰ ماهه ماسک در ۲ فوریه ۲۰۲۶ پررنگتر شد؛ زمانی که او تایید کرد اسپیسایکس، شرکت xAI را در یک ادغام تاریخی به ارزش ۱.۲۵ تریلیون دلار خریداری کرده است. این ادغام، یک غول کاملا یکپارچه ایجاد میکند که هم زیرساخت فضایی و هم هوش مصنوعی را در اختیار دارد.
چند روز پیش از آن، در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۶، اسپیسایکس درخواست رسمی خود را به کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا (FCC) ارائه داد تا مجوز پرتاب تا یک میلیون ماهواره را دریافت کند؛ ماهوارههایی که بهطور خاص برای عملکرد بهعنوان مراکز داده مداری با انرژی خورشیدی طراحی شدهاند.
تراشههای فضایی و مسیر به سوی کارداشف نوع دوم
برای پشتیبانی از این زیرساخت عظیم، ماسک پروژه تراشه Dojo 3 را که اکنون به AI7 تغییر نام داده، احیا کرده است. این تراشهها بهطور ویژه برای محاسبات فضایی مقاوم در برابر تشعشع طراحی شدهاند.
ماسک در نخستین حضور تاریخی خود در مجمع جهانی اقتصاد داووس در ۲۲ ژانویه ۲۰۲۶ بار دیگر تأکید کرد که هوش مصنوعی تا پایان سال ۲۰۲۶ از هوش انسانی پیشی خواهد گرفت و محاسبات مداری را نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای بقای تمدن میداند.
نگرانیها و چالشهای پیش رو
با وجود جاهطلبیهای ماسک، کارشناسان نسبت به خطراتی مانند سندرم کسلر افزایش زبالههای فضایی و برخورد زنجیرهای ماهوارهها هشدار دادهاند. با این حال، FCC مهلت اظهار نظر عمومی درباره این طرح را تا ۶ مارس ۲۰۲۶ باز گذاشته است؛ نشانهای از اینکه مسیر نظارتی برای آموزش هوش مصنوعی خارج از زمین رسما آغاز شده است.
پروژه «هوش مصنوعی مداری» ایلان ماسک، ترکیبی از جسارت فناورانه، نگرانیهای وجودی و جاهطلبی کیهانی است. انتقال مراکز داده به مدار زمین میتواند بسیاری از محدودیتهای فعلی هوش مصنوعی را برطرف کند، اما در عین حال خطرات فنی، زیستمحیطی و حقوقی جدیدی به همراه دارد. پرسش اصلی این است که آیا این حرکت، نجاتدهنده بشریت خواهد بود یا آغاز فصل تازهای از چالشهای پیشبینینشده. پاسخ این سؤال، شاید در همان ۳۰ ماه سرنوشتساز آینده مشخص شود.
