جهان در هفتههای اخیر با یک شوک بیسابقه در بازار انرژی مواجه شده است: توقف تقریبا کامل صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) از قطر به دنبال حملات نظامی به تأسیسات این کشور. این رویداد که اولین قطع صادرات قطر از ۱۸ سال پیش تاکنون محسوب میشود، زنجیرهای از افزایش قیمتها، رقابت فشرده میان خریداران و نگرانیهای عمیق از کمبود پایدار انرژی را در پی داشته است.بر اساس گزارشهای منتشر شده، شرکت «قطر انرژی» از دوم مارس (۱۲ اسفند) به دلیل خسارتهای وارده به تأسیسات کلیدی در رأس لفان و مسیعد، تولید خود را متوقف و سپس «حالت فورس ماژور» اعلام کرد. هرچند نخستین محموله پس از این حادثه روز جمعه گذشته بارگیری شد، اما از آن زمان تاکنون (هفتمین روز متوالی) هیچ محمولهای از این بندر راهی بازارهای جهانی نشده است. همزمان، با تشدید تنشها در منطقه و بسته شدن عملاً مسیر استراتژیک تنگه هرمز، که حدود ۲۰ درصد از تولید جهانی LNG از آن عبور میکند، زنجیره تأمین با اختلالی مضاعف روبرو شده است.
تاثیر آنی بر قیمتهای جهانی
بازارهای اروپایی نخستین واکنش را به این بحران نشان دادند. پس از یک کاهش موقت، قیمتهای عمدهفروشی گاز در اروپا و بریتانیا روز چهارشنبه با جهشی محسوس روبرو شد. گزارشها از کارگذاری مین در تنگه هرمز توسط ایران، نگرانیها را نسبت به تداوم قطع جریان گاز قطر و طولانیشدن درگیریها تشدید کرد.بر این اساس، قیمت مرجع گاز در اروپا (TTF) با ۵.۷ درصد افزایش به ۵۰.۰۹ یورو در هر مگاوات ساعت و قرارداد آوریل در بریتانیا با ۶.۰۳ درصد رشد به ۱۲۷.۹۰ پنس رسید. تحلیلگران گروه بورس لندن تأکید میکنند که این تحولات، موانع جدی بر سر راه ازسرگیری سریع حمل و نقل ایجاد کرده است.
آسیا در صف خرید فوری؛ رقابت نفسگیر با اروپا
وزن اصلی شوک ناشی از توقف صادرات قطر، بر پیکره اقتصادهای آسیایی وارد شده است. قطر تأمینکننده اصلی گاز این قاره است و کشورهایی مانند هند، بنگلادش و تایلند برای جبران کمبود، به بازار نقدی (Spot Market) روی آوردهاند. اما این تلاشها با چالش بزرگی روبرو شده است: نبود پیشنهاددهنده و قیمتهای سرسامآور. در مناقصههای اخیر برای تحویل ماه مارس، از جمله مناقصه هند، هیچ خریدی انجام نشده که نشانگر کمبود شدید عرضه فوری است.این وضعیت، رقابتی تنگاتنگ میان دو قطب بزرگ مصرف را رقم زده است. از یک سو، اروپا در پایان یک زمستان سرد، نیازمند پر کردن دوباره ذخایر خود برای زمستان آینده است. از سوی دیگر، کشورهای جنوب شرق آسیا خود را برای موج گرمای پیش رو و افزایش تقاضای انرژی آماده میکنند. دادههای ردیابی کشتیها نشان میدهد که از زمان آغاز بحران، حداقل ۹ محموله که عازم اروپا بودند، مسیر خود را به سمت آسیا تغییر دادهاند؛ روندی که در روزهای اخیر شتاب گرفته است.
هشدار درباره «کمبود سریع» و آینده مبهم بازار
تحلیلگران بانک استرالیا و نیوزلند (ANZ) هشدار میدهند که واردات جهانی LNG با کاهش ۲۶ درصدی نسبت به هفته قبل مواجه شده و ذخایر اضطراری به سرعت در حال اتمام است. مهمتر آنکه، دو تأمینکننده بزرگ دیگر، یعنی آمریکا و استرالیا، در حال حاضر با حداکثر ظرفیت خود در حال تولید هستند و امکان افزایش چشمگیر صادرات آنها وجود ندارد.در این میان، مؤسسات مالی پیشبینیهای خود را اصلاح کردهاند. تحلیلگران مورگان استنلی هشدار میدهند که اگر توقف صادرات قطر بیش از یک ماه طول بکشد، بازار جهانی با «کمبود سریع» روبرو خواهد شد. آنها که پیشتر مازاد عرضه ۶ تا ۸ میلیون تنی را برای امسال پیشبینی کرده بودند، اکنون سناریوی کاملاً متفاوتی را ترسیم میکنند. گلدمن ساکس نیز تأکید کرده که عدم قطعیت در مورد طول دوره این شوک عرضه، بزرگترین عامل افزایش بهای گاز در آینده نزدیک خواهد بود. با تداوم این وضعیت، جهان در آستانه فصل گرم، با بازاری پرالتهاب، کمعرضه و گرانقیمت روبروست که رقابت برای بقا در آن، به سختترین آزمون خریداران انرژی تبدیل شده است.
