جنگ در خاورمیانه همچنان ادامه دارد و هیچ نشانهای از فروکش کردن در آن به چشم نمیخورد. جنگندههای اسرائیلی و آمریکایی به حملات خود علیه اهدافی در داخل ایران ادامه دادهاند که متعاقبا به موجی از حملات تلافیجویانه در سراسر منطقه منجر شده است. افزون بر این، یک زیردریایی آمریکایی یکی از ناوهای نیروی دریایی ایران را در نزدیکی سواحل سریلانکا غرق کرده که حداقل ۸۰ کشته (شهید) بر جای گذاشته است. در همین حال، گفته میشود که سامانههای پدافندی ناتو موشکی را که به سمت ترکیه در حرکت بود رهگیری کردند.
مقامات آمریکایی که در ابتدا تصور میکردند درگیری نظامی در ایران چهار تا پنج هفته طول بکشد، حالا هشدار میدهند که ممکن است این جنگ بسیار طولانیتر از محاسبات اولیه ادامه یابد. «پیت هگسِت» وزیر جنگ آمریکا، چهارم مارس (۱۳ اسفند) به خبرنگاران گفت که «ما در حال شتاب گرفتن هستیم، نه کاهش تنش. همین امروز بمبافکنها و جنگندههای بیشتری در حال رسیدن هستند.»
در ادامه تحولات در جنگ ایران، «اسکات لوکاس» کارشناس مسائل خاورمیانه در گفتوگویی به این پرسش پاسخ میدهد که شرایط تا چه اندازه خطرناک است.
این جنگ دیگر جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نیست
شما شرایط فعلی را «جنگ مهارنشده» خواندهاید. منظورتان از این تعبیر چیست؟
پس از آنکه ایران چند ساعت پس از حملات هوایی اولیه آمریکا و اسرائیل که به (شهادت) آیتالله علی خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی انجامید، اقدام به حملات تلافیجویانه کرد، این جنگ دیگر جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نبود. تهران که در جنگ ۱۲روزه سال ۲۰۲۵ از حملات تلافیجویانه فراتر از اسرائیل خودداری کرده بود، این بار دامنه درگیری را به سراسر منطقه کشاند.
این جنگ به کشورهای حوزه خلیج فارس نیز کشیده شده است. در لبنان نیز جنگ جریان دارد و اسرائیل شلیک راکت از سوی حزبالله را با حملات هوایی پاسخ داده و حضور نظامی خود را در جنوب این کشور گسترش داده است. افزون بر این، احتمال گسترش درگیری به عراق نیز وجود دارد؛ جایی که گفته میشود ارتش آمریکا و سازمان سیا ممکن است از کردهای ایرانی برای نفوذ و تهاجم فرامرزی حمایت کنند.
هماکنون این امکان وجود دارد که این درگیری فراتر از خاورمیانه نیز گسترش یابد. (براساس گزارشهای ادعایی) یک پهپاد به پایگاه هوایی آکروتیری سلطنتی در قبرس حمله کرده و به ادعای ترکیه، یک موشک در مسیر این کشور رهگیری و منهدم شده است. وزارت خارجه جمهوری آذربایجان نیز پنجشنبه هفته گذشته اعلام کرد که در پی اصابت ۲ پهپاد به نخجوان ۲ نفر زخمی شدند. ایران گزارشها در مورد اصابت پهپاد ایرانی به فرودگاه بینالمللی نخجوان را تکذیب کرده است اما الهام علیاف، رئیس جمهوری آذربایجان، نیروهای مسلح کشورش را در حالت آمادهباش بالا قرار داده است.
آمریکا و اسرائیل آشکارا قوانین بینالمللی را نقض کردند
وضعیت کنونی تا چه اندازه خطرناک است؟
البته که جنگ همیشه خطرناک است، اما این درگیری با فروپاشی اصول و قواعد بینالمللی نیز تشدید شده است. آمریکا و اسرائیل آشکارا قوانین بینالمللی را نقض و رهبر یک کشور و مقامات ارشد آن را ترور کردهاند.
سازمان ملل متحد میتواند این حملات را محکوم کند اما آمریکا و اسرائیل بهراحتی چنین موضعی را نادیده خواهند گرفت. دونالد ترامپ (رئیس جمهوری آمریکا) به لحاظ تاریخی ثابت کرده است که توجه چندانی به انتقادهای سازمان ملل نداشته و حتی در ماه ژانویه گفت که قدرت او تنها به «اخلاقیات شخصی خودش» محدود میشود(!) کشورهای اروپایی میتوانند خواستار کاهش تنش شوند اما تقریبا همه آنها اکنون همکاری با آمریکا برای دفاع از مواضعی که از سوی ایران تهدید خوانده میشوند را در اولویت قرار دادهاند.
چین موضعی محتاطانه اتخاذ کرده و روسیه هم احتمالا از این که توجه جهانی از حمله این کشور به اوکراین منحرف شده، خرسند است. در صورتی که حکومت ایران به ظن آمریکا تسلیم نشود، به نظر نمیرسد که کسی یا چیزی وجود داشته باشد که بتواند حملات آمریکا و اسرائیل و در نتیجه واکنشهای تلافیجویانه در منطقه و ورای آن را مهار کند.
ناتو درگیر جنگ علیه ایران شده است
آیا خطر کشیده شدن پای ناتو به جنگ وجود دارد؟
ناتو همین حالا هم عملا درگیر شده است. (در پی انتشار گزارشهای ادعایی درباره تهدید ایران علیه قبرس و ترکیه) این ائتلاف نظامی تحت رهبری آمریکا ناچار به واکنش شد. با این حال، گرچه (براساس گزارشهای ادعایی) نیروهای ناتو موشک در حال حرکت به سمت حریم هوایی ترکیه را سرنگون کردند، اما این ائتلاف هنوز درباره فعال کردن ماده ۵ (مادهای که حمله به یک عضو این ائتلاف حمله به تمام اعضا تلقی میکند) وارد بحث و گفتوگو نشده است.
افزون بر این، ناتو از به نوعی از طریق اظهارنظرهای شفاهی وارد این درگیری شده تا اطمینان حاصل کند که جناح سیاسی ترامپ در مقطع حساس مذاکرات برای پایان دادن به جنگ روسیه در اوکراین، از امنیت اروپا و اوکراین فاصله نگیرد. بهرغم اینکه برخی اعضای ناتو همچون اسپانیا این جنگ را محکوم کردهاند، مارک روته، دبیرکل ناتو، که پیشتر به دلیل خطاب کردن ترامپ با واژه «بابا» خبرساز شده بود، چاپلوسانه از آن تمجید کرده است.
کشورهای حوزه خلیج فارس تمایلی به تغییر رژیم در ایران ندارند
موضع کشورهای حوزه خلیج فارس چیست؟ چه بر سر تلاشهای قطر برای میانجیگری آمد؟
کشورهای خلیج فارس شاید از (شهادت) رهبر ایران و برخی از حلقه نزدیکانش ناخشنود نباشند، با این حال، تمایلی به تغییر رژیم در ایران ندارند، زیرا از بیثباتی و هرجومرجی که پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ رخ داد، بیمناک هستند.
آنها تلاش کردهاند تا دولت ترامپ را به عقبنشینی ترغیب کنند. ابتکار قطریها برای متقاعد کردن ترامپ به منظور یافتن راهی برای خروج از بحران قابل توجه است، اما آنها چارهای ندارند جز اینکه این تلاشها را در سکوت انجام دهند. مخالفت آشکار با رئیس جمهوری آمریکا میتواند به هرجومرج شدیدتر سیاسی و اقتصادی منجر شود و در عین حال تضمینی هم وجود ندارد که ترامپ به این درخواستها گوش دهد.
به دلیل اختلاف نظر و شکاف بین کشورهای حاشیه خلیج فارس، احتمال پیچیدگیهای بیشتر نیز وجود دارد. عربستان سعودی، قطر و کویت بخشی از مسئولیت افزایش تنشها را متوجه امارات متحده عربی و بحرین میدانند، زیرا این کشورها روابط خود با اسرائیل را عادیسازی کردهاند. آنها بر این باورند که این سیاست (کابینه) بنیامین نتانیاهو را جسورتر کرده است.
به نظر میرسد که تلاشهای پشتپرده برای کاهش تنش تاکنون موفق نبوده است. ترامپ سوم مارس(۱۲ اسفند) بدون اشاره به قطر یا هیچ شریک دیگری در خلیج فارس اعلام کرد که هیچ مذاکرهای با تهران انجام نخواهد شد.
ارتش آمریکا با کمبود موشکهای رهگیر مواجه است
براساس گزارشها آمریکا و اسرائیل در حال مسلح کردن گروههای کرد هستند؛ این موضوع چگونه میتواند شرایط را تغییر دهد؟
با توجه به اینکه طرح اول(پلن اِی) برای وادار کردن حکومت ایران به تسلیمشدن تاکنون موفق نبوده است، دولت ترامپ مجبور به در نظر گرفتن گزینههای بعدی است. تشدید بمباران و ورود نیروهای زمینی یا حمایت از شورش کردهای ایرانی، از جمله این گزینههاست.
به نظر میرسد که رئیس جمهوری آمریکا و مشاوران ارشدش(به همراه متحدان اسرائیلیشان)، شاید گزینه حمایت از نیروهای کرد را انتخاب کنند. گزارشها حاکی از آن است که ترامپ در روزهای اخیر با رهبران اقلیت کرد تماس گرفته و در صورت ورود آنها به درگیری، «پوشش گسترده هوایی آمریکا» و سایر حمایتها را پیشنهاد داده است.
با این حال، حکومت ایران بدون شک نیروهای نظامی خود را علیه شورشیان به کار خواهد گرفت و این موضوع میتواند غرب این کشور را وارد آشوبی عمیقتر کند. افزون بر این، چنین وضعیتی میتواند به بسیج ایرانیان «حول پرچم» منجر شود.
حتی اگر آمریکا موفق شود تا از این شورش برای جدا کردن بخشی از ایران حمایت کند، پرسش این است که سرنوشت باقی کشور چه خواهد شد؟ طرح دوم یا «پلن بی» ترامپ، چه چیزی جز بیثباتی و تجزیه احتمالی مشابه وضعیت عراق پس از حمله سال ۲۰۰۳ به همراه دارد؟
ضمن اینکه هیچ تضمینی وجود ندارد که واکنشهای تلافیجویانه ایران به این زودی متوقف شود. در این بین، ارتش آمریکا با کمبود موشکهای رهگیر مواجه است؛ مسالهای که در صورت عدم کاهش توان نظامی ایران، همچنان تهدیدی جدی برای کشورهای حوزه خلیج فارس به شمار میرود.
