منطقه خلیج فارس به عنوان یکی از مهمترین شریانهای انرژی جهان، میزبان بزرگترین مجتمعهای نفت، گاز و پتروشیمی است. بخش قابل توجهی از این پروژهها با مشارکت شرکتهای بینالمللی و سرمایهگذاران خارجی، بهویژه شرکتهای آمریکایی، توسعه یافته و اداره میشوند.
در چنین شرایطی، هرگونه درگیری نظامی که زیرساختهای انرژی ایران را هدف قرار دهد، میتواند امنیت تأسیسات انرژی در سواحل جنوبی خلیج فارس را نیز با تهدید جدی مواجه کند. کارشناسان هشدار میدهند که چنین سناریویی تنها یک بحران منطقهای نخواهد بود و ظرفیت ایجاد شوک گسترده در اقتصاد جهانی را دارد.
بسیاری از مجتمعهای عظیم انرژی در کشورهای عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر با شبکه سرمایه و منافع اقتصادی شرکتهای آمریکایی و غربی در ارتباط هستند. مراکز راهبردی همچون مجتمع Q-Chem و تأسیسات گازی راساللفان در قطر، همچنین قطبهای صنعتی الجبیل، ینبع و مجتمع سامرف در عربستان سعودی، از جمله زیرساختهایی هستند که در صورت تشدید تنشها میتوانند در معرض خطر قرار گیرند.
پیامدهای چنین رخدادی پیش از هر چیز در بازارهای مالی جهانی نمایان خواهد شد. اختلال در تولید یا توقف فعالیت این مراکز میتواند موجب افت شدید ارزش سهام شرکتهای انرژی و صنایع وابسته در بورسهای مهم جهان از جمله نیویورک، لندن و سنگاپور شود؛ موضوعی که برخی تحلیلها از خسارتهای بالقوه در مقیاس تریلیون دلاری خبر میدهند.
از سوی دیگر، هرگونه اختلال در صادرات نفت از خلیج فارس احتمالاً باعث جهش شدید قیمت انرژی خواهد شد. گرچه برخی سناریوها قیمتهایی در محدوده ۱۵۰ تا ۲۵۰ دلار برای هر بشکه نفت مطرح میکنند، اما تحلیلگران معتقدند در صورت اختلال گسترده در عرضه، تعیین سقف مشخص برای قیمتها دشوار خواهد بود.
در چنین شرایطی جایگزینی کامل نفت با منابع دیگر انرژی مانند زغالسنگ یا حتی گاز طبیعی نیز با محدودیتهای فنی و اقتصادی مواجه است. همچنین ظرفیت افزایش تولید در برخی مناطق دیگر جهان، از جمله آمریکا، نمیتواند در کوتاهمدت کمبود ناشی از اختلال در چندین پروژه بزرگ خلیج فارس را جبران کند.
بخش پتروشیمی نیز از دیگر حوزههای حساس این معادله به شمار میرود. اختلال در تولید محصولاتی مانند پلیاتیلن و متانول در مجتمعهای بزرگ منطقه میتواند زنجیره تأمین بسیاری از صنایع جهانی را مختل کند. صنایع داروسازی، بستهبندی، خودروسازی و ساختمان از جمله بخشهایی هستند که به مواد اولیه پتروشیمی تولید شده در این منطقه وابستگی قابل توجهی دارند.
به همین دلیل بسیاری از کارشناسان انرژی معتقدند وابستگی اقتصاد جهانی به منابع انرژی خلیج فارس همچنان بالا است و هرگونه بیثباتی در این منطقه میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای خاورمیانه داشته باشد.
در مجموع، تشدید تنشهای نظامی در خلیج فارس میتواند به زنجیرهای از پیامدهای اقتصادی در سطح جهانی منجر شود؛ از نوسانات شدید بازار انرژی گرفته تا اختلال در زنجیرههای تأمین صنعتی. به گفته تحلیلگران، حفظ ثبات در این منطقه برای تداوم نظم اقتصادی و امنیت انرژی جهان اهمیت حیاتی دارد.
