در حالی که تلاشهای دونالد ترامپ برای دستیابی به توافقی جدید با ایران با انتقادهای گستردهای، بهویژه در میان جمهوریخواهان کنگره، روبهرو شده است، رئیسجمهور آمریکا همزمان برای گسترش «پیمان ابراهیم» و عادیسازی روابط میان اسرائیل و کشورهای مسلمان فشار میآورد.
ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت که عربستان سعودی و قطر باید نخستین کشورهایی باشند که این توافق را امضا میکنند. او همچنین از پاکستان، ترکیه، مصر و اردن خواست به این روند بپیوندند؛ هرچند ترکیه از سال ۱۹۴۹ اسرائیل را به رسمیت شناخته و مصر و اردن نیز بهترتیب در سالهای ۱۹۷۹ و ۱۹۹۴ با اسرائیل پیمان صلح امضا کردهاند.
ترامپ که روز شنبه با رهبران چند کشور منطقه گفتوگو کرده بود، حتی مدعی احتمال پیوستن ایران به این توافقها شد.
او در تروث سوشال ادعا کرد: «من به طور اجباری درخواست میکنم که همه کشورها فوراً توافقنامههای ابراهیم را امضا کنند و اگر ایران توافقنامه خود را با من، به عنوان رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا، امضا کند، باعث افتخار خواهد بود که آنها نیز بخشی از این ائتلاف جهانی بینظیر باشند.»
در ادامه این گزارش آمده است: با این حال، تحلیلگران نسبت به عملی شدن چنین سناریویی ابراز تردید کردهاند؛ بهویژه در شرایطی که تنشها در ایران، لبنان و غزه همچنان ادامه دارد و سیاست رسمی جمهوری اسلامی ایران نیز همچنان بر نابودی اسرائیل و جایگزینی آن با یک کشور فلسطینی تأکید میکند.
ترامپ در ادامه پیام خود مدعی شد که پیوستن کشورهای بیشتر به این پیمان، «برای اولین بار در ۵۰۰۰ سال گذشته، قدرت، صلابت و صلح واقعی را برای خاورمیانه به ارمغان خواهد آورد.»
او همچنین افزود: «این سندی خواهد بود که مانند هیچ سند دیگری که تاکنون در هیچ کجای جهان امضا شده است، مورد احترام قرار نخواهد گرفت.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که جزئیات تلاش جدید ترامپ برای دستیابی به توافقی با ایران و بازگشایی تنگه هرمز با واکنشهای تند شماری از جمهوریخواهان مواجه شده است.
سناتور تد کروز، نماینده جمهوریخواه ایالت تگزاس، روز شنبه در شبکه X نوشت که «عمیقا نگران» گزارشهایی است که درباره روند تصمیمگیری در دولت پیرامون «توافقنامه ایران» شنیده میشود.
کروز در حالی که از حملات نظامی ترامپ علیه ایران حمایت کرد، هشدار داد اگر نتیجه این عملیات آن باشد که جمهوری اسلامی «اکنون میلیاردها دلار دریافت کند، بتواند اورانیوم را غنیسازی و سلاحهای هستهای تولید کند و کنترل مؤثری بر تنگه هرمز داشته باشد، آنگاه این نتیجه یک اشتباه فاجعهبار خواهد بود.»
او در ادامه نوشت: «دعا میکنم گزارشهای اولیه اشتباه باشند.»
طبق این گزارش، سناتور راجر ویکر، رئیس جمهوریخواه کمیته نیروهای مسلح سنا از ایالت میسیسیپی، نیز نسبت به توافق در حال شکلگیری ابراز تردید کرده است.
سناتور لیندسی گراهام، نماینده جمهوریخواه کارولینای جنوبی، نیز روز شنبه هشدار داد که اگر توافقی حاصل شود «به این دلیل که اعتقاد بر این است که تنگه هرمز را نمیتوان از ایران محافظت کرد و ایران هنوز توانایی تخریب زیرساختهای اصلی نفتی خلیج فارس را دارد، آنگاه ایران به عنوان یک نیروی مسلط که نیاز به یک راهحل دیپلماتیک دارد، تلقی خواهد شد… مهم است که ما این را درست انجام دهیم.»
با این حال، گراهام روز دوشنبه از طرح ترامپ برای گسترش پیمان ابراهیم حمایت کرد و آن را «بهسادگی درخشان» توصیف کرد.
ترامپ روز یکشنبه تلاش کرد نگرانیها درباره توافق احتمالی با ایران را کاهش دهد. او در تروث سوشال نوشت که مردم «چیزی در مورد توافقنامهی احتمالی که من با ایران انجام میدهم نمیدانند، چیزهایی که هنوز حتی در مورد آنها مذاکره نشده است.»
او روز بعد نیز گفت مذاکرات «به خوبی پیش میرود.»
ترامپ روز دوشنبه در مراسم روز یادبود در گورستان ملی آرلینگتون بهطور مختصر به جنگ با ایران اشاره کرد و از کشته شدن «۱۳ روح شگفتانگیز» سخن گفت.
با وجود پرسش خبرنگاران واشنگتن پست درباره وضعیت مذاکرات، رئیسجمهور آمریکا هنگام بازگشت به کاخ سفید به سوالها پاسخ نداد.
در همین حال، مقامهای آمریکایی و ایرانی طی آخر هفته از پیشرفت در تدوین چارچوبی برای تمدید ۶۰ روزه آتشبس خبر دادند؛ اقدامی که قرار است زمینه را برای مذاکرات نهایی فراهم کند. با این حال، تا روز دوشنبه جزئیات بیشتری از این توافق منتشر نشده بود.
طبق گزارش واشنگتن پست، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز دوشنبه ادعاها درباره وجود بنبست در مذاکرات یا آسیب دیدن منافع آمریکا را رد کرد.
روبیو که روز یکشنبه گفته بود توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز بهزودی اعلام خواهد شد، روز دوشنبه در دهلی نو به خبرنگاران گفت تأخیر در اعلام توافق موضوعی نیست که «زیاد به آن اهمیت بدهد.»
او درباره پاسخ احتمالی ایران گفت: «کمی طول میکشد تا پاسخ را بشنویم.»
روبیو افزود: «ما چیزی را که فکر میکنم از نظر توانایی آنها برای باز کردن تنگهها، ورود به یک مذاکره بسیار واقعی، مهم و محدود به زمان در مورد موضوع هستهای، روی میز است، روی میز داریم و امیدواریم که بتوانیم آن را به سرانجام برسانیم.»
در تهران نیز اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در نشست هفتگی خود ضمن اشاره به وجود پیشرفتهایی در مذاکرات، نزدیک بودن توافق نهایی را رد کرد.
همزمان، خبرگزاری نیمهرسمی مهر گزارش داد که محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، برای گفتوگو درباره این توافق راهی دوحه قطر شدهاند.
ترامپ در ادامه تلاشهای خود برای گسترش پیمان ابراهیم، از عربستان سعودی و قطر خواست رهبری این روند را بر عهده بگیرند.
او نوشت: «این باید با امضای فوری عربستان سعودی و قطر شروع شود و همه دیگران نیز باید از آن پیروی کنند. اگر این کار را نکنند، نباید بخشی از این توافق باشند، زیرا این نشان دهنده نیت بد است.»
با این حال، عربستان سعودی بارها تأکید کرده است که بدون تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی، روابط خود را با اسرائیل عادی نخواهد کرد.
بر اساس این گزارش، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، روز شنبه اعلام کرد که درباره بازگشایی تنگه هرمز با ترامپ گفتوگو کرده است. او تاکنون مستقیماً درباره درخواست ترامپ برای گسترش پیمان ابراهیم اظهار نظر نکرده، اما اوایل ماه جاری در برنامه «۶۰ دقیقه» شبکه CBS گفته بود که اکنون «احتمال گسترش این توافقنامهها» را میبیند و این وضعیت را نتیجه «تغییر در قدرت نسبی اسرائیل» دانسته بود.
در همین حال، دن شاپیرو، سفیر پیشین آمریکا در اسرائیل در دوران باراک اوباما، نسبت به پیوند زدن توافق صلح با ایران به گسترش پیمان ابراهیم ابراز تردید کرد.
او در شبکه X نوشت که هرچند از گسترش این توافقها حمایت میکند، اما مرتبط کردن آنها با توافق پایان جنگ «بیجهت پیچیده و غیرواقعی» است؛ بهویژه در شرایطی که جنگهای فرسایشی در غزه، لبنان و ایران ادامه دارد.
شاپیرو نوشت: «مسیرهای ادغام منطقهای بیشتر شامل فرصتهای اقتصادی، ترتیبات منطقهای و پیشرفت به سمت یک راهحل اسرائیلی-فلسطینی خواهد بود: اینکه ترامپ صرفاً علناً از این رهبران بخواهد که به عنوان بخشی از توافق برای پایان دادن به جنگ با ایران، با آنها همراه شوند، کارساز نخواهد بود.»
