ناتو در حالی با یکی از پیچیدهترین تنشهای سالهای اخیر خود روبهرو شده که همزمان فشارهای ژئوپلیتیکی از ۲ جبهه اروپا و خاورمیانه ساختار تصمیمگیری این ائتلاف را به چالش کشیده است؛ گزارش اخیر روزنامه نشنال امارات نشان میدهد اختلاف نظر میان اعضا درباره نقش ناتو در بحرانهای خارج از حوزه سنتی خود، بهویژه در ارتباط با امنیت تنگه هرمز و همزمان تداوم جنگ اوکراین، نگرانیهایی جدی درباره احتمال شکاف در اتحاد آتلانتیک ایجاد کرده است.
متن این گزارش را میخوانید:
ناتو در حالی با یک بحران وجودی مواجه شده که جنگ ایران محدودیتهای این ائتلاف را در خاورمیانه آشکار کرده و همزمان نارضایتیها درباره نحوه مواجهه با مهمترین منتقد خود، دونالد ترامپ، افزایش یافته است.
در سراسر ائتلاف آتلانتیک، زنگهای خطر به صدا درآمده است؛ زیرا ناتو تلاش میکند رئیسجمهور آمریکا را قانع کند که همچنان هدف و کارکرد معناداری دارد. در همین راستا، پیشنهادهای شتابزدهای برای ایفای نقش در حفاظت از آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز مطرح شده است.
گفتوگوهای این هفته نشریه نشنال با افراد مطلع ناتو از کشورهای مختلف، از جنوب اروپا تا بالتیک، نشان میدهد که یک اراده مشترک برای جلوگیری از پذیرش علنی شکاف در داخل ائتلاف وجود دارد؛ شکافی که میتواند دشمنان ناتو را جسورتر کند. بسیاری نگراناند که تایید اتهام «سواری مجانی» که ترامپ مطرح میکند، روند خروج آمریکا از اروپا را تسریع کرده و قاره را در برابر روسیه آسیبپذیرتر کند.
یک تحلیلگر، کریستینا کائوش، میگوید: «واقعیت این است که در شرق، خاک اروپا توسط روسیه هدف حمله قرار گرفته است. این در حال حاضر بهطور عینی تهدیدی بزرگتر و فوریتر است.»
اینکه ناتو تا چه حد و با چه سرعتی میتواند خود را با شرایط جدید تطبیق دهد، هنوز روشن نیست. یک دیپلمات اروپایی میگوید: «میدانیم ناتو باید تغییر کند. کافی است به اوکراین، خاورمیانه و گرینلند نگاه کنید. اما نمیدانیم این تغییر چگونه و با چه سرعتی رخ خواهد داد.»
ترامپ بارها تهدید کرده که از این ائتلاف خارج میشود. همین موضوع باعث شده فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، اعلام کند نمیخواهد ناتو بر سر موضوع هرمز دچار شکاف شود. کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا نیز از اعضای اروپایی خواسته است نقش پررنگتری ایفا کنند تا ارزش ناتو را نشان دهند.
تلاشها برای قانع کردن ترامپ که ناتو ماهیتی دفاعی دارد و عملیات احتمالی برای باز کردن تنگه هرمز در حوزه مأموریت این ائتلاف نیست، تاکنون بینتیجه بوده است. گزارشها حاکی است که ترامپ ظرف چند روز خواستار طرحهای عملی درباره هرمز شده، پس از گفتوگویی تنشآلود با مارک روته، دبیرکل ناتو، در واشنگتن.
روته که پیشتر به «نجواگر ترامپ» (اثرگذار بر ترامپ) معروف شده بود، نگرانیها را تایید کرده و گفته همه حاضران «احساس سنگینی و اضطراب نسبت به آینده اتحاد آتلانتیک» دارند.
این اختلاف در حالی رخ میدهد که تنها چند ماه قبل، ترامپ با پیشنهاد الحاق گرینلند—منطقه خودمختار دانمارک و عضو ناتو—تنش جدیدی ایجاد کرده بود.
بحران هرمز
تهدیدهای ترامپ باعث فعالیت دیپلماتیک گسترده در پاریس و لندن شده است. گفتوگوهایی برای هماهنگی با شرکای بینالمللی از جمله کشورهای آسیایی و خلیج فارس در جریان است تا در صورت پایان درگیریها، یک عملیات دفاعی برای امنیت تنگه هرمز شکل گیرد.
مرتس همچنین خواستار آن است که چنین ماموریتی با حمایت شورای امنیت سازمان ملل انجام شود، اما تلاش بحرین برای تصویب قطعنامه هفته گذشته با وتوی روسیه و چین شکست خورد.
در همین حال، در مقر ناتو در بروکسل برخی معتقدند ترامپ بیش از آنکه ساختار ناتو را هدف گرفته باشد، کشورهای اروپایی را هدف قرار داده و بهترین پاسخ ترکیبی از اقدامات ناتو، کشورهای اروپایی بهصورت جداگانه و اتحادیه اروپا است.
«این جنگ اروپا نیست»
در ناتو این درک به تاخیر افتاده شکل گرفته که جنگهای خاورمیانه و اروپا به هم مرتبط هستند؛ عمدتا به دلیل همکاری روسیه و ایران.
ولودیمیر زلنسکی اعلام کرده نیروهای او پهپادهای ساخت ایران (شاهد) را سرنگون کردهاند؛ همان نوعی که روسیه نیز در جنگ اوکراین استفاده میکند. او همچنین از انتقال تجربه اوکراین در مقابله با پهپادها به کشورهای خلیج فارس خبر داده است.
چالشهای ساختاری
تحلیلگران هشدار میدهند که اولویت فوری ناتو همچنان جناح شرقی است، بهویژه با توجه به عدم قطعیت درباره تعهد آینده آمریکا.
کریستینا کائوش تاکید میکند: «در شرق، خاک اروپا در حال حمله از سوی روسیه است و این تهدید، هماکنون جدیتر و فوریتر است.»
او همچنین هشدار میدهد که حرکت به سمت ناتوی با رهبریِ بیشتر اروپا، میتواند با ترامپ تنش ایجاد کند، زیرا او تمایل دارد آمریکا همچنان نقش تصمیمگیر اصلی را حفظ کند.
عقبنشینی از عراق
یکی از نشانههای محدودیت ناتو در خاورمیانه، انتقال ماموریت ناتو در عراق از بغداد به ناپل ایتالیا بوده است؛ اقدامی که پس از حملات نیروهای نیابتی ایران و کشته شدن یک سرباز فرانسوی رخ داد.
این ماموریت که در سال ۲۰۱۸ آغاز شده بود، عمدتا شامل آموزش و مشاوره به نیروهای عراقی بود. اکنون ادامه فعالیت آن در سطحی محدود از ایتالیا انجام میشود، اما جزئیات دقیق مشخص نیست.
آینده حضور در منطقه
در حالی که بعید است ماموریت جدیدی مشابه عراق ایجاد شود، تمایل برای تقویت همکاریهای دوجانبه از طریق برنامه مشارکت راهبردی ناتو وجود دارد.
برخی کشورها مانند اسپانیا خواهان تداوم تمرکز بر خاورمیانه در چارچوب رویکرد «۳۶۰ درجه» ناتو هستند.
همچنین احتمال دارد در اجلاس آینده ناتو در آنکارا، رهبران منطقه نیز دعوت شوند. برخی تحلیلگران پیشنهاد کردهاند موضوع «ثبات در خاورمیانه» در دستور کار اجلاس قرار گیرد، زیرا امنیت اروپا نیز به آن وابسته است.
