اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ و در بحبوحه تنشهای ژئوپلیتیکی فزاینده ناشی از جنگ ایران، بسته شدن تنگه هرمز و تعرفههای گمرکی دونالد ترامپ در آستانه یک رکود عمیق قرار دارد که معیشت مردم و ثبات کشورهای عربی را به خطر انداخته است.
پیشبینیهای بانک جهانی برای رشد جهانی در شرایط کنونی به ۲.۶ درصد کاهش یافته است که این دهه را به ضعیفترین رشد اقتصادی از دهه ۱۹۶۰ تبدیل میکند، این در حالی است که طی همین مدت نرخ رشد در خاورمیانه و شمال آفریقا به حدود ۱.۱ درصد می رسد.
جنگ ایران و بسته شدن تنگه هرمز منجر به جهش بیش از ۵۰ درصدی قیمت نفت شد. کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس تا اواسط مارس گذشته ۱۵ میلیارد دلار از درآمدهای انرژی خود را از دست دادند و زیان روزانه بالغ بر ۲ میلیارد دلار را متحمل شدند.
شبکه الجزیره در این رابطه نوشت که برآوردها نشان میدهد که کشورهای عربی متحمل خسارت ۱۹۰ میلیارد دلاری خواهند شد. این در حالی است که سازمان ملل متحد نسبت به از بین رفتن ۳.۵ میلیون شغل و کشیده شدن ۴ میلیون عرب زبان به آستانه فقر و قرار گرفتن ۴۵ میلیون نفر دیگر در سراسر جهان در آستانه گرسنگی شدید هشدار داده است.
همه این موارد، همزمان با تورم بدهی جهانی است که به ۳۴۸ تریلیون دلار (معادل ۳ برابر حجم اقتصاد جهانی) میرسد. علاوه بر اینها شکاف طبقاتی فزاینده در دنیا به حد غیر قابل مهاری افزایش پیدا کرده است، به نحوی که تنها یک درصد از ثروتمندان جهان، بالغ بر ۳۳.۹ تریلیون دلار در اختیار دارند. در کشورهای عربی نیز تنها ۳ فرد عرب بالغ بر ۲۶ میلیارد دلار ثروت دارند که از مجموع ثروت ۲۲۲ میلیون شهروند عرب بیشتر است.
ناهنجاریهای ساختاری اقتصادهای عربی
هاشم السید، کارشناس و تحلیلگر اقتصادی به شبکه الجزیره توضیح میدهد که این ناهنجاریهای ساختاری لحظهای نیستند، بلکه نتیجه شکستهای متوالی هستند که از جنگهای جهانی اول و دوم آغاز شده و به همهگیری کووید-۱۹ رسیده است.
السید میافزاید که سلطه دلار منجر به تضعیف ارزهای ملی و شکنندگی اقتصادهای نوظهور شده است. همچنین جنگ کنونی باعث خشک شدن منابع ورودی به بازارها شده است، تا بحران از نفت و گاز به بخش کود و گاز هلیوم تغذیه کننده عناصر نیمههادیها گسترش یابد و با تهدید چرخه کشاورزی جهان، بحران غذایی شدید را شعلهور سازد.
از سوی دیگر، تونی ناش، مشاور اقتصادی، معتقد است که سال ۲۰۲۵ مرحله تبدیل بحران تورم به بحران بدهی معوق به دلیل افزایش نرخ بهره و تشدید اعتبار بود. به گفته ناش، بانکهای مرکزی در کشورهایی مانند مصر و اردن با فشارهای عظیمی روبرو هستند، زیرا مجبورند بار بدهی عظیم را مهار کرده و دلار بسیار گران را برای واردات کالاهایی که قیمتشان قبلاً افزایش یافته است، خریداری کنند.
السید تاکید می کند که قطر و کویت نیز به دلیل توقف فعالیت بنادر دریایی خود و آسیب دیدن تأسیساتشان بیشترین آسیب را از نظر هزینههای عملیاتی و بودجه متحمل شدهاند. البته این کشورها با وجود شوک عمیقی که دچار آن شده اند، صندوقهای ثروت ملی و تولید ناخالص داخلی خود، رتبهبندی اعتباری پایدار خود را در آژانسهای فیچ و مودیز حفظ کردهاند.
از سوی دیگر سیاستهای تعرفهای دولت دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا که بین ۱۰ تا ۴۲ درصد متغیر است، ناهنجاریهای نظام بینالمللی را گسترش داد. در نتیجه این سیاست ها ۲۲ میلیارد دلار از صادرات غیر نفتی کشورهای عربی در معرض خطر قرار گرفته است.
