ماجرا از عصر پنجشنبه آغاز شد؛ زمانی که ترامپ در تماس تلفنی با نتانیاهو، خبری را به او داد که نخستوزیر اسرائیل علاقهای به شنیدن آن نداشت. رئیسجمهور آمریکا به او گفت انتظار دارد ظرف چند روز آینده توافقی با ایران امضا شود.
یک مقام ارشد آمریکایی به نقل از ترامپ میگوید: «این همان توافق است. توافقی عالی است و زمان پایان دادن به این جنگ فرا رسیده است.»
این دقیقاً همان پایانی نبود که نتانیاهو برای جنگ متصور بود. نخستوزیر اسرائیل از همان ابتدا معتقد بود این جنگ میتواند زمینه تغییر نظام سیاسی در تهران را فراهم کند؛ اما اکنون، در حالی که تنها چهار ماه تا انتخابات باقی مانده، رقبای سیاسی او را متهم میکنند که با پذیرش شروط ترامپ، اسرائیل را به یک «دولت تابع» تبدیل کرده است.
در حال حاضر مقامهای دو طرف، در تهران و واشنگتن، تأکید میکنند که توافق بسیار نزدیک است، اما هنوز نهایی نشده است.
ترامپ چگونه نتانیاهو را متوقف کرد؟
در روزهایی که تبادل حملات میان ایران و اسرائیل شدت گرفته بود، نتانیاهو قصد داشت حملات گستردهای علیه تأسیسات انرژی و زیرساختی ایران انجام دهد؛ اما به گفته منابع آمریکایی، ترامپ در آخرین لحظه مانع اجرای این طرح شد.
از همان زمان، نتانیاهو عملاً از روند اصلی تحولات کنار گذاشته شد. یک منبع آمریکایی که بهطور مستقیم در جریان ماجرا قرار دارد میگوید نخستوزیر اسرائیل برای اطلاع از جزئیات مذاکرات ترامپ با ایران، با متحدان خود در واشنگتن تماس میگرفت و تلاش میکرد اطلاعات بیشتری به دست آورد.
حتی پیام ترامپ در روز پنجشنبه مبنی بر دستیابی به توافق نیز او را غافلگیر کرد.
به گفته مقامهای آمریکایی، حدود یک ساعت بعد ترامپ بار دیگر با نتانیاهو تماس گرفت. برخلاف انتظار، نخستوزیر اسرائیل در این گفتوگو مخالفت جدی نشان نداد و وارد مجادله گستردهای نیز نشد.
نتانیاهو به ترامپ گفت که به او اعتماد دارد تا اطمینان حاصل کند توافق نهایی نگرانیهای مشترک دو طرف درباره برنامه هستهای ایران را برطرف خواهد کرد.
یک مقام آمریکایی در توصیف فضای این گفتوگو میگوید: «بیبی احتمالاً متوجه شده بود که توافق در آستانه نهایی شدن است و دیگر نمیتواند جلوی آن را بگیرد.»
نگرانیهای تلآویو از روز بعدِ توافق
اگرچه مقامهای اسرائیلی در انظار عمومی از انتقاد مستقیم از ترامپ پرهیز میکنند، اما در جلسات خصوصی نگاه کاملاً متفاوتی دارند.
به گفته منابع آگاه، یکی از نگرانیهای اصلی آنها این است که ایران پس از امضای توافق و پایان جنگ، مذاکرات را طولانی کند بدون آنکه امتیاز واقعی در حوزه هستهای بدهد.
از نگاه مقامهای اسرائیلی، چنین وضعیتی به تهران فرصت میدهد با فروش نفت اقتصاد خود را احیا کند و در عین حال از خطر جنگ نیز فاصله بگیرد.
در همین چارچوب، اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، روز جمعه گفت ترامپ در حال پیگیری توافقی است که «بر اساس ارزیابی او از منافع آمریکا» شکل گرفته است؛ اما اسرائیل انتظار دارد رئیسجمهور آمریکا به اصول مشترک دو طرف درباره برنامه هستهای ایران، برنامه موشکی و آنچه «گروههای نیابتی تروریستی» خوانده میشود، پایبند بماند.
نقطه اصطکاک جدید؛ لبنان و حزبالله
کاتز در ادامه تأکید کرد اسرائیل همچنان «توانایی اقدام مستقل برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای» را حفظ کرده و برای چنین سناریویی آماده خواهد بود.
اما نگرانی تلآویو فقط به ایران محدود نمیشود. مقامهای اسرائیلی بیم آن دارند که آتشبسی که قرار است بخشی از توافق باشد، لبنان را نیز شامل شود و در نتیجه دولت ترامپ آزادی عمل اسرائیل در عملیات علیه حزبالله را محدود کند.
بر اساس این نگرانی، واشنگتن ممکن است از اسرائیل بخواهد پیش از هرگونه حمله علیه حزبالله با آمریکا هماهنگ کند و نظر آن را جویا شود.
در مقابل، یک مقام ارشد آمریکایی روز جمعه در نشست توجیهی با خبرنگاران گفت: «من تردید و بدبینی اسرائیلیها را درک میکنم. حزبالله تعداد زیادی از اسرائیلیهای بیگناه، بهویژه غیرنظامیان را کشته است. بنابراین ما از هیچ کشوری انتظار نداریم از حق دفاع از خود صرفنظر کند. اما انتظار داریم اگر همه طرفها وارد روند صلح شوند، دیگران نیز همین مسیر را دنبال کنند.»
او افزود که کاخ سفید اطمینان دارد اسرائیلیها در نهایت با این روند همراه خواهند شد.
اختلاف بر سر میلیاردها دلار
صبح جمعه، زمانی که رسانههای دولتی ایران مدعی شدند توافق جدید بلافاصله میلیاردها دلار در اختیار تهران قرار خواهد داد، نگرانی تازهای در تلآویو شکل گرفت.
به گفته یک مقام آمریکایی، مقامهای اسرائیلی فوراً از کاخ سفید توضیح خواستند.
واشنگتن در پاسخ به آنها اطمینان داد که گزارشهای منتشرشده در رسانههای ایرانی، مفاد توافق را بهدرستی بازتاب نداده است.
این مقام ارشد آمریکایی مدعی شد: «ما معتقدیم زمانی که اسرائیلیها متن کامل توافق را ببینند و متوجه شوند که ایران ابتدا باید تعهدات خود را اجرا کند و تنها پس از آن از مزایای توافق بهرهمند شود، نگرانیهایشان کاهش خواهد یافت.»
اگر حزبالله به شلیک راکت به سوی اسرائیل ادامه دهد...
با وجود همه اینها، مقامهای آمریکایی معتقدند هنوز متغیرهایی وجود دارند که میتوانند توافق را با مشکل مواجه کنند.
یکی از مهمترین آنها لبنان است؛ جایی که نیروهای اسرائیلی همچنان بخشهایی از جنوب این کشور را در اختیار دارند و تبادل حملات مرزی میان اسرائیل و حزبالله ادامه دارد.
این مقام ارشد آمریکایی هشدار داده است که اگر حزبالله به شلیک راکت به سوی اسرائیل ادامه دهد و ایران نیز همچنان به تسلیح این گروه بپردازد، چنین اقداماتی با مفاد توافق در تضاد خواهد بود.
در نهایت، برای نتانیاهو امضای توافقی که به جنگ پایان دهد اما اهداف اعلامشده او را محقق نکند، چیزی کمتر از یک شکست بزرگ سیاسی و راهبردی نخواهد بود؛ شکستی که آن هم تنها چند ماه مانده به انتخابات، میتواند به یکی از مهمترین چالشهای دوران سیاسی او تبدیل شود.
