بازار کود آمریکا در هفتههای اخیر زیر فشار سنگینی قرار گرفته است.پیش از آغاز جنگ علیه ایران، تولیدکنندگان داخلی به انحصار و سودجویی به بهای زیان مصرفکننده متهم میشدند، اما با بسته شدن تنگه هرمز و توقف کشتیرانی در این شاهراه حیاتی، اوضاع به مراتب بدتر شد.محمولههای کود از مسیر خارج شده و تجارت جهانی مختل گردید. کمبود محمولهها جهش قیمتی در سطح جهانی و داخلی آمریکا ایجاد کرده و مزارع این کشور را به ویژه در آستانه فصل تابستان با بحران مواجه ساخته است.در مرکز این طوفان، ماده «فسفات» قرار دارد؛ مصرفکننده آمریکایی میان کمبود عرضه جهانی از یک سو و تمایل تولیدکننده داخلی به صادرات از سوی دیگر گیر افتاده است.در چنین شرایطی، صداهای زیادی برای از سرگیری واردات فسفات از مراکش و روسیه بلند شده و خواستار لغو محدودیتهایی شدهاند که پیشتر برای مقابله با نگرانی «دامپینگ» (فروش کالا به قیمت کمتر از هزینه تمامشده) وضع شده بود.
صادرات فسفات آمریکا در بحران بالا رفت؛ شرکت متهم به خیانت به کشاورزان
بازار کود آمریکا از درون و بیرون به محاصره افتاده است. اگرچه بحران پیش از جنگ ایران شروع شده بود، اما جنگ آن را به سطوح بیسابقهای تشدید کرد.آمار صادرات فسفات در سه ماهه اول سال ۲۰۲۶ (ژانویه تا مارس) جهش قابل توجهی داشته است. شرکت «موزاییک» (Mosaic) بزرگترین تولیدکننده فسفات در آمریکا، در این مدت ۲۰۱ هزار تن کود دیآمونیوم فسفات (DAP) و مونوآمونیوم فسفات (MAP) صادر کرده که ۸۵ هزار و ۷۰۰ تن بیشتر از کل صادرات آمریکا در دوره مشابه سال قبل است. این محمولهها به خارج از آمریکای شمالی و عمدتاً به بازارهای آمریکای لاتین و هند فرستاده شده است. این یعنی همزمان با کمبود عرضه از طریق تنگه هرمز و افزایش قیمتها، شرکتهای آمریکایی به فکر توسعه صادرات هستند. برخی بازرگانان حتی محمولههایی را که قرار بود به ایالتهای مختلف آمریکا برسد، به بازارهای جهانی منحرف کردهاند تا از اختلاف قیمت سود ببرند. حتی کودهای وارداتی را دوباره میفروشند.
این اقدامات باعث فشار بر عرضه داخلی و افزایش قیمتها در داخل آمریکا شده است و شرکت «موزاییک» به اولویت دادن به سود بیشتر به جای تأمین بازار داخلی متهم شده است. دامنه بحران به حدی رسیده که حتی رئیس جمهور دونالد ترامپ در میانه جنگ علیه ایران به آن ورود کرد. او به شرکتهای کود هشدار داد به افزایش قیمتها ادامه ندهند و «بازی محتکران» را محکوم کرد. معاون وزیر کشاورزی نیز اعتراف کرد که رویههای انحصاری و ضعف رقابت، مشکل قیمت را عمیقتر میکند. شرکت موزاییک اما از خود دفاع کرده و گفته قیمت فسفات در آمریکا کمتر از بازار جهانی است و علت ضعف تقاضا، وضعیت بد اقتصادی کشاورزان است.وزارتخانههای کشاورزی و دادگستری آمریکا از اواخر سال گذشته تاکنون تحقیقاتی درباره رقابت در بازار کود (به ویژه فسفات، نیتروژن و پتاس) انجام میدهند، اما هنوز اقدام خاصی علیه تولیدکنندگان صورت نگرفته است.
کشاورزان آمریکایی خواهان لغو تعرفه واردات فسفات از مغرب و روسیه
برای برونرفت از بنبست بازار کود، کشاورزان و بیش از ۶۰ تشکل مرتبط، خواستار ازسرگیری واردات فسفات از مغرب و روسیه و لغو عوارضی شدهاند که پیشتر برای حمایت از تولید داخلی در برابر خطر دامپینگ وضع شده بود. آنها به وزارت تجارت نامه نوشتهاند که افزایش قیمت داخلی و رشد صادرات، گزینههای پیش روی کشاورزان را محدود کرده است. آنها تأکید دارند در شرایطی که تأمین محموله به دلیل بحران جهانی دشوار است، باید این عوارض برداشته شود. نهادهای نظارتی اما تنها به بازبینی دورهای این عوارض هر پنج سال یک بار اکتفا کردهاند. شرکتهای بزرگ تولیدکننده نیز با لغو این عوارض مخالفند. دموکراتها نیز در نامهای دیگر از وزارت کشاورزی خواستهاند هزینه بالای کود ناشی از جنگ را کاهش دهد، اما نهادهای ذیربط از پیگیری عملی تولیدکنندگان خودداری کردهاند. به این ترتیب، آمریکا در میان جنگی که خود آغاز کرده، با بحران داخلی کود دست و پنجه نرم میکند و کشاورزانش چشم به راه کود مراکش و روسیه نشستهاند.
