رئیسجمهور آمریکا «دونالد ترامپ» از نخستین ساعات آغاز درگیریها میان ایران و رژیم صهیونیستی در شب گذشته در تلاش است ژست بیطرفی گرفته و چهره یک بازیگر «میانجی» از خودش به نمایش بگذارد. او در زمانی که حملات ایران در جریان بود در مصاحبهای با فاکسنیوز مدعی شد که با بنیامین نتانیاهو تماس خواهد گرفت و از او خواهد خواست که به حملات ایران پاسخ ندهد. ترامپ امروز هم همزمان با حملات رژیم صهیونیستی به چند نقطه در ایران در پیامی در تروثسوشال نوشت که ایران و اسرائیل بایستی شلیک به یکدیگر پایان دهند.ساعاتی بعدتر او به آکسیوس گفت که به نتانیاهو هشدار داده که اگر دوباره به جنگ با ایران برگردد، ممکن است خود را «در حال جنگیدن تنها بیابد».همین خط عیناً در تحلیلها و اخبار رسانههای جریان اصلی آمریکا هم دنبال میشود. روزنامه والاستریتژورنال، پایگاه آکسیوس و دیگر رسانههای آمریکا تحلیلهایی با این مضمون منتشر کردهاند که ترامپ در تماس تلفنی شب گذشته حجم حملات اسرائیل را کنترل یا آن را تعدیل کرده است. اما برای سنجش این ادعا که دولت آمریکا میکوشد نقشی میانجیگرانه ایفا کند، باید به سه دسته واقعیت عینی درباره رفتار واشنگتن در فاصله میان برقراری آتشبس با ایران و وقوع درگیری اخیر نگاه کرد. این واقعیتها تصویر متجاوزی را نشان میدهند که اکنون در تلاش است با زدن نقاب میانجی به چهره برای خودش اعتباری بعد از شکست در تحقق اهدافش در جنگ علیه ایران دست و پا کند.
۱. چراغ سبز به نقض سیستماتیک آتشبس
از همان ابتدا که آتشبس دو هفتهای میان آمریکا و اسرائیل با ایران و لبنان در روز ۸ آوریل ۲۰۲۶ (۱۹ فروردین ۱۴۰۵) اعلام شد دولت دونالد ترامپ بنای باز گذاشتن دست اسرائیل برای تجاوز و وحشیگری در لبنان را ایجاد کرد. در آن روز نخستوزیر پاکستان به صراحت در صفحه رسمی خودش در ایکس نوشت که آتشبس میان آمریکا و اسرائیل با ایران «در تمامی مناطق از جمله لبنان» برقرار خواهد شد. اما بنیامین نتانیاهو این تفسیر را نپذیرفت و اعلام کرد لبنان بخشی از این معادله نیست. دولت آمریکا نیز به جای پایبندی به اعلام میانجی رسمی یعنی پاکستان تفسیر اسرائیل را پذیرفت و مدعی شد لبنان جزو آتشبس با ایران محسوب نمیشود. هشت روز بعد، در ۱۶ آوریل ۲۰۲۶ (۲۷ فروردین ۱۴۰۵)، آمریکا یک آتشبس جداگانه میان اسرائیل و لبنان اعلام کرد. اما اسرائیل به این توافق هم پایبند نماند. همین امروز دوشنبه دفتر نخستوزیر لبنان در جدیدترین آمار اعلام کرد که اسرائیل از همان لحظه اعلام این آتشبس تا ۷ ژوئن ۲۰۲۶ (۱۷ خرداد ۱۴۰۵)، دست کم ۳,۴۹۱ حمله هوایی، ۴۰۷ حمله تخریبی و شش عملیات «یکسانسازی با خاک» در جنوب لبنان انجام داده است. به عبارت دیگر اسرائیل روزانه به طور میانگین در دوران آتشبس نزدیک به ۶۰ حمله هوایی صرفاً در جنوب این کشور انجام میداده است.دولت ترامپ نه تنها هیچ اقدام عملی برای توقف این حملات انجام نداد، بلکه مقامات کاخ سفید این نقضهای آشکار آتشبس را با استناد به «حق اسرائیل برای دفاع از خود» توجیه کردند.
۲. محاصره دریایی ایران
محاصره دریایی در حقوق بینالملل به عنوان اقدامی خصمانه و در دسته «استفاده از زور» علیه حاکمیت یک کشور تعریف میشود. منشور ملل متحد در ماده ۲(۴) هرگونه تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشورها را منع کرده است. محاصره دریایی عملاً مصداق بارز استفاده از زور علیه یک کشور مستقل است. تنها مرجعی که میتواند چنین اقدامی را قانونی اعلام کند، شورای امنیت سازمان ملل متحد ذیل فصل هفتم منشور است. در مورد ایران، شورای امنیت هیچگونه قطعنامهای برای اعمال محاصره دریایی صادر نکرده است. بنابراین، محاصره دریایی آمریکا علیه ایران در آبهای بینالمللی و خلیج فارس، از منظر حقوق بینالملل اقدامی غیرقانونی و متجاوزانه محسوب میشود. حال باز هم نکته کلیدی اینجاست دولتی که خودش علیه ایران اقدام تجاوزکارانه (محاصره دریایی) انجام میدهد، چه اعتباری برای ادعای میانجیگری و تشویق به کاهش تنش دارد؟ میانجی در یک مناقشه باید بیطرف باشد؛ یعنی با هیچ یک از طرفین روابط خصمانه فعال نداشته باشد و علیه هیچ یک دست به اقدام نظامی یا شبهنظامی نزند. اما آمریکا نه تنها بیطرف نیست، بلکه با محاصره دریایی، مستقیمترین شکل فشار نظامی-اقتصادی را بر ایران اعمال میکند. شما نمیتوانید یک کشور را زیر محاصره دریایی بگیرید و همزمان خودتان را داور بیطرف مناقشات آن کشور با دیگری معرفی کنید. این دو رفتار با یکدیگر جمع نمیشوند.
۳. تجاوز به خاک ایران با همراهی صهیونیستها
برای درک عمق تناقض در رفتار ترامپ،لازم است این نکته را نیز در نظر گرفت که دولت آمریکا به همراه اسرائیل همین الان یک «طرف متخاصم فعال» در جنگ علیه ایران است و این واقعیت را به راحتی نمیتوان با چند مصاحبه یا نوشتن چند پیام در تروثسوشال تغییر داد. ترامپ در جریان جنگ ۱۲ روزه با همراهی اسرائیل به تأسیسات هستهای ایران حمله کرده، در جنگ رمضان مقامهای حکومت ایران را ترور کرده و به زیرساختهای کشور آسیب زده است. حتی در جریان آتشبس ظاهری اعلامشده با ایران هم دولت ترامپ بارها به مناطق جنوبی ایران حمله کرده است.
جمعبندی
آنچه در شب گذشته و ساعات پس از آن رخ داد، نمایشی از تلاش دونالد ترامپ برای بازتعریف جایگاه خود در میدان جنگ علیه ایران بود. او در حالی مقابل دوربینها و در شبکههای اجتماعی از ضرورت اتمام درگیریها سخن گفت که کارنامه عملی دولت تحت امرش در فاصله کوتاه پیش از این رویدادها واقعیتهای دیگری را ثبت کرده است.رفتار دولت آمریکا در آتشبس لبنان بار دیگر این الگو را نشان میدهد که واشنگتن عملاً زمینه را برای تشدید تنش فراهم میآورد نه مهار آن. بالاخره حرفهای صلحآمیز زمانی واجد اعتبار محسوب میشوند که با اقدامات عملی و واقعیتهای همراه شوند.
